“Ένας Ποιητής”: Μια ταινία για την αξιοπρέπεια της αποτυχίας

Αναρωτιέται κανείς βλέποντας την ταινία, τι είναι η επιτυχία ή τι είναι η αποτυχία. Είναι πράγματι αποτυχία όταν ένας ποιητής δε φτάνει να αναγνωριστεί από τους συγκαιρινούς του, αλλά ζει με ρυθμούς μποέμ, μέσα από την τέχνη του και για την τέχνη του, αναπνέει στίχους και στοχασμούς, πίνει, ξευτιλίζεται σε γνωστούς και αγνώστους, αλλά έχει το ποιητικό ένστικτο να αναγνωρίσει το σπουδαίο ή το μέτριο, ενώ καταφέρνει να συγκινήσει έστω έναν άνθρωπο;

Επιτυχία, άραγε, είναι για εκείνον τον καλλιτέχνη που αναγνωρίζεται (;) από τους συγκαιρινούς του, μετέχει στις πρώτες θέσεις, χειροκροτείται και αυτάρεσκα μοιράζει χαμόγελα και φιλοφρονήσεις, αλλά συχνά ξεχνιέται από τις επόμενες γενιές ή ενσωματώνει καλλιτεχνικές συμβάσεις και αυταρέσκεια; Ποιος είναι ο αποτυχημένος; Η ταινία υπαινίσσεται και αναρωτιέται, μέσα από την τραγική και συμπαθή φιγούρα του Όσκαρ, όλες αυτές τις παραμέτρους που βιώνει ένας άνθρωπος, φύση καλλιτεχνική, τον κόσμο. Βιώνει τον κόσμο μέσα από τον τρόπο που μπορεί να τον εκφράσει και να εκφραστεί, χωρίς απαραίτητα να θέλει να αναγνωριστεί σε ευρύ κοινό.

Ο Όσκαρ, λοιπόν, είναι ο τύπος αυτού του ανθρώπου, που γράφει και εκδίδει ποίηση, και ζει με αυτό και για αυτό. Η ζωή του όλη περιστρέφεται από έναν διάχυτο στοχασμό, κινείται σε ποιητικές λέσχες, σε ομότιμους, ισοβαρείς και σύγχρονούς του, που ποτέ δε λέει ο ένας την αλήθεια στον άλλον, τι πιστεύει ο ένας για τον άλλον, στην ουσία δεν ακούει ο ένας τον άλλον. Ο καθένας λέει τα δικά του. Η κενοδοξία βασιλεύει.

Εδώ, όμως, ο Όσκαρ, ειλικρινής στη δική του αντιμετώπιση απέναντι στην τέχνη που θέλει να υπηρετεί, διακρίνει σε μία μαθήτριά του στο σχολείο που διδάσκει (με προτροπή της αδελφής του για να  μη μείνει στο δρόμο) ένα πηγαίο ταλέντο, μίας κοπέλας που, με απλά υλικά, σαν άλλος Φερνάντο Πεσσόα και γλώσσα καθημερινή, εκφράζει και δημιουργεί ένα ποιητικό σύμπαν που σε καθηλώνει. Το νεαρό της ηλικίας της, δε, η μελαγχολική της φύση, το βλέμμα της γεμάτο αδιόρατη θλίψη, σε μαγνητίζει. Ο Όσκαρ βλέπει σε εκείνη ό,τι έλειπε σε αυτόν. Αλλά δε διστάζει. Προσπαθεί να την κάνει ό,τι δεν έγινε εκείνος. Να της δώσει τις ευκαιρίες που δεν είχε εκείνος. Να της δώσει εν τέλει ένα όνειρο, ένα όνειρο ζωής και ύπαρξης, διότι για τον Όσκαρ η ποίηση είναι τρόπος ύπαρξης, τρόπος να ζει, να υπάρχει, να υπομένει.

Ταυτόχρονα η έντονη καλλιτεχνική του φύση, ή οι εμμονές του, τον στρέφουν σε υπερβολές, πίνει, γελοιοποιείται μπροστά στην κόρη του, που ζει μακριά του με τη μάνα της, χάνει από δίπλα του υποστηρικτές, βιώνει μία βαθιά μελαγχολία, σημείο κοινό για αρκετούς καλλιτέχνες, ειδικά στο χώρο της ποίησης. Ο Όσκαρ μεγάλωσε και κατέληξε να ζει με τη μάνα του, η μόνη στερεή πηγή στήριξης, η οποία θα του θυμίσει ότι δεν είναι φίλοι του όλοι αυτοί που χρόνια συναναστρέφεται στις ποιητικές λέσχες, αλλά εκείνη, η μάνα, είναι εκεί: “έχεις εμένα” του υπενθυμίζει και μας υπενθυμίζει.

Η πλοκή της ταινίας

Ο Όσκαρ είναι ο τραγικός σύγχρονος ποιητής, που η αίγλη του αρχίζει και τελειώνει σε κλειστές πόρτες, σε μικρές κλειστές παρέες, σε παρέες που ονειρεύονται ότι αλλάζουν τον κόσμο από τους στίχους τους, που νομίζουν ότι εκείνοι ακούνε και καταλαβαίνουν τον κόσμο γύρω τους καλύτερα, ότι τον εκφράζουν με μονότονες ποιητικές βραδιές, που καταλήγουν εμμονικές υπερβολές μικροαστών με μία μπίρα στο χέρι και ατελείωτες κουβέντες φλυαρίας, περί κόσμου, ιστορίας, πολιτικής, διεθνών σχέσεων, πολιτισμού, τέχνης, βαρύγδουπων ποιητικών αναλύσεων σε ένδοξα παρελθόντα, με ύφος αυτάρεσκο, αυθεντίας, ενίοτε παραληρηματικό, με θεατρινισμούς άνευ ουσίας και αναπαραστάσεις κενότητας που συχνά εμπνέουν οι στίχοι τους. Αφόρητες βραδιές, αφόρητων στερεοτύπων, ελλείψει πρωτοτυπίας και ειλικρίνειας.

Γι’ αυτό, η νεαρή μαθήτρια Γιουρλάντι (Rebeca Andrade) είναι όαση σε αυτόν τον κόσμο. Η κοπέλα αποπνέει αυτό που δεν έχουν όλοι οι υπόλοιποι, με αυτή την αφοπλιστική ειλικρίνεια και απλότητα, την ευθύτητα και την καθαρότητα, όπου η ίδια της η ύπαρξη είναι ποίηση, χωρίς περιτυλίγματα και περίτεχνες εκφράσεις, ώστε να εγκλωβίζει και να μαγνητίζει με την παρουσία της.

Ταυτόχρονα, η απλότητα και οι κινηματογραφικές συνέργειες με το ποιητικό σινεμά από τις “Υπέροχες Μέρες” (2023) του Βιμ Βέντερς, που μας παραπέμπουν εύστοχα χαρακτηριστικές σκηνές (στο παγκάκι στο πάρκο με το πρόσωπο στον ήλιο), καθώς και η επιλογή των γυρισμάτων σε Super 16mm φιλμ από τον κολομβιανό σκηνοθέτη, αναταράζουν, επιπλέον, μία πιο παραδοσιακή και αντι-ψηφιακή ή ψηφιοποιημένη εκδοχή της εποχή μας.

Ο Όσκαρ διακρίνει, έχει την ειλικρίνεια να διακρίνει, όπως και οι υπόλοιποι της ποιητικής λέσχης που την προωθεί, το ταλέντο που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν από το νεαρό κορίτσι, προς ίδιον όφελος, και μαζί με αυτήν παρασύρεται και ο αφελής (κατά τα άλλα) τραγικός πρωταγωνιστής, όπου θα κινδυνεύσει να χάσει το κύρος του σαν καθηγητής, ποιητής, πατέρας, γιος, αδελφός. Και προς στιγμήν τα χάνει όλα. Αλλά η πυξίδα της μητέρας μένει σταθερή, η νεαρή μαθήτρια τον βοηθά με την ειλικρίνεια του γραπτού της λόγου με την κόρη του. Ο σκηνοθέτης και σεναριογράφος, ρεαλιστής και εξαιρετικά ταλαντούχος, θα κλείσει την τραγικότητα της φιγούρας του μεσόκοπου Όσκαρ, με αυτό που τον στήριζε πραγματικά, την απώλεια της μητέρας του. Εκεί, σα μικρό παιδί, θα κλάψει στην άλλη πυξίδα του, την κόρη του, και ο κύκλος ζωής συνεχίζεται.

Δεν ξέρω σε ποιο σημείο είναι πιο συγκινητική η ταινία, είναι αρκετά, αλλά ο τρόπος που αναπτύσσει την αφήγηση ο κολομβιανός σκηνοθέτης εκπλήσσει στη λεπτομέρειά του, κάθε τι είναι περίτεχνα ανεπτυγμένο, υπηρετεί σκηνοθετικά την αφήγηση με μία απλότητα κι έναν ρεαλισμό, που επίσης εκπλήσσει, ενώ οι επίσης λιτές και ωμές ερμηνείες, με πρώτη του ερασιτέχνη ηθοποιού Ουμπέιμαρ Ρίος – που εργάζεται στη μέση εκπαίδευση ως καθηγητής φιλοσοφίας, ταυτόχρονα καλλιτέχνης και μουσικός – είναι αφοπλιστικές. Ο Ουμπέιμαρ Ρίος μάλλον κουβαλάει έμπρακτα βιώματα από την προσωπική του ζωή στην ερμηνεία.

Η επιλογή της νεαρής μαθήτριας επίσης, αφοπλίζει, ενώ η κοινωνική διάσταση της ταινίας στη φτώχεια της χώρας της Κολομβίας, απλώνεται σα ένας καμβάς, που η ποίηση στοιχειοθετείται σα τον τρόπο να στηρίξει κάποιος τη δύσκολη καθημερινότητά του. Η μοναξιά, η οικογένεια, οι σχέσεις, η εξ αίματος συγγένεια, η πεζότητα και η έλλειψη ρομαντισμού, θίγονται και θέτουν στο κοινό προβληματισμούς για ό,τι του προσφέρεται ως λύση ζωής σήμερα. Η επιβίωση από τη μία, η πολυτέλεια της τέχνης από την άλλη, που απαιτεί ελάχιστο κεφάλαιο, ένα στυλό και ένα χαρτί, αλλά χωρίς να σου εξασφαλίζει χρήματα να ζήσεις.

Επιπλέον, η ωμότητα που η τέχνη της ποίησης παρουσιάζεται και φαντάζει άχρηστη για τη σύγχρονη εποχή, και αντιμετωπίζεται με την κυνικότητα του κέρδους, της πολιτικής σκοπιμότητας ή της προσωπικής προβολής, θίγεται με έναν τρόπο πολύ κοντά σε ό,τι ζουν οι δικές μας ποιητικές κοινότητες. Η εποχή είναι οριστικά αντι-ποιητική, ενώ ταυτόχρονα αυτή είναι που προσφέρει εξαιρετικό υλικό για υψηλού επιπέδου ποίηση, για όσους μπορούν να ζουν στην αφάνεια και να μην διαμαρτύρονται γι’ αυτό.

Η ταινία, δικαίως, κέρδισε το βραβείο “Ένα κάποιο Βλέμμα” στις Κάννες, η δεύτερη ταινία του Κολομβιανού Σιμόν Μέσα Σότο, που απ’ ό,τι φαίνεται θα μας απασχολήσει πολύ θετικά στο μέλλον.