Οι δύο πόλεμοι Ρωσίας-Ουκρανίας

Η Ρωσία συνεχίζει να πιέζει σταθερά στην ανατολική Ουκρανία, ενώ ταυτόχρονα εξαπολύει μαζικές επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον στρατιωτικών, αλλά και πολιτικών υποδομών στο Κίεβο και σε άλλες ουκρανικές πόλεις. Από πλευράς της η Ουκρανία έχει αναπτύξει μια στρατηγική πληγμάτων σε βάθος κατά της ρωσικής ενεργειακής και αμυντικής βιομηχανίας, στοχεύοντας διυλιστήρια, αποθήκες καυσίμων, εργοστάσια παραγωγής όπλων και στρατιωτικές αεροπορικές βάσεις.

Πρόκειται αναντίρρητα για δύο “μορφές” πολέμου που αποτυπώνουν την μετάβαση από έναν συμβατικό πόλεμο ελιγμών σε μια αναμέτρηση φθοράς και εξάντλησης, όπου η βιομηχανική παραγωγή, η εφοδιαστική αλυσίδα, η τεχνολογία και η οικονομική αντοχή αποκτούν σχεδόν την ίδια σημασία με τις επιχειρήσεις της πρώτης γραμμής!

Το Ντονμπάς παραμένει το κέντρο βάρους

Παρά τις εντυπωσιακές επιθέσεις σε βάθος, η πραγματικότητα του πολέμου εξακολουθεί να διαμορφώνεται κυρίως στο ανατολικό μέτωπο, με έμφαση στο Ντόνμπας. Εκεί η Ρωσία εφαρμόζει μια στρατηγική σταδιακής αλλά συνεχούς πίεσης, αξιοποιώντας την υπεροχή της σε ανθρώπινο δυναμικό, πυροβολικό και παραγωγή πυρομαχικών.

Η σημασία περιοχών, όπως η Κονσταντινόβκα, κατάληψη της οποίας ανακοινώθηκε το Σάββατο από την Μόσχα – χωρίς όμως να επιβεβαιώνεται από το Κίεβο, ή ανεξάρτητες πηγές – δεν έγκειται μόνο στην κατάληψη μίας μικρής ερημωμένης πόλης. Πρόκειται για έναν κόμβο μεταφορών και επιμελητείας, ο οποίος στηρίζει την άμυνα των ουκρανικών δυνάμεων στο Ντονιέτσκ. Αν όντως έχει χαθεί για τους Ουκρανούς, εκτιμάται ότι θα προκαλέσει προβλήματα στον ανεφοδιασμό και θα αυξήσει την ρωσική πίεση στις υπόλοιπες αμυντικές γραμμές.

Πάντως η κατάληψη μιας πόλης μεγάλης επιχειρησιακής αξίας δεν σημαίνει αυτόματα και κατάρρευση της ουκρανικής άμυνας! Παρά τα σοβαρά προβλήματα στελέχωσης των μονάδων της, η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η Ουκρανία, παρά τα σοβαρά προβλήματα της, έχει επανειλημμένα αναδιοργανώσει τις γραμμές της και έχει επιβραδύνει τη ρωσική προέλαση, παρά τις απώλειες εδάφους.

Παράλληλα με τις επιχειρήσεις στο μέτωπο εξελίσσεται ένας δεύτερος πόλεμος, αυτός των κρίσιμων υποδομών. Η Ρωσία επιδιώκει να μειώσει την ικανότητα της Ουκρανίας να διεξάγει πόλεμο, πλήττοντας εργοστάσια παραγωγής οπλικών συστημάτων, αποθήκες πυρομαχικών, ενεργειακές εγκαταστάσεις, γέφυρες, σιδηροδρομικά δίκτυα και κέντρα διοίκησης. Η λογική είναι σαφής: Όσο δυσκολότερος γίνεται ο ανεφοδιασμός και η παραγωγή στρατιωτικού υλικού, τόσο δυσκολότερη γίνεται και η διατήρηση της άμυνας στην πρώτη γραμμή.

Η Ουκρανία ανταποδίδει με μια αντίστοιχη στρατηγική σε βάθος. Με τη χρήση drones μεγάλου βεληνεκούς και πυραύλων ακριβείας, επιδιώκει να αυξήσει το κόστος του πολέμου για τη Ρωσία, πλήττοντας κυρίως τον ενεργειακό και αμυντικό της τομέα.

Τα διυλιστήρια ως στρατηγικοί στόχοι

Τα ρωσικά διυλιστήρια δεν αποτελούν απλώς οικονομικές εγκαταστάσεις. Είναι κρίσιμος κρίκος της πολεμικής μηχανής. Κάθε πλατφόρμα μάχης όπως τεθωρακισμένα οχήματα, οχήματα ανεφοδιασμού, αεροσκάφη, ελικόπτερα εξαρτάται από μια σταθερή ροή καυσίμων. Όταν ένα μεγάλο διυλιστήριο τίθεται εκτός λειτουργίας, ακόμη και προσωρινά, διαταράσσεται η εφοδιαστική αλυσίδα, αυξάνονται οι αποστάσεις μεταφοράς καυσίμων και δημιουργείται ανάγκη ανακατανομής πόρων.

Ανάλογη σημασία έχουν και τα πλήγματα σε αποθήκες πυρομαχικών, εργοστάσια παραγωγής drones ή πυραύλων και στρατιωτικές αεροπορικές βάσεις. Ακόμη και όταν οι υλικές ζημιές είναι περιορισμένες, η Ρωσία αναγκάζεται να ενισχύσει την προστασία εκατοντάδων εγκαταστάσεων, δεσμεύοντας πολύτιμα συστήματα αεράμυνας και προσωπικό.

Τα όρια της στρατηγικής φθοράς

Παρά τη σημασία τους, αυτές οι επιθέσεις δεν επαρκούν για να αλλάξουν από μόνες τους την πορεία αυτού του πολέμου. Η Ρωσία διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές βιομηχανίες στον κόσμο, εκτεταμένο δίκτυο διυλιστηρίων και μεγάλες δυνατότητες επισκευών. Παρά τα όποια πλήγματα και τα τραύματα που έχει υποστεί από τις κυρώσεις μπορεί και υποστηρίζει οικονομικά την πολεμική της προσπάθεια.

Έχει προσαρμόσει την οικονομία της στις ανάγκες του πολέμου, αυξάνοντας την παραγωγή στρατιωτικού υλικού και επεκτείνοντας τη συνεργασία της με χώρες, όπως η Βόρεια Κορέα και το Ιράν, για πυρομαχικά και μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Με την άρση απαγορεύσεως πώλησης πετρελαίου και φυσικού αερίου κατά την διάρκεια του πολέμου στο Ιράν, συγκέντρωσε και πάλι οικονομικούς πόρους που της δίνουν τις απαραίτητες οικονομικές “ανάσες”!

Αντίστοιχα, η Ουκρανία εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη δυτική στρατιωτική και οικονομική υποστήριξη, τόσο για την αναπλήρωση απωλειών, όσο και για τη διατήρηση της αντιαεροπορικής της άμυνας. Δυστυχώς για το Κίεβο, οι δηλώσεις υποστήριξης όπως Δευτέρα και Τρίτη στην Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, είναι πολύ περισσότερες πλέον από μία ουσιαστική βοήθεια.
Σε κάθε περίπτωση, όσο σημαντικά και αν είναι τα πλήγματα στις κρίσιμες υποδομές, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τις επιτυχίες στο πεδίο της μάχης. Η ιστορία των πολέμων δείχνει ότι ο έλεγχος του εδάφους εξακολουθεί να αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα της τελικής έκβασης.

Η οικονομία ως τέταρτο όπλο

Εκτός από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, ο πόλεμος εξελίσσεται πλέον και σε επίπεδο οικονομικής αντοχής. Η Ρωσία προσπαθεί να διατηρήσει την πολεμική της παραγωγή, παρά τις κυρώσεις, ενώ η Ουκρανία εξαρτάται από τη συνεχή οικονομική και στρατιωτική στήριξη των δυτικών συμμάχων της. Η δυνατότητα κάθε πλευράς να αντικαθιστά απώλειες, να παράγει πυρομαχικά, να επισκευάζει εξοπλισμό και να χρηματοδοτεί τον πόλεμο ενδέχεται να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με τις ίδιες τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Διαπιστώσεις-Συμπεράσματα

Ο πόλεμος στην Ουκρανία διαμορφώνεται σε μια αναμέτρηση όπου συνυπάρχουν δύο επίπεδα επιχειρήσεων: Το τακτικό, που αφορά την κατάληψη και την υπεράσπιση εδαφών, και το στρατηγικό, που στοχεύει στην αποδυνάμωση της βιομηχανικής, ενεργειακής και οικονομικής βάσης του αντιπάλου.

Οι ουκρανικές επιθέσεις σε διυλιστήρια, εργοστάσια και στρατιωτικές βάσεις αναμφίλεκτα αυξάνουν το κόστος για τη Μόσχα και περιορίζουν, σε κάποιο βαθμό, την επιχειρησιακή της ευχέρεια. Αντίστοιχα, οι ρωσικές επιθέσεις κατά στρατιωτικών και ενεργειακών υποδομών επιδιώκουν να μειώσουν την ικανότητα της Ουκρανίας να συνεχίσει τον πόλεμο.

Η εκτίμηση μας όμως είναι ότι, αν και οι επιθέσεις στα μετόπισθεν μπορούν να επιβραδύνουν, να αποδυναμώσουν και να καταστήσουν ακριβότερη την πολεμική προσπάθεια του αντιπάλου, αυτές πολύ δύσκολα μπορούν από μόνες τους να καθορίσουν την έκβαση μιας τέτοιας σύγκρουσης. Όσο η ισορροπία δυνάμεων στο μέτωπο δεν μεταβάλλεται αποφασιστικά, ο πόλεμος είναι πιθανό να συνεχίσει να χαρακτηρίζεται από αργές μεταβολές, υψηλό κόστος και παρατεταμένη φθορά και για τις δύο πλευρές.

Ο έλεγχος του εδάφους και η ικανότητα διατήρησης δυνάμεων στο μέτωπο εξακολουθούν να είναι οι βασικοί παράγοντες που διαμορφώνουν την πορεία του πολέμου. Και η κατάσταση στο πεδίο είναι αυτή που θα διαμορφώσει το οποιοδήποτε πλαίσιο αναζήτησης διπλωματικής λύσης, κάτι που ο Πούτιν δεν έχασε την ευκαιρία να επισημάνει στον Τραμπ, στην 90λεπτη τηλεφωνική τους επικοινωνία το Σάββατο 4 Ιουλίου!