Σύνοδος Άγκυρας: Το ΝΑΤΟ “απλώνεται” σε Μέση Ανατολή, Μαύρη Θάλασσα και Καύκασο

Στο κέντρο της Συνόδου βρίσκεται και το νέο δόγμα “ΝΑΤΟ 3.0”, το οποίο σηματοδοτεί την επέκταση της επιρροής της Συμμαχίας στη Μέση Ανατολή, τη Μαύρη Θάλασσα και τον Καύκασο. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές ενδείξεις αυτής της στρατηγικής είναι ότι ο πρόεδρος Τραμπ, θα συναντηθεί στην Άγκυρα με δύο ηγέτες χωρών που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ: Ο πρώτος είναι ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος αποτελεί πλέον σταθερό συμμετέχοντα στις συνόδους του ΝΑΤΟ από την έναρξη του πολέμου το 2022. Αυτή τη φορά στην Άγκυρα θα βρίσκεται και ο πρόεδρος της Συρίας, Άχμεντ αλ-Σάρα.

Ο Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί και με τους δύο στις 8 Ιουλίου, ενώ, σύμφωνα με πληροφορίες, πέρα από τον Ερντογάν, αυτοί θα είναι οι μοναδικοί ηγέτες, με τους οποίους θα έχει διμερείς συνομιλίες. Η Σύνοδος της Άγκυρας θα συγκεντρώσει επίσης ηγέτες από την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, τις χώρες του Κόλπου, την ΕΕ και το Αζερμπαϊτζάν.

Τα μέτρα ασφαλείας, που το τουρκικό υπουργείο Εσωτερικών ονομάζει “Επιχείρηση Τυρκουάζ”, έχουν μετατρέψει την καθημερινότητα της Άγκυρας σε ιδιαίτερα δύσκολη. Στην πόλη των 5.000.000 κατοίκων έχουν αναπτυχθεί σχεδόν 70.000 στελέχη των σωμάτων ασφαλείας, αποκλείοντας σταδιακά τους δρόμους που οδηγούν στο αεροδρόμιο, στο Προεδρικό Μέγαρο και στο Συνεδριακό Κέντρο όπου θα διεξαχθεί η σύνοδος. Το τουρκικό Κοινοβούλιο δεν θα συνεδριάσει στις 7, 8 και 9 Ιουλίου.

Σ’ αυτή τη Σύνοδο, οι συνομιλίες δεν περιορίζονται στη Μέση Ανατολή, αλλά επεκτείνονται στη Μαύρη Θάλασσα, τον Καύκασο και ευρύτερα. Η παρουσία ηγετών κρατών εκτός ΝΑΤΟ, που προσκλήθηκαν από τον Ερντογάν, αποτελεί σαφή ένδειξη αυτής της κατεύθυνσης. Στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας Συνεργασίας της Κωνσταντινούπολης (ICI), που ξεκίνησε το 2004 με τουρκική πρόταση, ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν θα συναντηθεί με τους ομολόγους του από το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν. Στόχος είναι η σύνδεση της ανοικοδόμησης της Συρίας με την επιρροή του ΝΑΤΟ και τα κεφάλαια των χωρών του Κόλπου.

Παράλληλα, σημαντικές εξελίξεις καταγράφονται και στο Ιράκ. Μετά τις επαφές του επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών Ιμπραήμ Καλίν με την κυβέρνηση της Βαγδάτης και τις κουρδικές αρχές, ο νομικός σύμβουλος του Ερντογάν, Μεχμέτ Ουτσούμ, ανακοίνωσε ότι έως τα τέλη Ιουλίου θα κατατεθεί νομοθετικό πλαίσιο για πολιτική επίλυση του κουρδικού ζητήματος μέσω του αφοπλισμού του PKK, χαρακτηρίζοντας την περίοδο πριν από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ “σημείο χωρίς επιστροφή”.

Στην Άγκυρα θα βρίσκεται επίσης ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίγιεφ. Ο Τραμπ δεν κρύβει την πρόθεσή του να προωθήσει, μέσω Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν, έναν διάδρομο μεταφορών κατά μήκος των συνόρων Αρμενίας-Ιράν προς την Κεντρική Ασία, ο οποίος αναμένεται να φέρει το όνομα TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity / Διάδρομος Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία).

Τουρκία: Από την περιφέρεια στο κέντρο

Βλέποντας τη συνολική εικόνα, η Τουρκία φαίνεται να βρίσκεται στο κέντρο μιας σειράς κρίσιμων εξελίξεων:

• Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας από το 2022 κατέδειξε ότι ο έλεγχος της εισόδου στη Μαύρη Θάλασσα, τον οποίο η Τουρκία διασφαλίζει μέσω των Στενών (Συνθήκη του Μοντρέ) είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την ασφάλεια της Ανατολικής Ευρώπης.
• Η επίθεση της Χαμάς το 2023 και ο συνεχιζόμενος πόλεμος στη Γάζα.
• Η αλλαγή καθεστώτος στη Συρία το 2024, ύστερα από 13 χρόνια εμφυλίου πολέμου.
• Οι ισραηλινές επιχειρήσεις εναντίον ηγετών της Χεζμπολάχ και της Χαμάς.
• Η ειρηνευτική συμφωνία Αζερμπαϊτζάν-Αρμενίας το 2025 υπό την αιγίδα του Τραμπ, καθώς και η ισραηλινή επίθεση στο Ιράν με αμερικανική υποστήριξη.
•  Ο πόλεμος Ισραήλ-ΗΠΑ κατά του Ιράν το 2026, τα αντίποινα της Τεχεράνης και η επέκταση των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο.

Η Τουρκία είναι η μοναδική χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ που συνορεύει με όλες αυτές τις περιοχές, γεγονός που της προσδίδει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία. Στο πλαίσιο αυτό, πέρα από το 3ο Σώμα Στρατού στην Κωνσταντινούπολη, που ήδη λειτουργεί ως δύναμη ταχείας αντίδρασης του ΝΑΤΟ, σχεδιάζεται να ενταχθεί στη δομή διοίκησης της Συμμαχίας σε περίπτωση πολέμου και το 6ο Σώμα Στρατού στα Άδανα, κοντά στα σύνορα με τη Συρία.

Σύνοδος ΝΑΤΟ: Οι προσδοκίες Ερντογάν

Οι βασικοί άξονες της Συνόδου θα είναι η αύξηση και ο επιμερισμός των αμυντικών δαπανών, η ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και ο ρόλος του ΝΑΤΟ στη Μέση Ανατολή και τη Μαύρη Θάλασσα. Ο Ερντογάν θεωρεί ότι, εφόσον η Τουρκία αναλάβει μεγαλύτερο ρόλο στην άμυνα της Ευρώπης, θα πρέπει να αποκτήσει και θέση στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, χωρίς να εμποδίζεται από τους μηχανισμούς ομοφωνίας της ΕΕ.

Στην Άγκυρα, άλλωστε, θα βρεθούν ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Ο Ερντογάν, λοιπόν, αναζητεί, μέσω του ΝΑΤΟ, και ένα νέο ρόλο για την Τουρκία στην Ευρώπη. Η πλήρης ένταξη στην ΕΕ παραμένει, προς το παρόν, μάλλον απίθανη, λόγω τόσο των δημοκρατικών ελλειμμάτων της Τουρκίας όσο και των επιφυλάξεων πολλών ευρωπαϊκών κρατών. Έτσι, το ζήτημα μετατίθεται στο αν μπορεί να επιτευχθεί στενότερη οικονομική και στρατιωτική συνεργασία με την ΕΈ.