Πώς φτάσαμε από τον Θουκυδίδη στα σαγόνια των ελίτ!

Δεν επρόκειτο για μία ακόμη πολιτική εκδήλωση της επικαιρότητας, αλλά για μια προσπάθεια να τεθούν, με επιστημονική τεκμηρίωση και θεσμική ευθύνη, τα θεμελιώδη ερωτήματα που αφορούν την πορεία της Ελλάδας στο πεδίο των διεθνών σχέσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής τάξη αναδιαμορφώνεται με ταχύτητα στον σύγχρονο πολυπολικό κόσμο και δημιουργεί νέες γεωπολιτικές προκλήσεις.

Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Πενήντα δύο χρόνια μετά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή στην Κυπριακή Δημοκρατία, και ενώ η Συμμαχία του ΝΑΤΟ αναζητεί νέα στρατηγική φυσιογνωμία απέναντι στις αναδυόμενες προκλήσεις ασφαλείας, η Ελλάδα καλείται να επαναπροσδιορίσει τη θέση της όχι αμυντικά ή παθητικά, αλλά ως κράτος με ιστορική συνείδηση, γεωπολιτική σημασία και σαφή στρατηγικό προσανατολισμό. Η συζήτηση επικεντρώθηκε σε πέντε αλληλένδετους άξονες:

• τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη·
• τη θέση της Ελλάδας στο αναδυόμενο πολυπολικό διεθνές σύστημα·
• την υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων·
• τον ρόλο του Διεθνούς Δικαίου ως θεμελίου της διεθνούς έννομης τάξης·
• την ανάγκη διαμόρφωσης μιας ενεργητικής, πολυδιάστατης και μακρόπνοης ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Η Ελλάδα δεν είναι απλώς περιφερειακή χώρα

Από τις εισηγήσεις και τον διάλογο προέκυψε μια κοινή διαπίστωση: η Ελλάδα δεν είναι μια περιφερειακή χώρα που παρακολουθεί τις εξελίξεις, αλλά ένα κράτος με ιδιαίτερη γεωστρατηγική θέση, και πολιτισμικό της αποτύπωμα το οποίο συνδέει τρεις ηπείρους, ελέγχει κρίσεις θαλάσσιες και ενεργειακές οδούς, ενώ συμμετέχει σε δύο κορυφαίους θεσμούς της Δύσης, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ.

Η θέση αυτή δημιουργεί ευθύνες αλλά και δυνατότητες και οφείλει να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο ως δύναμη σταθερότητας, ειρήνης και συνεργασίας στην ευρύτερη περιοχή. Τούτο όμως προϋποθέτει Εθνική στρατηγική με συνέχεια, θεσμική σοβαρότητα και εθνική αυτοπεποίθηση. Η ιστορία διδάσκει ότι η ισχύς ενός κράτους δεν μετριέται μόνο με το στρατιωτικό του δυναμικό.

Από τον Θουκυδίδη, στις ελίτ

Ο Θουκυδίδης ανέδειξε τη σημασία της στρατηγικής διορατικότητας και της πολιτικής συνοχής, γράφοντας ότι “το μέγεθος της αδυναμίας προσδιορίζει και το μέγεθος της υποχώρησης”. Ο Αριστοτέλης συνέδεσε την πολιτεία με το κοινό αγαθό και την ευδαιμονία των πολιτών. Ο Ιωάννης Καποδίστριας θεμελίωσε το ελληνικό κράτος στη θεσμική οργάνωση, ενώ ο Ελευθέριος Βενιζέλος απέδειξε ότι η διπλωματία αποδίδει όταν στηρίζεται στη γνώση των διεθνών συσχετισμών και στη σταθερή προάσπιση του εθνικού συμφέροντος.

Αυτή η ιστορική παρακαταθήκη εξακολουθεί να αποτελεί πολύτιμο οδηγό στον τομέα των διεθνών σχέσεων και της εξωτερικής Πολιτικής, ειδικά σήμερα που το Κράτος από εξουσία υπεράσπισης του έθνους και των εθνικών συμφερόντων έχει μετατραπεί σε διεθνοποιημένη πολιτική εξουσία των Ελιτ.

Δύο μέτρα και σταθμά

Η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει, πενήντα δύο χρόνια μετά την εισβολή, υπό μερική κατοχή, κατά παράβαση θεμελιωδών αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας. Το γεγονός αυτό δεν αφορά μόνο τον Ελληνισμό, αλλά την αξιοπιστία του ίδιου του διεθνούς δικαίου και των διεθνών οργανισμών.

Η επιλεκτική εφαρμογή των κανόνων υπονομεύει τη διεθνή έννομη τάξη και ενισχύει τη λογική της ισχύος έναντι της νομιμότητας. Κατά τούτο η διατήρησης της ιστορικής μνήμης του Κυπριακού Ελληνισμού και η διαρκής προσήλωση στις αποφάσεις του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου είναι επιβεβλημένη και αποτελεί τη μοναδική βάση επίλυσης του Κυπριακού Προβλήματος.

Η Ελλάδα οφείλει να επιμείνει στον απόλυτο σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του Δικαίου της Θάλασσας, όχι ως έκφραση νομικού ιδεαλισμού αλλά ως συνειδητή στρατηγική επιλογή. Η νομιμότητα αποτελεί πολλαπλασιαστή ισχύος όταν συνοδεύεται από αξιόπιστη αποτρεπτική ικανότητα, ισχυρές διεθνείς συμμαχίες και συνεκτική εθνική στρατηγική.

Ισχύς δεν είναι μόνο τα όπλα

Η ημερίδα ανέδειξε, επίσης, ότι η εθνική στρατηγική δεν μπορεί να περιορίζεται στην εξωτερική πολιτική. Η πραγματική ισχύς ενός κράτους θεμελιώνεται στην παραγωγική του βάση, στη δημογραφική του δυναμική, στην ποιότητα της παιδείας, στην τεχνολογική του επάρκεια, στην ενεργειακή του ασφάλεια, στην πολιτιστική του ακτινοβολία και στη λειτουργία των θεσμών του.

Η εξωτερική πολιτική είναι η προβολή αυτής της συνολικής εθνικής ισχύος προς το διεθνές περιβάλλον. Ως συντονιστής αυτής της συζήτησης, είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω ότι υπάρχει ουσιαστική ανάγκη για έναν δημόσιο διάλογο υψηλού επιπέδου, απαλλαγμένο από μικροκομματικές σκοπιμότητες και προσανατολισμένο στη διαμόρφωση μιας διαχρονικής εθνικής στρατηγικής. Η υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων δεν είναι υπόθεση μιας κυβέρνησης ή ενός πολιτικού χώρου, είναι διαρκής αποστολή της Πολιτείας και κοινή ευθύνη όλων των πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων.