Το βαρύ αποτύπωμα του εκλιπόντος Αλ Θανί στο Κατάρ

Ο Χαμάντ μπιν Χαλίφα Αλ Θάνι υπήρξε μία από πιο σημαντικές προσωπικότητες στη σύγχρονη ιστορία του εμιράτου, το οποίο μετέτρεψε σε μία χώρα με υποδειγματική soft power, αλλά και “φωνή” του Πολιτικού Ισλάμ. Λάτρης της Ελλάδας, την οποία επισκέπτονταν συχνά με τις θηριώδεις θαλαμηγούς του – κανονικά πλωτά παλάτια – και ένας εκ των πλουσιότερων ανθρώπων στον κόσμο.

Ανέλαβε την εξουσία το 1995 και παρέμεινε εμίρης έως το 2013, όταν προχώρησε σε μια σπάνια για την περιοχή οικειοθελή μεταβίβαση της εξουσίας στον γιο του, τον σημερινό εμίρη, σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι. Κατά τη διάρκεια της 18χρονης διακυβέρνησής του, το Κατάρ μετατράπηκε σε μία από τις ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου, χάρη στο πετρέλαιο, τα τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου, ενώ ενίσχυσε σημαντικά τη διεθνή επιρροή του στη διπλωματία, τις επενδύσεις και τα ΜΜΕ.

Ο Χαμάντ μπιν Χαλίφα Αλ Θάνι συνδέθηκε με το Al Jazeera, το οποίο μετατράπηκε σε παγκόσμιο ενημερωτικό δίκτυο, μεταδίδοντας δηλώσεις του Οσάμα Μπιν Λάντεν όταν οι ΗΠΑ είχαν εισβάλει στο Αφγανιστάν και καλύπτοντας εκτενώς τον πόλεμο στο Ιράκ που ακολούθησε, με τον αμερικανικό στρατό να φτάνει να βομβαρδίζει το γραφείο του στην Βαγδάτη! Το Al Jazeera διέρρηξε την μιντιακή κυριαρχία του CNN, που είχε συνδεθεί με τον πρώτο Πόλεμο του Κόλπου.

Ήταν αυτός που αποδέσμευσε την εξωτερική πολιτική της Ντόχα από την παραδοσιακή εξάρτηση της από το βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας, χαράσσοντας μια αυτόνομη και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική. Καλλιέργησε το προφίλ του μεσολαβητή σε μία σειρά από διεθνείς συγκρούσεις (Λίβανος, Σουδάν, Σομαλία) και καλλιέργησε διευρυμένους διαύλους με το Ιράν, τη Χαμάς, τη Χεζμπολάχ, ακόμη και με τους Ταλιμπάν. Ταυτόχρονα, το εμιράτο φιλοξένησε τη μεγαλύτερη στρατιωτική βάση των ΗΠΑ στην περιοχή, την Al Udeid!

Ήταν όμως και ο “πατέρας” της στρατηγικής σχέσης του εμιράτου με την Τουρκία, η οποία οδήγησε αρχικά στην βάση του Tariq bin Ziyad όπου αναπτύχθηκαν οι πρώτες τουρκικές δυνάμεις, ενώ Ντόχα και Άγκυρα υποστήριξαν από κοινού το ξέσπασμα της “Αραβικής Άνοιξης”  (από τα τέλη του 2010, με πρώτο σταθμό την Τυνησία) με όραμα μία “μεταπολίτευση” του πολιτικού Ισλάμ στον αραβικό κόσμο, με αποτέλεσμα να έρθουν σε αντιπαράθεση με τις παραδοσιακές σουνιτικές δυνάμεις, με κυριότερη την Σαουδική Αραβία.

H οικογένεια Αλ Θάνι

Μία χούφτα ανθρώπων, η οικογένεια Αλ Θάνι, διαχειρίζεται τον εντυπωσιακό ενεργειακό και χρηματικό πλούτο του Κατάρ. Η δυναστεία αυτή κυριαρχεί στην περιοχή εδώ και σχεδόν δύο αιώνες. Ο οίκος των Αλ Θάνι διοικεί το Κατάρ καθ’ όλη σχεδόν τη διάρκεια της ανεξάρτητης ιστορίας του. Το οικονομικό θαύμα στηρίχθηκε στο γεγονός ότι το Κατάρ αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα φυσικού αερίου στον κόσμο.

Στην περιοχή, οι Αλ Θάνι εγκαταστάθηκαν από τον 18ο αιώνα ενώ από το 1868 οι διάδοχοι του οίκου είναι αυτοί που ασκούν την εξουσία ως φύλαρχοι. Πατριάρχης ήταν ο Μοχάμεντ Μπιν Αλ Θάνι με καταγωγή από την Μπανού Ταμίμ, μία εκ των μεγαλύτερων φυλών της Αραβικής Χερσονήσου. Όπως προαναφέρθηκε, ο εμίρης του Κατάρ είναι ο 46χρονος σήμερα Ταμίμ Μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, ο νεότερος βασιλιάς σε μοναρχία του Κόλπου που διαδέχθηκε το 2013 τον εκλιπών πατέρα του, σε μία ασυνήθιστη όπως προαναφέραμε για το εμιράτο εκούσια μεταβίβαση της εξουσίας.

Η πατρική αυτή γενναιοδωρία δεν συνηθίζεται στη δυναστεία των Αλ Θάνι. Ο πατέρας που αποποιήθηκε την εξουσία του προς όφελος του γιου του, δεν είχε διστάσει να ανατρέψει τον δικό του πατέρα, σχεδόν δύο δεκαετίες νωρίτερα. Σε μια αναίμακτη εξέγερση ο 63χρονος τότε εμίρης Χαλίφα Μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, έκτος ηγεμόνας του Κατάρ και ο δεύτερος από τη δυναστεία των Αλ Θάνι, είχε ανατραπεί από τον γιο του, ενώ βρισκόταν στην Ελβετία!

Ο όγδοος εμίρης του Κατάρ

Απολαμβάνοντας, λοιπόν, αρκετές πρωτιές ο νεαρός Θάνι έγινε ο όγδοος κατά σειρά εμίρης της οικογένειας, παίρνοντας την βαριά κληρονομιά του πατέρα του. Από την πρώτη μέρα καλλιέργησε στον διεθνή χώρο τον μύθο του μεταρρυθμιστή. Μεταξύ άλλων, ήταν και εμπνευστής της ιδιότυπης αθλητικής διπλωματίας του Κατάρ, με το εμιράτο να φιλοξενεί τους αγώνες της Formula 1 το 2021 και βεβαίως το Μουντιάλ το 2022. Στην αθλητική διπλωματία αυτή κάνει κουμάντο ο πακτωλός των πετροδολαρίων, ενώ έχει συνδεθεί και με ουκ ολίγα σκάνδαλα, βλ. το γνωστό μας Qatargate.

Το Μουντιάλ, το μεγαλύτερο ποδοσφαιρικό γεγονός της τετραετίας, εκτός από μία προσπάθεια διεθνούς προβολής, ήταν και μια ευκαιρία να αξιοποιηθούν τα τεράστια λιμνάζοντα κεφάλαια που διαθέτει το εμιράτο. Ενδεικτικό είναι ότι για τα έργα υποδομής ξοδεύτηκαν 220 δισεκατομμύρια δολάρια. Μία σύγκριση είναι ενδεικτική: Το 2006 η Γερμανία είχε δαπανήσει για την ίδια ποδοσφαιρική εκδήλωση 4,3 δισεκατομμύρια. Το 2010, η Νότιος Αφρική 3,6 δισ. Το 2014 η Βραζιλία 15 δισεκατομμύρια και το 2018 η Ρωσία 11,6 δισεκατομμύρια.

Σύμφωνα με το Σύνταγμα, η βασιλική οικογένεια ασκεί σχεδόν ολοκληρωτικά τη νομοθετική και εκτελεστική εξουσία, ενώ ελέγχει και τη δικαστική. Υπολογίζεται ότι σχεδόν 50.000 Καταριανοί ανήκουν στην ευρύτερη βασιλική οικογένεια. Τουλάχιστον χίλιοι από αυτούς κατέχουν όλες τις κομβικές θέσεις στο κράτος. Η πρώτη οικογένεια του Κατάρ, άλλωστε, διαθέτει μία τεράστια περιουσία, η οποία φημολογείται πως ξεπερνά τα 335 δισ. δολάρια.

Ο πλούτος της χώρας κατανέμεται ως εξής: Το 25% καταλήγει στον ίδιο τον εμίρη, 25% στους στενότερους συγγενείς του και ένα άλλο 25% στην ευρύτερη οικογένεια. Το υπόλοιπο 25% πηγαίνει στο Quatar Investment Authority, ένα κρατικό fund, το οποίο και λειτουργεί υπό τον απόλυτο έλεγχο του εμίρη.

Ο ρόλος της Σέικα

Αναβαθμισμένο ρόλο σε αυτό έχει και η Σέικα, μητέρα του σημερινού εμίρη και δεύτερη σύζυγος του πατέρα του. Ο οίκος Valentino, o οίκος Balmain και το πολυκατάστημα Harrods έχουν πλέον περάσει στα χέρια του Κατάρ, με την Σέικα να συμμετέχει στη διοίκησή τους. Εξάλλου, αυτή θεωρείται η κινητήριος δύναμη πίσω από τον θρόνο του Κατάρ. Οι φήμες θέλουν να άσκησε τεράστια πίεση στον εκλιπόντα σύζυγό της, ώστε να παραδώσει τον θρόνο στον μεγαλύτερο γιό της κι αυτός να γίνει ο νεότερος μονάρχης στον κόσμο.

Οι πόροι αυτού του καταριανού fund ξεπερνούν τα 460 δισ. ευρώ. Ας σημειωθεί ότι έχει επενδύσει μέσω αυτού πάνω από 335 δισ. δολάρια διεθνώς σε μεγάλες κυρίως δυτικές εταιρείες. Μεταξύ αυτών των επενδύσεων είναι το 17% των μετοχών της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας Volkswagen (αποτιμάται στα 11 δισ. ευρώ στις αρχές του 2022). Το μέλος της βασιλικής οικογένειας Αλ Θάνι και πρώην πρωθυπουργός της χώρας, ήταν που αγόρασε σημαντικό μερίδιο στη Deutsche Bank, όταν έγινε η αύξηση κεφαλαίου του γερμανικού χρηματοπιστωτικού κολοσσού το 2014.

Επίσης, το Κατάρ κατέχει στη Βρετανία το 6,3% των μετοχών της τράπεζας Barclays, σημαντικό ποσοστό της Credit Suisse, το 9% της αγγλοελβετικής βιομηχανίας Glencore, το 22% της δεύτερης μεγαλύτερης βρετανικής αλυσίδας σουπερμάρκετ Sainsbury, σημαντικό ποσοστό της Harrods Group, το 2,13% της πετρελαϊκής Royal Dutch Shell Plc, το 20% του αεροδρομίου Heathrow, το 20% της British Airways, ακίνητα στο συγκρότημα κτιρίων Canary Wharf στο Λονδίνο, τον πύργο της τράπεζας HSBC, το ξενοδοχείο Savoy, το Olympic Village. Στην Γαλλία, η Qatar Sports Investment έχει αγοράσει την ποδοσφαιρική ομάδα Paris Saint-Germain, στην Ιταλία τον οίκο Valentino, στη Ρωσία το 10% της πετρελαϊκής Rosneft και το 24,9% του αεροδρομίου της Αγίας Πετρούπολης.

Στην Κίνα πραγματοποιεί τις μισές εξαγωγές LNG (υγροποιημένο φυσικό αέριο), έχει ανακοινώσει επενδύσεις συνολικού ύψους 20 δισ. δολαρίων κατέχει το 12,99% της Αγροτικής Τράπεζας της Κίνας, εξαγόρασε το Asia Square Tower στη Σιγκαπούρη προς 2,5 δισ. δολάρια, ενώ έχει αποκτήσει συμμετοχή σε πολλά ακίνητα.

Τέλος, το Κατάρ αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους ξένους επενδυτές στις ΗΠΑ, με το κρατικό επενδυτικό του ταμείο (QIA) να υλοποιεί μακροπρόθεσμα επενδυτικά πλάνα. Επί κυβέρνησης Μπάϊντεν έλαβε το σημαίνων καθεστώς του Major Non-NATO Ally. Οι δε σχέσεις του εμιράτου με τον Ντόναλντ Τραμπ έχουν περάσει σε άλλη “πίστα”, με το Κατάρ να δωρίζει στον Αμερικανό πρόεδρο ένα υπερπολυτελές Boeing 747-8 (αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων), που χρησιμοποιείται ως προσωρινό Air Force One. Μετά το ισραηλινό πλήγμα στην Ντόχα κατά της αντιπροσωπείας της Χαμάς, ο Τραμπ ανάγκασε το Ισραήλ να ζητήσει συγγνώμη από το εμιράτο και με προεδρικό διάταγμα παρέχει εγγυήσεις στο Κατάρ τύπου του νατοϊκού “Άρθρου 5”.

Εγγυήσεις που αποδείχτηκαν κενό γράμμα στον πόλεμο του Ιράν, όπου το Κατάρ – παρά τις πάγιες-καλές του σχέσεις με την Τεχεράνη, την μεσολαβητική του προσπάθεια στην σύγκρουση, αλλά και το μεγαλύτερο υπεράκτιο κοίτασμα φυσικού αερίου που μοιράζονται στον κόσμο, το γνωστό South Pars – αποτελεί στόχο των ιρανικών αντιποίνων, λόγω της αμερικανικής βάσης.. Ο υιός Θάνι αντιμετωπίζει την μεγαλύτερη πρόκληση στην νεότερη ιστορία του Εμιράτου, που δεν απειλεί μόνο την κληρονομιά του πατρός του, αλλά και ολόκληρη την περιοχή.