Πρέπει ο Στουρνάρας να είναι μονάρχης του χρηματοπιστωτικού συστήματος;

Γι’ αυτό δημιουργήθηκαν σε όλη την Ευρώπη μακροπροληπτικές αρχές, που παρακολουθούν το σύστημα συνολικά (στην Ελλάδα είναι η Τράπεζα της Ελλάδος, όπως θα δούμε). Αυτές οι αρχές μπορούν να:

• Εντοπίζουν φούσκες στην αγορά ακινήτων,
• Προειδοποιούν για υπερβολική πιστωτική επέκταση,
• Εισηγούνται περιορισμούς στα δάνεια,
• Εισηγούνται αύξηση κεφαλαιακών αποθεμάτων στις τράπεζες,
• Χαράσσουν και ενεργοποιούν τον λεγόμενο αντικυκλικό κεφαλαιακό δείκτη (countercyclical buffer).

Πριν προχωρήσουμε, να εξηγήσουμε τι σημαίνει “χαράσσουν και ενεργοποιούν την αντικυκλική πολιτική”. Όλη αυτή η διαδικασία στηρίζεται στην εξής ιδέα:

• Όταν η οικονομία “υπερθερμαίνεται” και οι τράπεζες δανείζουν υπερβολικά, οι τράπεζες υποχρεώνονται να κρατούν περισσότερα κεφάλαια ως μαξιλάρι.
• Όταν έρχεται ύφεση, το μαξιλάρι αυτό μπορεί να μειωθεί ώστε οι τράπεζες να συνεχίσουν να δανείζουν.
• Αυτό ήδη προβλέπεται από το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο.

Σήμερα στην Ελλάδα σχετικά με την μακροπροληπτική εποπτεία τα πράγματα έχουν ως ακολούθως: Κατ’ αρχάς, υπάρχει το Συμβούλιο Συστημικής Ευστάθειας (Σ.Σ.Ε.), το οποίο συστάθηκε με το άρθρο 20 του Ν. 3867/2010 στο Υπουργείο Οικονομικών, με αποστολή την παρακολούθηση των συστημικών κινδύνων και τον συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων αρχών του χρηματοπιστωτικού τομέα. Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια:

Το Σ.Σ.Ε. δημιουργήθηκε το 2010, πριν από τη δημιουργία της ευρωπαϊκής τραπεζικής ένωσης και του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού. Μετά το 2014, πολλές κρίσιμες εποπτικές αρμοδιότητες μεταφέρθηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κυρίως στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για τις συστημικές τράπεζες. Γι’ αυτό το Σ.Σ.Ε. δεν είναι σήμερα το κεντρικό όργανο που καθορίζει την τραπεζική εποπτεία στην Ελλάδα. Ο ρόλος του είναι περισσότερο συντονιστικός και συμβουλευτικός.

Επίσης, αν παρατηρήσεις το δημόσιο αποτύπωμά του, οι περισσότερες αναφορές σε συνεδριάσεις του εντοπίζονται στα χρόνια της κρίσης (2011-2013), όταν υπήρχαν έντονοι κίνδυνοι για το τραπεζικό σύστημα και το ελληνικό χρέος. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι η Ελλάδα έχει ήδη μακροπροληπτική αρχή, σε μεγάλο βαθμό μέσω της Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συστήματος Χρηματοπιστωτικής Εποπτείας.

Συμβούλιο Μακροπροληπτικής Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας

Το ερώτημα είναι αν πρέπει ένας μόνος θεσμικός φορέας και μάλιστα “ανεξάρτητος” (;), όπως η Τράπεζα της Ελλάδος, να έχει την αρμοδιότητα της μακροπροληπτικής εποπτείας του χρηματοπιστωτικού συστήματος της χώρας, χωρίς να υπάρχει ένα πραγματικά συντονιστικό και συμβουλευτικό όργανο με την συμμετοχή της Τράπεζας της Ελλάδος, του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, των υπολοίπων Εποπτικών αρχών, και των Φορέων χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Δηλαδή με τη δημιουργία ενός ισχυρού συμβουλίου συντονισμού και στρατηγικής, συμβατό με το ευρωπαϊκό μοντέλο. Θεωρούμε ότι όχι. Χρειάζεται ένα αναβαθμισμένο Συμβούλιο Μακροπροληπτικής Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, όπως σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αναφέρω: “Autorité de Contrôle Prudentiel et de Resolution” (Γαλλία), “Bafin – Federal Financial Supervisory Authority” (Γερμανία), “Commission de Surveillance du Secteur Financier” (Λουξεμβούργο), κ.ά.

Αυτό για λόγους δημοκρατικής αρχής και συμμετοχής της εκάστοτε κυβέρνησης, προκειμένου να έχει άμεση γνώση των εξελίξεων. Παράλληλα διότι όλο και πληθαίνουν οι επισημάνσεις ότι η Τράπεζα της Ελλάδος ασκεί εκτεταμένη εποπτεία, αλλά το αν είναι “επαρκής” είναι αντικείμενο έντονης συζήτησης και κριτικής. Ως γνωστόν η Τράπεζα της Ελλάδος εποπτεύει μεταξύ άλλων: Τράπεζες (σε συνεργασία με τον Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός της ΕΚΤ για τις σημαντικές τράπεζες), Ασφαλιστικές επιχειρήσεις, Εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις (servicers), Εταιρείες αγοράς πιστώσεων, Ιδρύματα πληρωμών, Ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος, άλλους χρηματοπιστωτικούς φορείς που δεν είναι τράπεζες

Άρα τυπικά το πεδίο εποπτείας της είναι ήδη πολύ ευρύ. Για τους servicers ειδικά εντοπίζεται μεγάλο μέρος της κριτικής. Οι servicers διαχειρίζονται τεράστιο όγκο δανείων, που βγήκαν από τους ισολογισμούς των τραπεζών, επηρεάζουν πλειστηριασμούς, ρυθμίσεις και αναδιαρθρώσεις, έχουν πολύ μεγάλη επιρροή στην αγορά ακινήτων και στο ιδιωτικό χρέος.

Η Τράπεζα της Ελλάδος: αδειοδοτεί, παρακολουθεί, επιβάλλει κανόνες συμπεριφοράς, μπορεί να επιβάλει κυρώσεις. Η κριτική όμως είναι συχνά ότι η εποπτεία επικεντρώνεται περισσότερο στη συμμόρφωση με διαδικασίες και λιγότερο στην ουσιαστική προστασία των δανειοληπτών.

Για τις ασφαλιστικές

Μετά την κατάρρευση της Ασπίς Πρόνοια υπήρξε μεγάλη συζήτηση για την αποτελεσματικότητα της εποπτείας. Έκτοτε το πλαίσιο έγινε πολύ αυστηρότερο (ιδίως με το καθεστώς Solvency II), αλλά εξακολουθεί να υπάρχει το ερώτημα: Είναι η εποπτεία προληπτική, ή απλώς διαπιστώνει προβλήματα όταν έχουν ήδη εμφανιστεί;

Για τα non-bank χρηματοπιστωτικά ιδρύματα: Διεθνώς υπάρχει μεγάλη ανησυχία για το λεγόμενο Shadow Banking. Δηλαδή funds, επενδυτικά οχήματα, εταιρείες πιστώσεων, fintechs, φορείς που δεν είναι κλασικές τράπεζες. Σε όλο τον κόσμο οι εποπτικές αρχές δυσκολεύονται να παρακολουθούν αυτούς τους τομείς με την ίδια αποτελεσματικότητα που παρακολουθούν τις τράπεζες.

Αν υπάρχουν ακόμη σοβαρά ζητήματα σε servicers, ασφαλιστικές, ιδιωτικό χρέος και μη τραπεζικό χρηματοπιστωτικό τομέα, μήπως η Τράπεζα της Ελλάδος θα έπρεπε να αφιερώνει περισσότερο θεσμικό και δημόσιο κεφάλαιο στην εποπτεία αυτών των πεδίων αντί να παρεμβαίνει συχνά σε γενικά ζητήματα οικονομικής πολιτικής; Αυτό είναι θέμα προτεραιοτήτων και αξιολόγησης του έργου της. Και πράγματι, αρκετοί επικριτές της ΤτΕ υποστηρίζουν ότι:

• Η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται συχνά γύρω από μακροοικονομικές παρεμβάσεις του διοικητή, ενώ η ποιότητα της εποπτείας σε servicers, ασφαλιστικές και άλλους μη τραπεζικούς φορείς θα έπρεπε να βρίσκεται περισσότερο στο επίκεντρο.
• Αυτό είναι πολιτικό και θεσμικό επιχείρημα που μπορεί να συζητηθεί σοβαρά, ανεξάρτητα από το αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με τις οικονομικές απόψεις της Τράπεζας της Ελλάδος.

Υπέρβαση αρμοδιοτήτων της Τράπεζας της Ελλάδος

Παράλληλα διότι οι εξελίξεις δείχνουν ότι η ΤτΕ, κυρίως δια του Διοικητή της, όπως είπαμε προηγουμένως παρεμβαίνει συνεχώς σε όλα τα θέματα οικονομικής πολιτικής, με τρόπο που πολλές φορές φαίνεται ότι υπερβαίνει τις αρμοδιότητες του. Θα αναφέρω δύο πρόσφατες δημόσιες τοποθετήσεις του.

Η πρώτη δημόσια τοποθέτηση: «Ηχηρή προειδοποίηση για το μέλλον του συνταξιοδοτικού συστήματος απηύθυνε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, τονίζοντας ότι οι δημόσιες συντάξεις από μόνες τους δύσκολα θα μπορούν να εξασφαλίσουν στο μέλλον επαρκή εισοδήματα για τους πολίτες.

Μιλώντας στο 7ο Συνέδριο Επαγγελματικής Ασφάλισης με θέμα “Η Επαγγελματική Ασφάλιση στο επίκεντρο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τις Αποταμιεύσεις και τις Επενδύσεις”, ο κ. Στουρνάρας υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση στρέφεται ολοένα και περισσότερο στην ενίσχυση των επαγγελματικών συνταξιοδοτικών σχημάτων, τα οποία καλούνται να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς το δημόσιο ασφαλιστικό σύστημα και να ενθαρρύνουν τη μακροπρόθεσμη αποταμίευση».

Παρατήρηση πρώτη: Σύμφωνα με άρθρο του Σάββα Ρομπόλη “Κοινωνική ασφάλιση και επάρκεια συντάξεων. Με ποια στοιχεία ανάλυσης θεσμικοί παράγοντες ισχυρίζονται ότι λόγω της γήρανσης του πληθυσμού οι συντελεστές αναπλήρωσης δεν θα επαρκούν;”, όλα όσα ανέφερε ο Διοικητής ειπώθηκαν χωρίς καμία τεκμηρίωση, δεδομένου ότι τα στοιχεία της ΕΕ άλλα δείχνουν.

Δεύτερη παρατήρηση: Με ποια αρμοδιότητα ο Διοικητής διατυπώνει την άποψη ότι οι Έλληνες πολίτες θα πρέπει να αποταμιεύουν σε ιδιωτικά συνταξιοδοτικά σχήματα, όπως ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης και ομαδικά συνταξιοδοτικά προγράμματα ασφαλιστικών εταιρειών, υλοποιώντας, μεταξύ άλλων, την γενικότερη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ένωση των Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union);

Η ισχυρή κριτική που ασκείται συνοψίζεται στο: “Δεν είναι δουλειά ενός μη εκλεγμένου κεντρικού τραπεζίτη να υποδεικνύει ποιο μοντέλο συνταξιοδοτικής οργάνωσης πρέπει να ακολουθήσει η χώρα”.

Δεύτερη δημόσια παρέμβαση

Συζήτηση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, με τους δημοσιογράφους Χρήστο Κολώνα, Δημήτρη Μανιάτη, Ελένη Στεργίου στο πλαίσιο του 7ου ΟΤ Forum.  Ερώτηση της δημοσιογράφου:

-Ε. ΣΤΕΡΓΙΟΥ: Να πάμε λίγο στο πεδίο της φορολόγησης και της φορολογίας και του σχεδίου, της οικονομικής πολιτικής πάνω σε αυτό το κομμάτι. Έχετε κάνει πολλές παρεμβάσεις. Έχετε πει για τις φοροελαφρύνσεις και έχετε πει και για τους φόρους. Ποια πιστεύετε ότι πρέπει να είναι η συνταγή για τα επόμενα χρόνια; Δεν θα μιλήσουμε για το παρελθόν, για τώρα και μετά στο κομμάτι της φορολόγησης και για τη φορολογική δικαιοσύνη που το ζητάει και η κοινωνία έτσι;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Το νούμερο ένα είναι να συνεχίσει η ΑΑΔΕ να κάνει πρόοδο όσον αφορά τις ηλεκτρονικές. συναλλαγές. Αυτό θα έλεγα είναι το βασικότερο στοιχείο, δηλαδή να πατάσσει τη φοροδιαφυγή, να έρχονται νέα έσοδα για να μπορεί η κυβέρνηση να έχει δημοσιονομικό χώρο και να κάνει μια στοχευμένη κοινωνική πολιτική.

Τώρα από εκεί και πέρα, όπως ξέρετε, η Τράπεζα της Ελλάδος, έχει θέσει το θέμα των πολλών φοροαπαλλαγών. Επαναλαμβάνω, δεν λέμε εμείς να καταργήσουμε, εξάλλου δεν είναι δουλειά μας (sic) εμείς να προτείνουμε στην κυβέρνηση θέματα που αφορούν καθαρά ένα δικό της θέμα, όπως είναι η φορολογία, αλλά αυτό που λέμε όμως είναι, ας τις ξαναδεί. Είναι πολλές πια. Είναι χρήσιμες οι περισσότερες; Μήπως θα μπορούν να στοχευθούν καλύτερα;

-Δ. ΜΑΝΙΑΤΗΣ: Κύριε Διοικητά, επειδή αναφέρατε αυτόν τον όρο, το δημοσιονομικό, και τουλάχιστον δύο φορές, και επειδή πολιτικά και πολιτειακά έχουμε μπει σε μια τροχιά συνταγματικής αναθεώρησης, υπάρχει μια πρόβλεψη ότι μια από τις διατάξεις, που αφορά το 79, χρειάζεται περαιτέρω θωράκιση της δημοσιονομικής ισορροπίας της χώρας μέσω Συντάγματος. Η δική σας γνώμη είναι ότι απαιτείται κάτι τέτοιο ή έχουμε επαρκή εργαλεία για τη δημοσιονομική σταθερότητα και τον έλεγχο της χώρας σε αυτό το κομμάτι;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Κοιτάξτε, επειδή το δημοσιονομικό πρόβλημα παρ’ ολίγο να γίνει η αιτία της καταστροφής της Ελλάδας στο παρελθόν, αρκετές φορές στο παρελθόν και στο πιο πρόσφατο παρελθόν, θα έλεγα ότι σωστό θα ήταν, κατά την άποψή μου, να προβλεφθεί στο Σύνταγμα κάτι λογικό γι’ αυτό.

Μπορώ να αναφέρω πολλές τέτοιου είδους παρεμβάσεις…

Συμπερασματικά, ο Διοικητής της ΤτΕ δεν περιορίζεται μόνο σε τραπεζική εποπτεία και νομισματικά ζητήματα, αλλά παρεμβαίνει συχνά σε ευρύτερα θέματα οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Προφανώς έχει ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια του στενού κεντρικοτραπεζικού ρόλου. Αυτό είναι μια συνεκτική θέση, ιδίως αν ξεκινάς από την αρχή ότι οι οικονομικές προτάσεις δεν είναι ποτέ πολιτικά ουδέτερες.

Υπάρχει κάποιος θεσμός που μπορεί να προβεί σε ενστάσεις για αυτή τη συμπεριφορά; Μάλλον όχι. Δηλαδή ένας μη εκλεγμένος θεσμός μπορεί να συμπεριφέρεται τοιοτοτρόπως και κανείς δεν μπορεί ούτε να τον προειδοποίηση ότι υπερβαίνει τις αρμοδιότητες του. Ανεξαρτησία χωρίς έλεγχο, τι είδους ανεξαρτησία είναι;