Μαίνονται οι συγκρούσεις ΗΠΑ-Ιράν – Υπό παράλυση τo Ορμούζ – Βανς: Τί φταίει για την κλιμάκωση

Οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν δυο κύματα βομβαρδισμών στις ιρανικές ακτές και «εξουδετέρωσαν» κενό φορτίου δεξαμενόπλοιο όταν αποπειράθηκε να παραβιάσει τον αποκλεισμό, την επομένη της επανεπιβολής του.

Και, τις πρώτες πρωινές ώρες, ιρανικά ΜΜΕ ανέφεραν ότι ενεργοποιήθηκε το σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας στην Τεχεράνη, για πρώτη φορά αφότου ξανάρχισαν οι εχθροπραξίες, κι ότι ακούστηκαν εκρήξεις στο βόρειο και στο δυτικό Ιράν, χωρίς να αναφερθούν σε θύματα μέχρι στιγμής.

Το Ιράν από την άλλη, που ανακοίνωσε το Σαββατοκύριακο πως κλείνει ξανά τα Στενά του Ορμούζ, ξεκαθάρισε πως η θαλάσσια οδός στρατηγικής σημασίας αυτή θα παραμείνει κλειστή ωσότου τερματιστούν οι αμερικανικές «επιθέσεις». Και συνέχισε να στοχοποιεί βάσεις κι εγκαταστάσεις των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων σε μοναρχίες της Μέσης Ανατολής, με την κατάσταση να υπονομεύει ολοένα περισσότερο τις διπλωματικές προσπάθειες για να τερματιστεί με διάρκεια ο πόλεμος, ο οποίος ξέσπασε την 28η Φεβρουαρίου, με τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς εναντίον του Ιράν.

Παρ’ όλ’ αυτά, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε χθες ότι αφέθηκε να φύγει από το Ιράν Aμερικανίδα υπήκοος η οποία «κρατείτο παράνομα», κατ’ αυτόν, από το 2024, χαιρετίζοντας μέσω Truth Social την «χειρονομία καλής θέλησης» της Τεχεράνης. Δικηγόρος που ειδικεύεται σε υποθέσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο Τζάρεντ Γκένσερ, ανέφερε ότι το πρόσωπο που επιτράπηκε να φύγει είναι «πελάτισσά» του, η Ντένα Καράρι, αμερικανοϊρανή υπήκοος που είχε «παγιδευτεί» στο Ιράν εξαιτίας «φτιαχτών» κατηγοριών για «συνεργασία με εχθρικό κράτος και κατασκοπεία».

Δηλώσεις Βανς

Στις εντάσεις μεταξύ των «σκληροπυρηνικών» και των πραγματιστών στο εσωτερικό του Ιράν, απέδωσε ο Τζέι Ντι Βανς την αναζωπύρωση της στρατιωτικής αντιπαράθεσης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Παράλληλα, τόνισε ότι η αμερικανική κυβέρνηση εξακολουθεί να βλέπει μια ευκαιρία για τη συνέχιση της διπλωματικής οδού, παρά τις πρόσφατες εξελίξεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ.

Σύμφωνα με δηλώσεις του κατά τη διάρκεια συνέντευξης στον podcaster Τζο Ρόγκαν, ο Βανς χαρακτήρισε τους χειρισμούς της κυβέρνησης Τραμπ στο ιρανικό ζήτημα ως έναν «λεπτό διπλωματικό χορό», σημειώνοντας ότι υπήρχαν διαφωνίες εντός του ιρανικού κατεστημένου σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης της κρίσης.

Ο ίδιος εξήγησε ότι η πτέρυγα των σκληροπυρηνικών σκλήρυνε τη στάση της μετά τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ, θεωρώντας ότι η συνεχιζόμενη ροή πετρελαίου μέσω του θαλάσσιου περάσματος μειώνει τα μέσα πίεσης που διαθέτει η Τεχεράνη – κάτι που, όπως ανέφερε, την ώθησε να υιοθετήσει μια πιο επιθετική στάση κλιμάκωσης. «Ουσιαστικά είπαν: “Θα προσπαθήσουμε να κλείσουμε αυτή τη θαλάσσια οδό. Φοβόμαστε ότι χάνουμε τη διαπραγματευτική μας ισχύ”. Από την άλλη πλευρά, οι πραγματιστές μέσα στο σύστημά τους λένε: “Ήταν λάθος. Ας συνεχίσουμε τις συνομιλίες”», ανέφερε.

Αντίθετα, ο Βανς επισήμανε ότι το αποκαλούμενο «ρεαλιστικό» ρεύμα στο εσωτερικό του Ιράν θεωρεί πως η κλιμάκωση ήταν λάθος και προτιμά τη συνέχιση του διαλόγου με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πρόσθεσε, επίσης, ότι η Ουάσινγκτον προσπαθεί να επικοινωνήσει με αυτή την πλευρά, αλλά απαντά στρατιωτικά όταν δέχεται επιθέσεις ή πράξεις βίας.

Ο Αμερικανός Αντιπρόεδρος εκτίμησε, παράλληλα, ότι το μνημόνιο συνεννόησης στο οποίο κατέληξαν οι δύο πλευρές τον περασμένο μήνα «παρουσιάστηκε σε μεγάλο βαθμό παραποιημένο», συμπληρώνοντας ότι πολλά από όσα ειπώθηκαν γι’ αυτό δεν αντικατοπτρίζουν το πραγματικό του περιεχόμενο.

Παρόλα αυτά, ο Βανς τόνισε ότι η αμερικανική κυβέρνηση «παραμένει στη σωστή πορεία» στις σχέσεις της με το Ιράν, προέβλεψε όμως ότι η επόμενη φάση θα χαρακτηρίζεται από συχνά πισωγυρίσματα, επισημαίνοντας ότι η επίτευξη οποιασδήποτε συνεννόησης θα είναι «μια περίπλοκη διαδικασία που θα χαρακτηρίζεται από περιόδους προόδου και οπισθοδρόμησης».

Αποστάσεις από τον αντιπρόεδρο

Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος χαρακτήρισε τη στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ ως «ένα λεπτό διπλωματικό παιχνίδι», στο οποίο συνδυάζονται οικονομική πίεση, κίνητρα για διαπραγμάτευση και στρατιωτική αποτροπή. «Χρησιμοποιούμε οικονομικούς μοχλούς πίεσης, χρησιμοποιούμε το “καρότο και το μαστίγιο”, προσπαθούμε να συνομιλήσουμε με τους πραγματιστές και, όταν διαπράττονται βίαιες ενέργειες, απαντάμε», δήλωσε.

Όπως υποστήριξε, όλες αυτές οι κινήσεις εξελίσσονται ταυτόχρονα με στόχο να δημιουργηθούν καλύτερες προϋποθέσεις για μια συμφωνία. «Ναι, αυτή τη στιγμή ανταλλάσσονται πυρά. Όμως, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν εξακολουθεί να έχει καταστραφεί και, στο πλαίσιο της συνολικής διαπραγμάτευσης, οι εξελίξεις μάς οδηγούν σε καλύτερη πορεία», είπε.

Ο Βανς εξαπέλυσε παράλληλα επίθεση στους πιο σκληροπυρηνικούς κύκλους του αμερικανικού συντηρητικού χώρου, οι οποίοι, όπως είπε, θεωρούν ότι η μοναδική λύση είναι «να βομβαρδιστεί το Ιράν μέχρι να εξαφανιστεί». Υποστήριξε ακόμη ότι αρκετοί εξ αυτών επιδιώκουν την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος, υπενθυμίζοντας ότι οι προηγούμενες αμερικανικές προσπάθειες αλλαγής καθεστώτων σε άλλες χώρες είχαν υψηλό κόστος και απαιτούσαν μαζική ανάπτυξη χερσαίων στρατευμάτων. Ερωτηθείς εάν ο ίδιος θα είχε αποφασίσει τη στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, εάν βρισκόταν στη θέση του Ντόναλντ Τραμπ, ο Βανς παραδέχθηκε ότι ήταν «λιγότερο ενθουσιώδης» από άλλα μέλη της κυβέρνησης.

Ωστόσο, τόνισε ότι ο ρόλος του δεν είναι να λειτουργεί ως δημόσιος σχολιαστής, αλλά να στηρίζει τις αποφάσεις του προέδρου, εφόσον αυτές είναι, όπως είπε, «νόμιμες και ηθικές». «Ο στόχος είναι απολύτως σωστός: να αποτραπεί το Ιράν από το να αποκτήσει πυρηνικό όπλο», κατέληξε ο αντιπρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών.

Δεξαμενόπλοιο «εξουδετερώνεται»

Οι εχθροπραξίες ανάμεσα στις δύο πλευρές άρχισαν εκ νέου την 7η Ιουλίου, έπειτα από επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στον Κόλπο, αποδοθείσες στο Ιράν. Οι βομβαρδισμοί έκτοτε είναι οι εκτενέστεροι μετά την κήρυξη κατάπαυσης του πυρός τον Απρίλιο. Ως σήμερα ωστόσο η Τεχεράνη δεν είχε μπει στο στόχαστρο, όπως από την άλλη ούτε εγκαταστάσεις παραγωγής πετρελαίου και αερίου στον Κόλπο.

Οι ανταλλαγές πληγμάτων κάνουν κομματάκια το «μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ», την καταρχήν συμφωνία που υπογράφτηκε στα μέσα Ιουνίου κι υποτίθεται πως θα οδηγούσε στον οριστικό τερματισμό του πολέμου. Το όποιο μνημόνιο κατανόησης «δεν έχει νόημα παρά μόνο όταν οι όροι του επικυρώνονται κι εφαρμόζονται· αν το Ιράν δεν έχει κανένα όφελος (…) δεν έχουμε κανέναν λόγο να συμμορφωνόμαστε» προς αυτό, τόνισε χθες ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, ο Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ.

Η πόλη Μπουσέρ (νότια), όπου βρίσκεται λιμάνι και ο μόνος ιρανικός πυρηνικός ηλεκτροπαραγωγικός σταθμός που απομένει σε λειτουργία, μπήκε στο στόχαστρο των δυνάμεων της Ουάσιγκτον χθες, όπως και τα περίχωρα της Ιρανσάρ (νοτιοανατολικά). Σύμφωνα με τον ιρανικό στρατό, επτά μέλη του σκοτώθηκαν. Καταμέτρησε δεκατρία αμερικανικά πυραυλικά πλήγματα.

«Τα πλήγματα μείωσαν ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα του Ιράν να επιτίθεται σε εμπορικά πλοία στο στενό του Ορμούζ», διαβεβαίωσε από την άλλη ο αμερικανικός στρατός. Στο τέλος της ημέρας, ανακοίνωσε πως άρχισε νέο κύμα βομβαρδισμών, με τον ίδιο σκοπό.

Ακούστηκαν εκρήξεις σε διάφορες ιρανικές πόλεις, ανάμεσά τους την Μπαντάρ Αμπάς (νότια), τη Ρασκ και τη Σαμπαχάρ (νοτιοανατολικά), καθώς και στη νήσο Κεσμ, μετέδωσαν κρατικά ΜΜΕ. Σύμφωνα με τις πληροφορίες τους, σε νοσοκομείο στην Αχβάζ (νοτιοδυτικά) χρειάστηκε εσπευσμένη απομάκρυνση των ασθενών και των υγειονομικών εξαιτίας αμερικανικών βομβαρδισμών στην περιοχή. Μεταφέρθηκαν σε άλλες δομές υγείας.

Στο πλαίσιο του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, που επιβλήθηκε εκ νέου την προηγουμένη, αμερικανικό μαχητικό αεροσκάφος άνοιξε πυρ εναντίον κενού φορτίου δεξαμενόπλοιου που προσπαθούσε να τον παραβιάσει. Το σκάφος, που κατονομάστηκε ως το M/T Belma, υπό σημαία Κουρασάο, «εξουδετερώθηκε», συνόψισε ο αμερικανικός στρατός.

Σειρήνες

Εντωμεταξύ πάνω από τριάντα άμαχοι έχουν σκοτωθεί αφότου ξανάρχισαν οι εχθροπραξίες, σύμφωνα με τον πιο πρόσφατο επίσημο απολογισμό των ιρανικών αρχών. «Τα παιδιά είναι τόσο τρομοκρατημένα από τις εκρήξεις που δεν κοιμούνται παρά το πρωί», είπε η Χαντιζά, που μίλησε στο Γαλλικό Πρακτορείο τηλεφωνικά. «Οι συνέπειες του πολέμου θα παραμείνουν για πολύ καιρό στη ζωή μας, στο μυαλό μας, στην ψυχική μας υγεία», πρόσθεσε η χειροτέχνισσα που ζει στην επαρχία Σιστάν-Μπαλουτσιστάν (νοτιοανατολικά).

«Δεν ζούμε, επιβιώνουμε. Ας βάλει ο θεός τέλος στον πόλεμο κι έπειτα στις οικονομικές δυσκολίες μας», προσευχήθηκε η Ναντίν, 27χρονη εκπαιδευτικός που ζει στην ίδια επαρχία. Χθες βράδυ, δημοσιογράφοι του Γαλλικού Πρακτορείου άκουσαν εκρήξεις κοντά στο προξενείο της Αρμπίλ, στην αυτόνομη περιφέρεια Κουρδιστάν του Ιράκ, έπειτα από υπέρπτηση μη επανδρωμένων εναέριων συστημάτων εφόρμησης που οδήγησε στην ενεργοποίηση συστήματος αντιαεροπορικής άμυνας.

Στο Κουβέιτ, που είχε ήδη γίνει στόχος νωρίτερα μέσα στην ημέρα, ο στρατός ανακοίνωσε τη νύχτα πως αντιμετώπιζε επιθέσεις ιρανικών drones. Οι σειρήνες της αεράμυνας ενεργοποιήθηκαν εξάλλου στο Μπαχρέιν. Στα Στενά του Ορμούζ, πέρασμα στα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν, από τα οποία διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες το ένα πέμπτο του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ) που καταναλώνονται παγκοσμίως, η κίνηση έχει μειωθεί δραματικά έπειτα από επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια με πετρέλαιο. Μόλις δεκατρία εμπορικά πλοία το διέσχισαν την Τρίτη, σύμφωνα με την εξειδικευμένη εταιρεία παρακολούθησης της ναυσιπλοΐας Kpler.

Οι τιμές του πετρελαίου έμοιαζαν να ισορροπούν χθες, αφού απογειώθηκαν ξανά στην αρχή της εβδομάδας. Το βαρέλι του Μπρεντ άλλαζε χέρια έναντι περίπου 85 δολαρίων. Με την επανεπιβολή του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο, ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ σκοπό έχει να ασκήσει πίεση στην Τεχεράνη, που εννοεί να διατηρήσει τον έλεγχο του στενού και δεν επιτρέπει παρά μόνο μια ρότα στα εμπορικά πλοία, κατά μήκος των ιρανικών ακτών.