Για να μπαίνουν τα πράματα στη θέση τους, χρήσιμο πού και πού ένα βέτο στην ΕΕ

Ο λόγος έγκειται κυρίως στην έλλειψη αλληλεγγύης εντός του ευρωπαϊκού γεωπολιτικού αρχιτεκτονήματος. Ασφαλώς, κάθε χώρα, πολλώ δε μάλλον κάθε μπλοκ κρατών, καλείται να διαχειριστεί αλληλοσυγκρουόμενα εσωτερικά συμφέροντα. Ωστόσο, το χάσμα αυτό φαίνεται πολύ πιο αξεπέραστο σε μια ΕΕ που μοιάζει περισσότερο με κουρελού παρά με ενιαία, μονοκόμματη ένωση κρατών.

Παρά το ενίοτε έντονο πολιτικό χάσμα που παρατηρείται μεταξύ μπλε και κόκκινων πολιτειών στις ΗΠΑ, οποιαδήποτε επίθεση εναντίον μίας από αυτές θα αντιμετωπιζόταν με ενιαία αντίδραση που θα συμπεριελάμβανε όλα τα μέσα που διαθέτει η Ουάσιγκτον. Το ίδιο θα ίσχυε σε περίπτωση οικονομικής κρίσης… Δεν θα αφηνόταν η κάθε πολιτεία στην τύχη της.

Ευρωϊερατείο και Τουρκία

Δυστυχώς, το ίδιο δεν μπορεί να ειπωθεί για την ΕΕ, με την Ελλάδα και Κύπρο να αποτελούν αμφότερες εναργέστατα παραδείγματα της απροθυμίας ή αδυναμίας των Βρυξελλών να διαθέσουν την πληρότητα του γεωπολιτικού τους βάρους υπέρ των επιμέρους κρατών-μελών της Ένωσης. Πενήντα δύο ολόκληρα χρόνια έχουν περάσει από την τουρκική εισβολή και συνεχιζόμενη κατοχή της Κύπρου (με την Λευκωσία να αποτελεί κράτος-μέλος της ΕΕ για περίπου τα μισά χρόνια του διαστήματος αυτού).

Εντούτοις υπάρχουν πρόσωπα του ευρωϊερατείου και κράτη-μέλη που εξακολουθούν ανερυθρίαστα να θεωρούν την Άγκυρα ανώτατο γεωστρατηγικό εταίρο, να πιέζουν υπέρ της ένταξής της στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική και να την επιβραβεύουν με δισεκατομμύρια ευρώ σε εξοπλιστικές συμφωνίες, πακέτα για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης, εμπορικές συμφωνίες, κτλ. χωρίς καν να απαιτούν την απόσυρση του κατοχικού στρατού της από την Κύπρο και την επίδειξη σεβασμού για την εθνική κυριαρχία των κρατών-μελών της ΕΕ.

Σαν να μην έφτανε αυτό, η Άγκυρα επαναλαμβάνει συστηματικά απειλές για μελλοντικές εισβολές, είτε στην Κύπρο είτε στην Ελλάδα. Εξακολουθεί να θεωρεί την νόμιμη επέκταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας στα 12 ναυτικά μίλια ως casus belli, ενώ παράλληλα, παρεμποδίζει την ολοκλήρωση ευρωπαϊκών ενεργειακών υποδομών, όπως το GSI που θα συνδέει την Κύπρο με το ευρωπαϊκό ενεργειακό δίκτυο, παρενοχλώντας τα πλοία που πραγματοποιούν έρευνες για την πόντιση του σχετικού καλωδίου έξω από την Κάσο.

Εν τω μεταξύ, μέσα από την όχι και τόσο κεκαλυμμένη στήριξη που προσφέρει στους λαθροδιακινητές, η Άγκυρα βγάζει τεράστια κέρδη από τα απανωτά κύματα που φτάνουν στα νοτιοανατολικά σύνορα της ΕΕ, εξασφαλίζοντας χρηματικές εισροές τόσο από την ΕΕ, όσο και από τους ίδιους τους διακινητές. Η έκρηξη λαθρομετανάστευσης αποτελεί σήμερα μια από τις μεγαλύτερες απειλές στην ασφάλεια της ΕΕ, με τις συνέπειες να είναι εμφανείς καθημερινά σε ολόκληρη την γηραιά ήπειρο.

Παρά την ξεκάθαρη αδιαφορία της για το διεθνές δίκαιο και την εθνική κυριαρχία κρατών-μελών της ΕΕ, εξακολουθούν να την χαϊδεύουν υψηλόβαθμα στελέχη από την ΕΕ και κράτη-μέλη της (π.χ. η ανεκδιήγητη “υπουργός Εξωτερικών” της ΕΕ Κάγια Κάλλας και ο Ισπανός πρωθυπουργός Σάντσεθ). Παρά την σκληρή πολιτική κόντρα μεταξύ Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικανών, μια τόσο προκλητική ένδειξη έλλειψης εθνικής συνοχής θα ήταν αδιανόητο στις ΗΠΑ, τουλάχιστον όσον αφορά σε θέματα εθνικής ασφάλειας και άλλα μεγάλα πολιτικοοικονομικά ζητήματα.

ΕΕ: Έλλειμμα αλληλεγγύης προς την Ελλάδα

Από την ίδρυσή της, τα συγκρουόμενα συμφέροντα των επιμέρους κρατών-μελών της ΕΕ – και δη των μεγαλύτερων – πλανώνται ως φάντασμα που στοιχειώνει και τελικά υποσκάπτει την λεγόμενη ευρωπαϊκή ολοκλήρωσή.

Για παράδειγμα, η οικονομική πολιτική και τα συμφέροντα της Γερμανίας έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε η ελληνική οικονομική κρίση του 2010. Σήμερα, σχεδόν δύο δεκαετίες από τότε που ενέσκυψε αυτή η κρίση και παρά την ονομαστική μείωση του χρέους και αύξηση του ΑΕΠ (που οφείλεται εν μέρει στον καλπάζοντα πληθωρισμό και την ακρίβεια), η ελληνική οικονομία παραμένει ουραγός και συγκαταλέγεται μεταξύ των λιγότερο παραγωγικών κρατών-μελών της ΕΕ.

Εάν η Αθήνα δεν είχε αντιμετωπιστεί τότε ως μαύρο πρόβατο, ώστε να παραδειγματιστούν οι άλλες χώρες, και αν η ΕΕ ήταν πρόθυμη να υιοθετήσει δικαιότερα μέτρα αλληλεγγύης για να αντιμετωπίσει ενδημικά προβλήματα που δημιουργούν ανισότητα μέσα στην ευρωζώνη, οι Έλληνες πολίτες θα είχαν αποφύγει χρόνια τιμωρητικής λιτότητας, η οποία δεν απέφερε τελικά και τόσα μακροπρόθεσμα οφέλη (τουλάχιστον για την ίδια την Ελλάδα).

Το βέτο για τους εφοπλιστές

Πρόσφατα, η Αθήνα πρόβαλε βέτο στο 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ εναντίον της Ρωσίας, με το επιχείρημα ότι η απαγόρευση μεταφοράς ρωσικού υγροποιημένου αερίου από ευρωπαϊκές εταιρείες θα οδηγούσε σε απώλεια σημαντικού μεριδίου της αγοράς σε ανταγωνιστές εκτός ΕΕ, χωρίς να πλήττεται η ρωσική οικονομία.

Μολονότι πολλά “γεράκια” εντός ΕΕ άσκησαν δριμεία κριτική στην Αθήνα, παρόλο που η Ελλάδα δεν ήταν η μόνη χώρα που άσκησε βέτο, η κίνηση αποτέλεσε μια σπάνια πράξη υπεράσπισης των ελληνικών εθνικών συμφερόντων. Τελικά, το βέτο απέδωσε, καθώς η Ελλάδα πέτυχε εξαίρεση κατά την διαπραγμάτευση, ενώ παράλληλα οι Βρυξέλλες και οι εξωτερικοί σύμμαχοι έμαθαν ότι δεν μπορούν να θεωρούν την Αθήνα 100% δεδομένη.

Μπορεί το βέτο να προβλήθηκε κατόπιν πίεσης των Ελλήνων εφοπλιστών και να αφορά μόνο στον κλάδο τους, ωστόσο η ναυτιλία είναι σημαντικό κομμάτι της εθνικής οικονομίας και τουλάχιστον είναι μια κίνηση προς την σωστή κατεύθυνση.

Η Ελλάδα έχει δείξει αλληλεγγύη προς την Ουκρανία ποικιλοτρόπως, τόσο σε εξοπλιστικό όσο και σε διπλωματικό επίπεδο, ενώ το Κίεβο δεν έχει ανταποκριθεί στον ίδιο βαθμό, προτιμώντας να μην διαταράξει τις σχέσεις του με μια κατοχική δύναμη όπως η Τουρκία, μολονότι αυτή διατηρεί και συμμαχικές σχέσεις με την Μόσχα. Δεν έχει προβεί καν στην καταδίκη της τουρκικής κατοχής της Κύπρου.

Οι διμερείς με τις ΗΠΑ

Όπως οποιοδήποτε άλλο κυρίαρχο κράτος, είναι σημαντικό να βρει η Ελλάδα μια βιώσιμη ισορροπία μεταξύ της υπεράσπισης των εθνικών της συμφερόντων και των θυσιών που είναι πρόθυμη να κάνει για χάρη των συμμάχων της. Σε κάθε περίπτωση, μια συμμαχική σχέση δεν γίνεται να είναι μονομερής. Αυτό ισχύει και για τις διμερείς ελληνοαμερικανικές σχέσεις. Το φαιδρό ρομάντζο μεταξύ του Προέδρου Τραμπ και του Τούρκου ομολόγου του, μαζί με τις κακές υπηρεσίες του Αμερικανού(;) πρέσβεως Μπάρακ, μετατρέπονται σημέρα σε εθνική ντροπή για την Αμερική.

Τώρα που το Ιράν επιβεβαίωσε και επισήμως την συμβολή της Τουρκίας στην αποτροπή των Κούρδων του Ιράν να αναμειχθούν στις εχθροπραξίες υπέρ των ΗΠΑ, η Ελλάδα πρέπει να εντείνει τις καταγγελίες της για τους κινδύνους που εγκυμονεί ο τουρκικός αναθεωρητισμός. Μολονότι η άσκηση ενός βέτο στο ΝΑΤΟ (π.χ., για την δημιουργία νέων στρατηγείων στην Τουρκία, κτλ.) ενδεχομένως να επέσυρε την οργή του κ. Τραμπ, η ξεκάθαρη αυτή στάση μπορεί να ήταν ακριβώς εκείνο που χρειαζόταν για να υπογραμμίσει ότι οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις τελικά συγκλίνουν πολύ περισσότερο από τις αμερικανοτουρκικές και ότι η Ελλάδα κήδεται των συμφερόντων των ΗΠΑ ακόμη και όταν πάει κόντρα στο ρεύμα.

Σε τελική ανάλυση, εάν θέλεις να κάνεις ομελέτα πρέπει αναπόφευκτα να σπάσεις και κάποια αυγά. Εξάλλου, το να θεωρείται μια χώρα δεδομένη μπορεί να είναι βολικό για τους συμμάχους της, αλλά δεν είναι πάντα χρήσιμο. Το να υπερασπίζεται όμως μια χώρα τις θέσεις της με σταθερότητα και συνέπεια καλλιεργεί τον αμφοτέρωθεν σεβασμό και την εμπιστοσύνη που παγιώνει τις πραγματικές συμμαχίες και χτίζει εταιρικές σχέσεις διαρκείας. Τελικά, ένα βέτο που και που χρειάζεται…