Οι επιπτώσεις από τη τριγωνική συμμαχία Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν

Οικοδεσπότης ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν της Σαουδικής Αραβίας, που υποδέχεται στη Τζέντα τον Πακιστανό πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ και τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Οι διαπραγματεύσεις για την επί της ουσίας επέκταση της διμερούς αμυντικής συμφωνίας ανάμεσα στο Ριάντ και το Ισλαμαμπάντ (Strategic Mutual Defence Agreement) βρίσκονταν σε εξέλιξη και είχαν ενταθεί τους τελευταίους μήνες.

Αρχικά δεν ήταν σαφές εάν στο Σύμφωνο θα περιλαμβανόταν όρος ότι η επίθεση εναντίον ενός μέρους θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. «Η συμφωνία έχει ως στόχο την ενίσχυση της συλλογικής αποτροπής κατά κάθε επιθετικής ενέργειας και ορίζει ότι κάθε στρατιωτική επίθεση κατά μίας από τις τρεις χώρες θα θεωρείται επίθεση κατά όλων», αναφέρεται στην ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών του Πακιστάν, που αναφέρεται και στην ανακοίνωση του ΥΠΕΞ της Σαουδικής Αραβίας και της Τουρκίας.

Η αναφορά αυτή συνιστά ποιοτική αναβάθμιση. Δεν ήταν εύκολο να συμπεριληφθεί τέτοιος όρος, ιδίως λόγω της γεωγραφικής έκτασης του Συμφώνου και των δυνητικών αντιπάλων των συμμετεχόντων σε αυτό! Για παράδειγμα, γιατί το Ριάντ να μην επιθυμεί να αποφύγει υποχρέωση εμπλοκής σε πιθανό πόλεμο Τουρκίας-Ισραήλ; Παρόμοιοι υπολογισμοί ισχύουν για τα δυνητικά μέτωπα Ινδίας-Πακιστάν και Ελλάδα-Τουρκία!

Η ρήτρα συλλογικής άμυνας και τα δύσκολα διλήμματα

Με την έμπρακτη στήριξη της σαουδαραβικής ασφάλειας από τα ελληνικά Patriot, πώς θα έπρεπε να αντιμετωπίσει μια τέτοια εξέλιξη η ελληνική διπλωματία; Ωστόσο, τα πρώτα στοιχεία αναφέρουν ότι τελικά η ρήτρα συμπεριλαμβάνεται. Αυτό που έχει όμως κομβική σημασία, είναι ο εντοπισμός ως γενεσιουργού αιτίας όλων αυτών των εξελίξεων τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου 2023. Την εισβολή δυνάμεων της Χαμάς στο έδαφος του Ισραήλ και τη σφαγή που επακολούθησε.

Η σφοδρή απάντηση του εβραϊκού κράτους, αρχικά απέναντι στη Χαμάς, φθάνοντας σταδιακά να στοχοποιήσει το ίδιο το Ιράν και τους υπόλοιπους, πέραν της Χαμάς «βραχίονες» της στρατηγικής του στη Μέση Ανατολή (τη Χεζμπολάχ στο Λίβανο και τους Χούθι στην Υεμένη). Έχει περάσει σχεδόν μια τριετία από την έναρξη αυτού του συνεχιζόμενου πολέμου που ενέπλεξε τις Ηνωμένες Πολιτείες στη Μέση Ανατολή. Αρχικά ήταν προς όφελος της Ρωσίας λόγω της υποχρεωτικής μετατόπισης της προσοχής των Αμερικανών από την Ουκρανία.

Αυτή δεν είναι άλλη από τη συνειδητοποίηση ότι ο ρόλος των «μη κρατικών δρώντων» (non-state actors), κυρίως όμως οι οργανώσεις Χεζμπολάχ και Χαμάς, που έπαιζαν κομβικό ρόλο στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επί μισό περίπου αιώνα, έχει φθάσει στα όριά του. Πλέον, γεννά εξελίξεις που ξεφεύγουν από τον έλεγχο των παραδοσιακών κρατικών πατρώνων τους και οι συνέπειες μπορεί να είναι καταλυτικές, σε μη επιθυμητές κατευθύνσεις.

Οι εξτρεμιστικές ισλαμικές οργανώσεις χρηματοδοτούνταν κυρίως από τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου, επειδή αξιοποιούνταν επί δεκαετίες ως βαλβίδα εκτόνωσης εσωτερικών προβλημάτων. Μετατόπιζαν την προσοχή των αραβικών κοινωνιών στον παραδοσιακό, βολικό εχθρό: Το Ισραήλ. Η παρόξυνση όμως της διένεξης Σιιτών-Σουνιτών στη Μέση Ανατολή άλλαξε σταδιακά τους υπολογισμούς.

Η Χεζμπολάχ και η Χαμάς τελικά ενισχύθηκαν παρά τα σφοδρά ισραηλινά στρατιωτικά πλήγματα. Η δε Τεχεράνη, αντιγράφοντας το υπόδειγμα, «εμφάνισε» τους Χούθι στην Υεμένη πέραν της υποστήριξης της Χεζμπολάχ, με αποτέλεσμα να πραγματοποιεί προβολή ισχύος σε κάθε κρίσιμο γεωστρατηγικά σημείο της ευρύτερης Μέσης Ανατολής. Το παίγνιο γινόταν ολοένα και πιο περίπλοκο…

Είναι κοινός τόπος ότι η επιχείρηση της Χαμάς την 7η Οκτωβρίου 2023 είχε ως πραγματικό στόχο να προκαλέσει σύρραξη, η οποία θα βραχυκύκλωνε την επικείμενη επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ με τη συμπερίληψη της Σαουδικής Αραβίας, καθώς εύλογα θεωρήθηκε ότι το Παλαιστινιακό θα ήταν το μεγάλο θύμα. Υπενθυμίζεται, ότι στην αρχική τους μορφή (15 Σεπτεμβρίου 2020), οι Συμφωνίες προέβλεπαν την υπογραφή ανάμεσα στο Ισραήλ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν, για να ακολουθήσουν λίγο αργότερα το Σουδάν και το Μαρόκο.

Τουρκία, Πακιστάν και Σαουδική Αραβία

Και κάπως έτσι φτάσαμε στη σημερινή εξέλιξη. Θα μπορούσε το τριμερές αμυντικό σύμφωνο να μοιάζει με ένα υβρίδιο «ισλαμικού ΝΑΤΟ». Το σαουδαραβικό πορτοφόλι συνδυασμένο με τις τουρκικές επιδόσεις στην αμυντική βιομηχανία και με το πακιστανικό πυρηνικό οπλοστάσιο! Game-changing εξέλιξη που θα επηρεάσει περιοχές πέραν της Μέσης Ανατολής!

Ακριβώς, το ανωτέρω υπόδειγμα θυμίζει την προ ετών πρόταση του υπογράφοντος για συνδυασμό του «πορτοφολιού» των Εμιράτων με τις αμυντικές ανάγκες της Ινδίας και την ιδιότητα της Ελλάδας ως χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ. Η στρατηγική εταιρική σχέση Ινδίας-Ισραήλ και η αντίστοιχη Εμιράτων-Ισραήλ έχει θέσει μια νέα διάσταση. Κάπου εκεί έρχεται άλλη μια διάσταση που αφορά τους εμπορικούς-γεωοικονομικούς διαδρόμους που σχεδιάζονται! Πώς δηλαδή θα επηρεάσει τους ανταγωνιστικούς στρατηγικούς οραματισμούς ανάμεσα στον IMEC (India-Middle East-Europe Economic Corridor) από τη μία και τον τουρκικό οραματισμό από την άλλη;

Τον IMEC στηρίζουν ΗΠΑ, ΕΕ, Ινδία και Σαουδική Αραβία (σ.σ. διά θαλάσσης στην αραβική χερσόνησο και μέσω σιδηροδρόμου και Σαουδικής Αραβίας, Ιορδανίας και Ισραήλ, να μεταφέρεται σε λιμάνια όπως ο Πειραιάς!) Η Άγκυρα επιθυμεί να συνδέσει τον Κόλπο μέσω λιμένα του Ιράκ και μέσω οδικού δικτύου και σιδηροδρόμου μεταφορά στην Τουρκία, καθ’ οδόν για τις ευρωπαϊκές αγορές!

Με τη συμμετοχή της στο τριμερές αμυντικό Σύμφωνο, η Τουρκία προφανώς θα επιχειρήσει να σερβίρει τη συμμετοχή της με πολιτικά ορθό τρόπο. Δηλαδή, ως προσπάθεια γεφύρωσης του νέου Συμφώνου με την ευρύτερη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας, ενισχύοντας τη σημασία και το ρόλο της. Επειδή όμως είναι πολλές οι γκρίζες ζώνες και από τις υπογραφές και τις προθέσεις μέχρι την πράξη υπάρχει δρόμος πολύς να διανυθεί, ας κρατήσουμε μικρό καλάθι. Είναι μια ακόμα τακτική τουρκική κίνηση στον μεγάλο γεωπολιτικό καμβά.

Η ελληνική διπλωματία οφείλει να παρακολουθήσει στενά τις εξελίξεις και να αξιολογήσει τις πραγματικές και δυνητικές επιπτώσεις στην ελληνική ασφάλεια, προβαίνοντας στις δικές της κινήσεις. Πόσο έχουν αλλάξει οι εποχές! Υπενθυμίζουμε την «Αραβική Άνοιξη» που υποστήριζε ενεργά ο Ερντογάν, ως επίδοξος προστάτης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.

Υπενθυμίζουμε τις προσωπικές ύβρεις και προσβολές με αφορμή την υπόθεση του Σαουδάραβα δημοσιογράφου Κασόγκι. Υπενθυμίζουμε και την αντιπαράθεση Σαουδαράβων και Τούρκων στον εμφύλιο της Λιβύης. Και τώρα έχουμε υπογραφή αμυντικού συμφώνου…  Η κινούμενη άμμος της διεθνούς πολιτικής σε όλο της το μεγαλείο.

Σε συνεργασία με το defence-point.gr