Νέος πόλος στη Μέση Ανατολή η συμμαχία Άγκυρας-Ριάντ-Ισλαμαμπάντ;

Αν και υπογραμμίζεται ότι η Συμφωνία Κοινής Άμυνας, η οποία υπογράφηκε στο Παλάτι Σάφα της Μέκκας μεταξύ του προέδρου της Τουρκίας Ερντογάν, του πρωθυπουργού του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ και του οικοδεσπότη, διαδόχου της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, δεν στοχεύει εναντίον οποιασδήποτε χώρας, ωστόσο προβάλλεται ως ένα σχέδιο συνεργασίας στην Μέση Ανατολή που θα λειτουργήσει ως αντίβαρο τόσο στην επιρροή του Ισραήλ, όσο και του Ιράν.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η συμφωνία, οι προετοιμασίες της οποίας διαρκούσαν εδώ και πολλά χρόνια, αναμενόταν αρχικά να υπογραφεί την άνοιξη. Ωστόσο καθυστέρησε λόγω του πολέμου που ξεκίνησε με την επίθεση του Ισραήλ και των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

Η συμφωνία υπογράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία, κυρίως λόγω του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, αλλά και των θαλάσσιων εμπορικών οδών που απειλούνται με αποκλεισμό εξαιτίας συγκρούσεων, αναζητούνται νέες μεταφορικές διαδρομές. Δεν υπάρχει ακόμη ενημέρωση για το εάν η συμφωνία, όπως και το νομοσχέδιο-πλαίσιο για την «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία», θα κατατεθεί προς έγκριση στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση ΠΡΙΝ από την έναρξη των θερινών διακοπών.

Νέο κέντρο ισχύος στη Μέση Ανατολή

Ο πρόεδρος Ερντογάν, ο οποίος έναν μήνα νωρίτερα φιλοξένησε στην Άγκυρα τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, υπέγραψε μια ακόμη συμφωνία που θα μπορούσε να επηρεάσει τις γεωστρατηγικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή. Η Διεύθυνση Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας ανακοίνωσε ότι η συμφωνία προβλέπει πως: «Μια ένοπλη επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων».

Εδώ υπάρχει αναφορά στο άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με το δικαίωμα στη νόμιμη άμυνα.
Σύμφωνα με επίσημες πηγές στην Άγκυρα, αυτή η συμφωνία δεν έρχεται σε αντίθεση με την ιδιότητα της Τουρκίας ως μέλους του ΝΑΤΟ και δεν αποτελεί εναλλακτική λύση, αλλά αντίθετα είναι μια συμπληρωματική δομή που επιτρέπει τον επιμερισμό του βάρους ασφαλείας.

Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι κάθε χώρα θα συνεχίσει να παραμένει στις υπάρχουσες συμμαχικές της δομές και ότι η συμφωνία είναι ανοικτή και στη συμμετοχή άλλων χωρών της περιοχής. Συνεπώς αυτό αποτελεί ουσιαστικά την απάντηση όχι στο ερώτημα εάν δημιουργείται ένα Ισλαμικό ΝΑΤΟ.

Το πλήρες κείμενο της συμφωνίας δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί. Ωστόσο, το γεγονός ότι η κοινή ανακοίνωση αναφέρεται όχι μόνο στη συνεργασία μεταξύ των διπλωματικών, αμυντικών και υπηρεσιών πληροφοριών των τριών χωρών, αλλά επεκτείνεται και στην αμυντική βιομηχανία, θεωρείται ένδειξη δημιουργίας ενός νέου πολιτικο-στρατιωτικού κέντρου ισχύος.

Το πυρηνικό Πακιστάν

Η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία διαθέτουν και οι τρεις σημαντική γεωγραφική θέση και χαρακτηριστικά που, εάν συνδυαστούν, μπορούν να δημιουργήσουν έναν πολλαπλασιαστή ισχύος. Και οι τρεις χώρες έχουν επίσης μια κοινή πολιτική γραμμή τα τελευταία χρόνια: από τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας μέχρι τις ισραηλινές επιθέσεις στη Γάζα και τον πόλεμο με το Ιράν, έχουν επιδείξει κοινές προσπάθειες για την αποτροπή συγκρούσεων.

Εκτός των παραπάνω: Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και διαθέτει πρόσβαση στη Μεσόγειο, την Ανατολική Ευρώπη, τη Μαύρη Θάλασσα και τον Καύκασο. Είναι το βιομηχανικό κέντρο της περιοχής της και τα τελευταία χρόνια έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στις τεχνολογίες της αμυντικής βιομηχανίας. Η Σαουδική Αραβία είναι ένας από τους σημαντικότερους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο και διαθέτει τη δυνατότητα να παρέχει οικονομική στήριξη σε κοινά ενεργειακά, μεταφορικά, εμπορικά και αμυντικά προγράμματα.

Το Πακιστάν συνορεύει τόσο με το Ιράν και το Αφγανιστάν όσο και με την Ινδία, έχει πρόσβαση στον Ινδικό Ωκεανό και στην Κεντρική Ασία. Το Πακιστάν διαθέτει δε πυρηνικά όπλα. Εάν αυτά τα χαρακτηριστικά ενεργοποιηθούν από κοινού, όπως προβλέπει η Συμφωνία της Μέκκας, είναι σαφές ότι θα περιορίσουν τη δυνατότητα ορισμένων χωρών της περιοχής να κινούνται ελεύθερα. Πρώτη από αυτές είναι το Ισραήλ, το οποίο ήδη έχει εκφράσει ανοιχτά την αντίδρασή του. Επιπλέον, η συμφωνία θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα αντίβαρο απέναντι στο Ισραήλ και το Ιράν στη διευρυμένη Μέση Ανατολή, αλλά και απέναντι στην Ινδία στη Νότια Ασία.

Η “Τουρκία χωρίς τρομοκρατία”

Η συμφωνία, λόγω της εμβέλειάς της, έχει τη δυνατότητα να καλύψει υπό την ομπρέλα της το Ιράκ και τη Συρία, δύο χώρες που η μία προσπαθεί να ανακάμψει μετά την αμερικανική εισβολή και η άλλη μετά από έναν εμφύλιο πόλεμο, και πιθανώς ακόμη και τον Λίβανο. Το νομοσχέδιο-πλαίσιο για την «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία», το οποίο κατατέθηκε στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση δύο ημέρες ΠΡΙΝ από τη συμφωνία και αναμένεται να ψηφιστεί τις επόμενες ημέρες, αποτελεί σημαντικό στοιχείο στη διαδικασία αναδιαμόρφωσης της Μέσης Ανατολής.

Εάν το PKK πάψει σταδιακά να αποτελεί ένοπλη απειλή όχι μόνο για την Τουρκία αλλά και για το Ιράκ και τη Συρία και ενταχθεί στη νόμιμη πολιτική διαδικασία, αυτό θα μπορούσε να επιταχύνει τις ενεργειακές, μεταφορικές και βιομηχανικές επενδύσεις σε ολόκληρη την περιοχή. Σε αυτό το πλαίσιο, θα μπορούσαν να υλοποιηθούν έργα όπως:

• το Έργο του Αναπτυξιακού Δρόμου μεταξύ Ιράκ και Τουρκίας, το οποίο θα προσφέρει ασφαλή οδική και ενεργειακή σύνδεση μεταξύ του Περσικού Κόλπου, της Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας,
• ο αγωγός πετρελαίου Ιράκ-Συρίας,
•  η νέα γραμμή Σιδηροδρόμου Χιτζάζ, η οποία θα μπορούσε να επεκταθεί μέσω Τουρκίας, Συρίας, Ιορδανίας, Σαουδικής Αραβίας και Ομάν.

Συμφωνία για στρατηγική αυτονομία απέναντι στη Δύση

Η Συμφωνία της Μέκκας έχει επίσης τη διάσταση μιας προσπάθειας των χωρών της περιοχής να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ και τη Δύση σε επίπεδο στρατηγικής αυτονομίας και να δώσουν προτεραιότητα στα δικά τους συμφέροντα. Αυτό όμως ισχύει μόνο εφόσον η συμφωνία μπορέσει να εφαρμοστεί και δεν καταρρεύσει.