H αμερικανική αποτυχία στον Κόλπο ενισχύει την Τουρκία

Είναι δύσκολο να διατυπώσει κανείς ασφαλή συμπεράσματα χωρίς γνώση των επιχειρησιακών λεπτομερειών. Ωστόσο, μετά από πολλούς μήνες πολέμου, τα μακροσκοπικά δεδομένα επιτρέπουν ορισμένες εκτιμήσεις.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η εκτίμηση που εξέφρασε ήδη από τα τέλη Μαρτίου, λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του από καρκίνο, ο πρώην επικεφαλής της MI6, Alex Younger. Στη συνέντευξη του αυτή που πρόσφατα προβλήθηκε πάλι από τον Economist, o Younger ανέφερε ξεκάθαρα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες υποτίμησαν τις απαιτήσεις της αποστολής, με αποτέλεσμα το Ιράν να έχει πλέον το «πάνω χέρι». Παράλληλα, επισήμανε ότι το ιρανικό καθεστώς αποδείχθηκε πολύ πιο ανθεκτικό από όσο αναμενόταν.

Η ιρανική ηγεσία έλαβε ορισμένες σωστές στρατηγικές αποφάσεις, κυρίως όσον αφορά τη διασπορά και την προστασία των κρίσιμων οπλικών συστημάτων της, αλλά και την αποκέντρωση της αλυσίδας λήψης αποφάσεων. Έτσι, παρά την εντυπωσιακή αεροπορική εκστρατεία των ΗΠΑ και του Ισραήλ, το Ιράν διατήρησε τη δυνατότητα να επιφέρει πλήγματα και, κυρίως, να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, διεθνοποιώντας τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου.

Δεν μπορούν να κερδίσουν 

Αυτό δημιουργεί για τις ΗΠΑ ένα σοβαρό στρατηγικό πρόβλημα. Δεν μπορούν να κερδίσουν χωρίς να προκαλέσουν τεράστια καταστροφή.  Για να επιτύχουν αποφασιστική νίκη, θα πρέπει να κλιμακώσουν δραματικά τις επιχειρήσεις εναντίον κρίσιμων υποδομών του Ιράν. Όμως το Ιράν έχει τη δυνατότητα να ανταποδώσει πλήγματα στις μοναρχίες του Κόλπου και να προκαλέσει μια ευρύτερη ενεργειακή κρίση.

Υπάρχουν, βεβαίως, δύο παράγοντες που μπορεί να λειτουργούν εις βάρος της Τεχεράνης. Ο πρώτος είναι η αποτελεσματικότητα του αποκλεισμού που εφαρμόζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στα ιρανικά λιμάνια. Εάν ο αποκλεισμός περιορίζει ουσιαστικά τις εξαγωγές πετρελαίου, τότε ο χρόνος λειτουργεί και εναντίον του Ιράν. Η ιρανική οικονομία βρίσκεται ήδη σε εξαιρετικά δυσχερή κατάσταση. Δεν μπορούμε όμως να γνωρίζουμε πόση αντοχή διαθέτει η ιρανική κοινωνία και για πόσο διάστημα μπορεί το καθεστώς της Τεχεράνης να διατηρήσει τον έλεγχο υπό τέτοιες συνθήκες.

Ο δεύτερος παράγοντας αφορά τη δυνατότητα κυρίως της Σαουδικής Αραβίας να παρακάμπτει τον Περσικό Κόλπο, διοχετεύοντας πετρέλαιο μέσω του East-West Pipeline προς τα λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας. Ωστόσο και εκεί δημιουργούνται προβλήματα εξ αιτίας του αποκλεισμού που εφαρμόζουν οι Χούθι, ο οποίος δυσχεραίνει τη διοχέτευση του σαουδαραβικού πετρελαίου.

Οι εξελίξεις έχουν επομένως δημιουργήσει για τις Ηνωμένες Πολιτείες ένα σαφές δίλημμα: είτε να προχωρήσουν σε μεγάλη κλιμάκωση του πολέμου είτε να αποδεχθούν τα όρια της στρατιωτικής τους ισχύος, να κάνουν μια αποτίμηση κόστους-οφέλους και να περιορίσουν σταδιακά την παρουσία τους στον Περσικό Κόλπο.

Αναβάθμιση της Τουρκίας

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα. Η πρόσφατη συμφωνία Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν είναι πιθανό να εντάσσεται σε έναν ευρύτερο αμερικανικό σχεδιασμό για τη δημιουργία ενός τοπικού συστήματος ασφάλειας, το οποίο θα αναλάβει μέρος των υποχρεώσεων που μέχρι σήμερα επωμίζονταν οι ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο.

Εάν αυτή η εκτίμηση είναι σωστή, η Τουρκία αναβαθμίζεται δραστικά. Κεφαλαιοποιεί το γεγονός ότι έχει δημιουργήσει μια σημαντική παραγωγική βάση και, κυρίως, μια ισχυρή αμυντική βιομηχανία, που της επιτρέπει πλέον να λειτουργεί ως περιφερειακή δύναμη και εν δυνάμει πάροχος ασφάλειας σε χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, η οποία διαθέτει τεράστιους οικονομικούς πόρους, αλλά αντιμετωπίζει πρόβλημα ασφάλειας.

Το πρόβλημα για την Ελλάδα είναι ευρύτερο. Μια πιθανή υποχώρηση της αμερικανικής παρουσίας από κρίσιμα γεωπολιτικά συστήματα ανοίγει περισσότερο το πεδίο στις περιφερειακές δυνάμεις. Η Τουρκία αντιλαμβάνεται αυτή τη διαδικασία ως παράθυρο ευκαιρίας, ενώ το Ισραήλ προετοιμάζεται για μια πιο ανταγωνιστική περιφερειακή τάξη.

Οι κινήσεις της Ελλάδας

Η Ελλάδα, υπό αυτά τα δεδομένα, πρέπει να δημιουργήσει ισχυρές συμμαχίες αλλά και να αποκτήσει τις δυνατότητες που θα της επιτρέψουν να έχει ουσιαστικό ρόλο μέσα σε αυτές. Όποια άποψη και αν έχει κανείς για το Ισραήλ, από καθαρά γεωπολιτική σκοπιά η στρατηγική αντιπαράθεσή του με την Τουρκία λειτουργεί υπέρ της Ελλάδας, επειδή δημιουργεί έναν ισχυρό περιφερειακό πόλο που αντισταθμίζει την τουρκική επιρροή.

Η Ελλάδα μέχρι σήμερα ακολουθεί περισσότερο μια πολιτική χαμηλής εντάσεως και αυτοσχεδιασμών. Η αποστολή μιας πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία πιθανώς δεν ήταν λανθασμένη κίνηση. Ωστόσο, δεν ασκείς πολιτική με μία πυροβολαρχία Patriot. Αυτό που μετρά στις διεθνείς σχέσεις είναι ο ρόλος που μια χώρα μπορεί και θέλει να αναλάβει.

Η Τουρκία θα παραμένει επιθυμητός εταίρος πολλών χωρών, επειδή διαθέτει μεγάλη οικονομία, σημαντική παραγωγική βάση και αυξανόμενες στρατιωτικές δυνατότητες. Αυτά της επιτρέπουν να προσφέρει οικονομικά οφέλη στους εταίρους της αλλά και να αναλαμβάνει πραγματικούς γεωπολιτικούς ρόλους.

Το ελληνικό στρατηγικό έλλειμμα και η Τουρκία 

Αντίθετα, η Ελλάδα έμεινε πίσω επί δεκαετίες. Το πολιτικό της σύστημα δεν ανέπτυξε μακροπρόθεσμη στρατηγική αντιμετώπισης της τουρκικής απειλής, δεν δημιούργησε σημαντική αμυντική βιομηχανία και δεν ανασυγκρότησε τις παραγωγικές δυνατότητες της χώρας πέρα από τον τουρισμό και το real estate. Την ίδια περίοδο, η Τουρκία πραγματοποίησε σημαντικά παραγωγικά άλματα. Αυτά καθορίζουν τελικά τις γεωπολιτικές ισορροπίες, όχι οι δημόσιες σχέσεις μιας αποστολής Patriot ούτε η αγορά μερικών Belhara και Rafale.

Η Ελλάδα πρέπει, όσο ακόμη διαθέτει χρόνο, να αναπτύξει στρατηγική αντιμετώπισης της τουρκικής απειλής σε δύο βασικούς άξονες: πρώτον, παραγωγική ανασυγκρότηση με ιδιαίτερη έμφαση στην αμυντική βιομηχανία και στις νέες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης· και δεύτερον, δημιουργία ισχυρών και λειτουργικών συμμαχιών.

Τέλος, η διατήρηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο, σε συνδυασμό με την Κύπρο, δεν αποτελεί μόνο ζήτημα εθνικής κυριαρχίας. Διατηρεί την Ελλάδα και την Κύπρο ως ενιαίο γεωπολιτικό χώρο στην Ανατολική Μεσόγειο, από όπου θα περάσουν κρίσιμοι εμπορευματικοί και ενεργειακοί διάδρομοι. Μια Ελλάδα που θα έχει απωλέσει ή παραχωρήσει τα δικαιώματα της στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο θα είναι αναπόφευκτα μια χώρα με πολύ μικρότερη γεωπολιτική αξία.