Το παρασκήνιο της ισραηλινής επίθεσης στη Συρία

Ο πρώην επικεφαλής της Μοσάντ, Νταβίντ Μπαρνέα, και ο επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, Γκιλ Ράιχ, συμμετείχαν επίσης σε συριανοϊσραηλινές διαπραγματευτικές συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν υπό αμερικανική αιγίδα σε διάφορες πρωτεύουσες, μεταξύ άλλων στο Λονδίνο και το Παρίσι, μαζί με τον αλ-Σαϊμπάνι και τον πρώην επικεφαλής των συριακών υπηρεσιών πληροφοριών Χουσεΐν αλ-Σαλάμα, σύμφωνα με πληροφορίες από πηγές που γνωρίζουν τις συνομιλίες.

Η επίθεση προκάλεσε εντάσεις μεταξύ τριών εταίρων των ΗΠΑ: Του Ισραήλ, της Τουρκίας και της Συρίας. Ο Τραμπ θεωρεί την πολιτική του απέναντι στην κυβέρνηση του προέδρου Άχμεντ αλ-Σαράα σημαντικό επίτευγμα. Παράλληλα, διατηρεί στενή σχέση με τον πρόεδρο Ερντογάν, ενώ τους τελευταίους μήνες οι σχέσεις του με τον Νετανιάχου έχουν δοκιμαστεί, παρότι η αμερικανική στήριξη προς το Ισραήλ και η ειδική σχέση με το Τελ Αβίβ εξακολουθούν να υφίστανται.

Μετά την πτώση του Άσαντ στα τέλη του 2024, το Ισραήλ πραγματοποίησε εκατοντάδες επιδρομές, κατέστρεψε στρατηγικής σημασίας υποδομές, κατέλαβε τη νεκρή ζώνη στα Υψίπεδα του Γκολάν, εγκατέστησε προωθημένες στρατιωτικές θέσεις και υποστήριξε τους Δρούζους της Σουέιντα. Ωστόσο, η επίθεση στο αεροδρόμιο Αμπού αλ-Ντουχούρ έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το αεροδρόμιο βρίσκεται περίπου 70 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα.

Οι συνομιλίες

Σύμφωνα με συριακές και δυτικές πηγές, μετά από αναφορές της ισραηλινής πλευράς σχετικά με τουρκική και συριακή δραστηριότητα στο αεροδρόμιο Αμπού αλ-Ντουχούρ, στην ύπαιθρο της Ιντλίμπ, ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, επιχείρησε να ενεργοποιήσει τη γραμμή αποτροπής ατυχήματος σύμφωνα με όσα είχαν συμφωνηθεί κατά την τελευταία διαπραγματευτική συνάντηση στο Παρίσι, στις 6 Ιανουαρίου.

Κατά τις συνομιλίες του Παρισιού μεταξύ Συρίας και Ισραήλ, στις οποίες συμμετείχε ο Μπάρακ και εν μέρει ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, η Ουάσινγκτον ανακοίνωσε ότι είχε επιτευχθεί συμφωνία για τη δημιουργία ενός κοινού μηχανισμού ενσωμάτωσης, ο οποίος θα λειτουργούσε ως μόνιμος δίαυλος επικοινωνίας για την ανταλλαγή πληροφοριών, τη μείωση των στρατιωτικών εντάσεων και τη διευκόλυνση της διπλωματικής εμπλοκής.

Η Δαμασκός πίεσε για την εφαρμογή της συμφωνίας και για τη δημιουργία ενός κοινού κέντρου συντονισμού στην Ιορδανία, το οποίο θα διαχειριζόταν τέτοια περιστατικά και θα απέτρεπε την κλιμάκωση. Το Ισραήλ, ωστόσο, αρνήθηκε να ενεργοποιήσει το κέντρο συντονισμού και, αντίθετα, ενέτεινε τις εισβολές του ισραηλινού στρατού στη νότια Συρία. Στη συνέχεια ενεργοποιήθηκε ένας αμερικανικός μηχανισμός με στόχο να διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών και τον διάλογο μεταξύ των πλευρών για στρατιωτικά ζητήματα, τη διακίνηση όπλων και την τρομοκρατία.

“Ανοιχτή” επικοινωνία

Στο πλαίσιο αυτό, την περασμένη εβδομάδα πραγματοποιήθηκαν αρκετές επαφές μεταξύ του αλ-Σαϊμπάνι, του Γκόφμαν και του Μπάρακ. Σύμφωνα με δυτικό αξιωματούχο που γνωρίζει τις συνομιλίες, ο επικεφαλής της Μοσάντ ζήτησε πληροφορίες σχετικά με τη δραστηριότητα στο αεροδρόμιο Αμπού αλ-Ντουχούρ. Η Δαμασκός γνώριζε εδώ και αρκετό καιρό ότι το Ισραήλ είχε ερωτήματα σχετικά με τη βάση και είχε μεταφέρει, μέσω των Αμερικανών προς την ισραηλινή πλευρά, εξηγήσεις για τον λόγο για τον οποίο ανακατασκευαζόταν ο διάδρομος, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι δεν υπήρχαν εχθρικές προθέσεις.

Η Δαμασκός τόνισε ότι δεν σκόπευε να αποτελέσει απειλή για καμία γειτονική χώρα και ότι η προτεραιότητά της ήταν η ανοικοδόμηση, η μετατροπή της Συρίας σε κόμβο ενεργειακών διαδρόμων και δικτύων και η ασφάλεια των συνόρων της απέναντι σε απειλές και φαινόμενα λαθρεμπορίου.

Η συριακή απάντηση εξηγούσε ότι στο αεροδρόμιο Αμπού αλ-Ντουχούρ επρόκειτο να σταθμεύσουν τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, μεταξύ άλλων Bayraktar και άλλοι τύποι drones, με στόχο την υποστήριξη επιχειρήσεων εναντίον του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) και ένοπλων πολιτοφυλακών, καθώς και την ασφάλεια των συνόρων με το Ιράκ και τον Λίβανο από τη διείσδυση όπλων και ένοπλων ομάδων. Η ισραηλινή πλευρά απάντησε ότι θεωρούσε αυτή την παρουσία τουρκική απειλή για το Ισραήλ και ότι θα βομβάρδιζε τους διαδρόμους, ώστε να εμποδίσει την άφιξη αεροσκαφών και τη δημιουργία βάσης στην περιοχή.

Το Ισραήλ αγνοεί τις ΗΠΑ

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, μετά τις επαφές μεταξύ του αλ-Σαϊμπάνι και του Γκόφμαν, μεταξύ των οποίων και μία συνομιλία στις 14 Αυγούστου, η οποία αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά από το Reuters, καθώς και τη συνάντηση του αλ-Σαϊμπάνι με τον Μπάρακ στην Κωνσταντινούπολη στις 17 Αυγούστου, η Δαμασκός αιφνιδιάστηκε από την ισραηλινή επίθεση στο Αμπού αλ-Ντουχούρ στις 18 Αυγούστου, ενώ οι επαφές με τους Αμερικανούς βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη.

Ο Νετανιάχου δεν εισάκουσε το αίτημα της Ουάσινγκτον να μην πραγματοποιηθεί η επίθεση στο αεροδρόμιο και να επιλυθεί το ζήτημα μέσω του διαύλου αποτροπής ατυχήματος. Ο Τραμπ δήλωσε την Τετάρτη ότι είχε ενημερωθεί για την ισραηλινή επιδρομή, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες. Η ισραηλινή επίθεση προκάλεσε αντιδράσεις από αραβικές χώρες και την Τουρκία. Ο Ιορδανός υπουργός Εξωτερικών Αϊμάν Σαφάντι πρότεινε στον αλ-Σαϊμπάνι να εκδώσουν κοινή δήλωση, καταδικάζοντας την επίθεση.

Υπήρχε σχέδιο για δημιουργία τουρκικής βάσης στο Αμπού αλ-Ντουχούρ; Ο αλ-Σαϊμπάνι δήλωσε στο Axios: «Δεν υπήρχε πρόθεση να δημιουργηθεί εκεί τουρκική βάση, ούτε να εγκατασταθεί μόνιμη τουρκική στρατιωτική παρουσία ή να αναπτυχθούν τουρκικές δυνάμεις στην περιοχή». Και πρόσθεσε: «Στην πραγματικότητα, η βάση ήταν σχεδόν άδεια. Δεν είχε ακόμη αποκατασταθεί πλήρως ούτε είχε καταστεί πλήρως επιχειρησιακή. Οι εργασίες βρίσκονταν ακόμη στο στάδιο της αποκατάστασης».

Η Συρία πεδίο αντιπαραθέσεων

Παρά τις ισχυρές σχέσεις της με την Άγκυρα, η Δαμασκός έχει καταστήσει σαφές ότι δεν επιθυμεί να μετατραπεί σε πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, σύμφωνα με συριακή πηγή. Το Ισραήλ ενημέρωσε την κυβέρνηση Τραμπ ότι η τελευταία επίθεσή του στόχευε στην αποτροπή μιας πιθανής τουρκικής στρατιωτικής ενίσχυσης στην περιοχή.

Από την πλευρά του, ο Νετανιάχου δήλωσε στο Χ ότι το Ισραήλ είχε προειδοποιήσει τη Συρία πριν από την επιδρομή να μην επιτρέψει τουρκική παρουσία στη βάση, προσθέτοντας: «Το μήνυμά μας ήταν απολύτως σαφές: Μην το κάνετε. Νομίζω ότι δεν κατάλαβαν πλήρως το μήνυμα». Το γραφείο του Νετανιάχου ανέφερε ότι το Ισραήλ είχε προειδοποιήσει επανειλημμένα τη Συρία πως μια τουρκική ανάπτυξη δυνάμεων στη βάση θα αποτελούσε απειλή για την ασφάλειά του και ότι η Δαμασκός αγνόησε αυτές τις προειδοποιήσεις.

Τούρκος αξιωματούχος, ωστόσο, δήλωσε ότι δεν υπήρχε τουρκική παρουσία στη βάση και κατηγόρησε το Ισραήλ ότι κατασκευάζει προσχήματα για να βομβαρδίζει γειτονικές χώρες και να αποσταθεροποιεί την περιοχή. Ο Μπάρακ δήλωσε ότι η Τουρκία δεν είχε λάβει προηγούμενη προειδοποίηση για την επίθεση και, ως εκ τούτου, είχε εντοπίσει ισραηλινά αεροσκάφη να κατευθύνονται βόρεια, προς την τουρκική επικράτεια, γεγονός που θα μπορούσε να της είχε επιτρέψει να προετοιμαστεί για στρατιωτική απάντηση. Πρόσθεσε ότι ψύχραιμες φωνές απέτρεψαν την περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης.

Τι υποστηρίζει η Δαμασκός 

Ο αλ-Σαϊμπάνι είχε απαιτήσει τον περασμένο μήνα άνευ όρων αποχώρηση του Ισραήλ, προειδοποιώντας ότι «η συνέχιση των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων και η παράνομη κατοχή των εδαφών μας, πέρα από τη γραμμή του 1974, συνιστούν άμεση απειλή για την ασφάλεια της περιοχής και επιβαρύνουν τους εθνικούς μας πόρους». Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς, ωστόσο, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι το Ισραήλ προτίθεται να διατηρήσει τις δυνάμεις του εντός συριακού εδάφους. Ο Κατς επισκέφθηκε επίσης τη νότια Συρία, μετά την επίθεση στο αεροδρόμιο Αμπού αλ-Ντουχούρ.

Σύρος αξιωματούχος δήλωσε: «Κάθε φορά που πλησιάζουμε στην επίτευξη μιας συμφωνίας ασφαλείας με αμερικανική διαμεσολάβηση, το Ισραήλ κάνει πίσω» Η ίδια πηγή πρόσθεσε: «Το ισραηλινό πρόσχημα περί ύπαρξης τουρκικής βάσης στο Αμπού αλ-Ντουχούρ είναι γελοίο. Οι τουρκικές βάσεις βρίσκονται μόλις 70 χιλιόμετρα μακριά, εντός του τουρκικού εδάφους. Ποιο στρατηγικό όφελος θα προσέφερε, λοιπόν, η δημιουργία μιας βάσης μέσα στη Συρία;».