Εξαγγελίες στη ΔΕΘ και πράσινα άλογα – Λιτότητα με άλλο περιτύλιγμα

Η κυρίαρχη ιδεολογία παρουσίασε τα μέτρα που επέβαλε και τη λιτότητα όχι ως αυτό που πραγματικά είναι —δηλαδή μηχανισμό βίαιης αναδιανομής του εισοδήματος από την εργασία στο κεφάλαιο— αλλά ως το απαραίτητο “πικρό φάρμακο” που δήθεν θα έφερνε την ανάπτυξη, τον εκσυγχρονισμό και την πρόοδο. Στην πραγματικότητα, η δομή αυτή καταδικάζει τις περιφέρειες σε διαρκή οικονομική εξάρτηση, αποβιομηχάνιση και φτωχοποίηση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι πανηγυρικές εξαγγελίες της κυβέρνησης Μητσοτάκη, αποδεικνύονται “πράσινα άλογα”. Η εμμονή στα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, η πλήρης εκχώρηση των στρατηγικών υποδομών (ενέργεια, μεταφορές) και η βαριά έμμεση φορολογία που τροφοδοτεί τον πληθωρισμό των κερδών (profit-led inflation) αποδεικνύουν ότι το μνημονιακό καθεστώς δεν τελείωσε ποτέ. Απλώς άλλαξε περιτύλιγμα: από τη “διάσωση” περάσαμε στον “τεχνοκρατικό εκσυγχρονισμό”, με το ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα — την συμπίεση των μισθών και την εξασφάλιση των κερδών των ολιγοπωλίων.

Τι εξαγγέλθηκε

1. Φορολογικές Ελαφρύνσεις και Ενίσχυση Εισοδήματος

• Μείωση Ασφαλιστικών Εισφορών: Περαιτέρω μείωση κατά 1 ποσοστιαία μονάδα στις ασφαλιστικές εισφορές από το 2025 (0,5% από τις εργοδοτικές εισφορές και 0,5% από τις εργατικές).
• Κατάργηση Τέλους Επιτηδεύματος: Πλήρης κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για τα φυσικά πρόσωπα και τους ελεύθερους επαγγελματίες.
• Αύξηση Συντάξεων και Μισθών:
  • Νέα οριζόντια αύξηση στις συντάξεις (βάσει του δείκτη ανάπτυξης και πληθωρισμού).
  • Σταδιακή προσαρμογή του κατώτατου μισθού στον ιδιωτικό τομέα με στόχο τα 950 ευρώ και του μέσου μισθού στα 1.500 ευρώ έως το 2027.
  • Αύξηση των αμοιβών στο Δημόσιο (ειδικά για γιατρούς του ΕΣΥ και σώματα ασφαλείας).
  • Έκτακτη Ενίσχυση (Επίδομα Χριστουγέννων): Στοχευμένη οικονομική ενίσχυση στα τέλη του έτους για συνταξιούχους με προσωπική διαφορά, δικαιούχους επιδόματος παιδιού, ΑμεΑ και ανασφάλιστους υπερήλικες.

2. Στεγαστική Πολιτική και Ακίνητα

• Πρόγραμμα «Σπίτι Μου ΙΙ»: Διεύρυνση των ηλικιακών και εισοδηματικών κριτηρίων για φτηνά στεγαστικά δάνεια με επιδοτούμενο επιτόκιο για νέους και ζευγάρια έως 50 ετών.
• Μέτρα για τα Βραχυχρόνια Μισθώματα (Airbnb):
  • Απαγόρευση νέων αδειών βραχυχρόνιας μίσθωσης στα 3 κεντρικά δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας για τουλάχιστον έναν χρόνο.
  • Απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για 3 χρόνια για ιδιοκτήτες που μετατρέπουν κλειστά διαμερίσματα ή ακίνητα από Airbnb σε μακροχρόνιες μισθώσεις.
  • Αύξηση Τέλους Διαμονής: Αύξηση του τέλους διαμονής σε ξενοδοχεία και Airbnb κατά τους καλοκαιρινούς μήνες για τη χρηματοδότηση έργων υποδομής και αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.

3. Δημογραφικό και Οικογένεια

• Φοροαπαλλαγές σε Παροχές Επιχειρήσεων: Απαλλαγή από τον φόρο των οικειοθελών παροχών των επιχειρήσεων υπέρ νέων γονέων (π.χ. επιδόματα γέννησης, βρεφονηπιακοί σταθμοί).
• Αυξημένα Επιδόματα: Αναμόρφωση των επιδομάτων του ΟΠΕΚΑ με στόχο την αποτελεσματικότερη στήριξη των οικογενειών με παιδιά.
• Εξίσωση Τριτέκνων με Πολυτέκνους: Διεύρυνση των προνομίων των πολυτέκνων στις τρίτεκνες οικογένειες (σε θέματα προσλήψεων, μεταθέσεων και κοινωνικών μορίων).

4. Επιχειρηματικότητα και Επενδύσεις

• Κίνητρα για Συγχωνεύσεις και Καινοτομία: Φορολογικά κίνητρα για τη συγχώνευση μικρομεσαίων επιχειρήσεων και την ενίσχυση της πατέντας και της έρευνας.
• Μείωση Φόρου Χαρτοσήμου: Κατάργηση ή αντικατάσταση του φόρου χαρτοσήμου σε εκατοντάδες συναλλαγές με το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής.

Αντιφάσεις δομικές και αξιολόγηση

Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι όλα τα μέτρα κινούνται αυστηρά εντός των ορίων του νέου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου (που επιβάλλει ανώτατα όρια αύξησης πρωτογενών δαπανών) και του στόχου για διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων, αποκλείοντας παροχές που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τη δημοσιονομική σταθερότητα.

Η μακροοικονομική αξιολόγηση του πακέτου εξαγγελιών της ΔΕΘ μέσα από το πρίσμα της  θεμελιώδους λογιστικής ταυτότητας των Τομεακών Ισοζυγίων (Sectoral Balances) του Wynne Godley αποκαλύπτει τους δομικούς περιορισμούς και τις αντιφάσεις της κυβερνητικής στρατηγικής.

Πρώτον, έχουμε αντίφαση του δημοσιονομικού ισοζυγίου. Στο πλαίσιο της MMT, (Modern Monetary Theory) το έλλειμμα του δημόσιου τομέα  είναι λογιστικά το πλεόνασμα του ιδιωτικού τομέα. Η κυβερνητική υπερηφάνεια για την επίτευξη υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων σημαίνει ουσιαστικά ότι όταν το Κράτος αφαιρεί από την οικονομία περισσότερους φόρους από όσους διοχετεύει μέσω δαπανών, αφαιρεί καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού (net financial assets) από τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα.

Οι εξαγγελθείσες φοροελφεύνσεις (μείωση ασφαλιστικών εισφορών, κατάργηση τέλους επιτηδεύματος) είναι ορθές ως προς τη διοχέτευση ρευστότητας, αλλά είναι ανεπαρκείς για να αντισταθμίσουν τη συνολική δημοσιονομική σύσφιξη που επιβάλλει η διατήρηση των πρωτογενών πλεονασμάτων. Το Κράτος συνεχίζει να λειτουργεί ως “απορροφητήρας” ρευστότητας από τον ιδιωτικό τομέα.

Δεύτερον, πρέπει να εξεταστεί το ιδιωτικό ισοζύγιο, οι αποταμιεύσεις ιδιωτικού τομέα και η παγίδα του ιδιωτικού χρέους. Με βάση την ταυτότητα, αν αναδιατάξουμε τους όρους για την αποταμίευση και τις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα: Αν το Κράτος μαζεύει πλεονάσματα  και το εξωτερικό ισοζύγιο είναι ελλειμματικό , τότε υποχρεωτικά ο ιδιωτικός τομέας (νοικοκυριά και επιχειρήσεις) αποταμιεύει λιγότερα από όσα επενδύει/καταναλώνει, πράγμα που σημαίνει μείωση αποταμιεύσεων ή αύξηση ιδιωτικού δανεισμού.

Το “Σπίτι μου ΙΙ”, τα δανεικά και η εξάρτηση

Στο πρόγραμμα “Σπίτι Μου ΙΙ” και τα Στεγαστικά Δάνεια, η επιδότηση δανείων χωρίς παράλληλη άμεση κρατική παραγωγή κατοικιών (public housing supply) απλώς αυξάνει τη ζήτηση που χρηματοδοτείται από χρέος. Αυτό τροφοδοτεί τις τιμές των ακινήτων και μεταφέρει τη δημοσιονομική ευθύνη στη μόχλευση (δανεισμός) των νοικοκυριών (private debt creation), αφήνοντας τα νοικοκυριά ευάλωτα σε μελλοντικά σοκ.

Η Ελλάδα, ως μέλος της Ευρωζώνης, στερείται νομισματικής κυριαρχίας (δεν εκδίδει δικό της νόμισμα) και διατηρεί δομικό έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών .Οπότε οι αυξήσεις στον κατώτατο μισθό και οι στοχευμένες ενισχύσεις, αν και αναγκαίες για τη διαβίωση, σε μια οικονομία με ασθενή παραγωγική βάση διοχετεύονται κατά κύριο λόγο στην κατανάλωση εισαγόμενων αγαθών. Αυτό διευρύνει το έλλειμμα , επιδεινώνοντας τη διαρροή εισοδήματος προς το εξωτερικό και ακυρώνοντας τον πολλαπλασιαστή εισοδήματος.

Πληθωρισμός κέρδους και αγοραστική δύναμη

Στη ανάλυση που επιχειρώ  ο πληθωρισμός δεν είναι αποτέλεσμα υπερβάλλουσας ζήτησης (εκτύπωσης χρήματος), αλλά πληθωρισμός περιθωρίου κέρδους (profit-led / seller’s inflation) και σοκ προσφοράς.

Τα οριζόντια επιδόματα και οι μικρές φοροελαφρύνσεις λειτουργούν ως “ασπιρίνη” διότι δεν αγγίζουν τους μηχανισμούς διαμόρφωσης των τιμών (oligopolistic pricing) στην ενέργεια, τα τρόφιμα και τη στέγαση. Όσο τα ολιγοπώλια διατηρούν την ισχύ τους να μετακυλίουν το κόστος και να αυξάνουν τα περιθώρια κέρδους, η ονομαστική αύξηση των μισθών απορροφάται αμέσως, διατηρώντας την πραγματική αγοραστική δύναμη καθηλωμένη.

Σύνοψη αξιολόγησης στα μέτρα

1. Ως προς το Δημοσιονομικό Ισοζύγιο:

• Κυβερνητικό αφήγημα: “Επιτύχαμε πλεονάσματα, άρα έχουμε χώρο για παροχές”
• Πραγματικότητα: Τα πλεονάσματα αφαιρούν καθαρό χρηματικό πλούτο από τον ιδιωτικό τομέα και τα νοικοκυριά.

2. Στεγαστική Πολιτική

• Κυβερνητικό αφήγημα: “Δίνουμε φτηνά δάνεια στους νέους”
• Πραγματικότητα: Αντικατάσταση της ουσιαστικής κρατικής μέριμνας με νέο ιδιωτικό χρέος και τροφοδότηση της φούσκας των τιμών.

3. Αναπτυξιακό Μοντέλο

• Κυβερνητική Αφήγηση: “Αύξηση ΑΕΠ μέσω επενδύσεων και τουρισμού”
• Πραγματικότητα: Ανάπτυξη στηριγμένη στην ιδιωτική κατανάλωση και τον δανεισμό, με παράλληλη διεύρυνση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών (X-M).

4. Πληθωρισμός και Ακρίβεια

• Κυβερνητικό αφήγημα: “Ενισχύουμε το εισόδημα για να νικήσουμε την ακρίβεια”
• Πραγματικότητα: Χωρίς άμεσο έλεγχο στα ολιγοπωλιακά περιθώρια κέρδους, τα επιδόματα απλώς μεταφέρονται στις τιμές και επιτείνουν τον πληθωρισμό

Το πακέτο εξαγγελιών επιχειρεί να διατηρήσει μια εικόνα ευημερίας (“Νορβηγία”) στηριζόμενο στον ιδιωτικό δανεισμό και στην κατανάλωση, ενώ η διατηρούμενη δημοσιονομική αυστηρότητα  αποστερεί από την πραγματική οικονομία τους πόρους που απαιτούνται για τον δομικό μετασχηματισμό της παραγωγικής βάσης.

Θεωρητικά ασυνάρτητα τα μέτρα

Ενώ ο πρωθυπουργός θεωρεί ότι εφαρμόζει ένα υπόδειγμα “ενάρετου κύκλου” (πλεονάσματα, επενδυτική βαθμίδα, επενδύσεις, ανάπτυξη), εδώ πρέπει να επισημανθεί  το θεμελιώδες σφάλμα αυτής της λογικής: το σφάλμα σύνθεσης (fallacy of composition). Όταν όλα τα νοικοκυριά και το Κράτος προσπαθούν ταυτόχρονα να αποταμιεύσουν και να μαζέψουν πλεονάσματα, η συνολική ζήτηση καταρρέει, εκτός και αν ο ιδιωτικός τομέας υπερχρεώνεται ή αν η χώρα παρουσιάζει τεράστια εξωτερικά πλεονάσματα —κάτι που στην ελληνική οικονομία δεν υφίσταται.

Συνεπώς, τα μέτρα που εξηγγέλθησαν από τον Πρωθυπουργό αποτελούν συνειδητή εφαρμογή του ευρωζωνικού υποδείγματος, δηλαδή την  προσαρμογή της προσφοράς, όπου η ευημερία των αριθμών και των δεικτών προηγείται της υλικής ευημερίας του εγχώριου ιδιωτικού τομέα. Με άλλα λόγια πρώτα οι Τράπεζες και βλέπουμε!

Η ανάλυση επιβεβαιώνει ότι όταν μια χώρα στερείται νομισματικής κυριαρχίας και ταυτόχρονα εφαρμόζει πολιτικές λιτότητας και δημοσιονομικών πλεονασμάτων, η οικονομία καθίσταται εξαιρετικά εύθραυστη σε σοκ και της κοινωνίας η υπομονή λιγοστεύει. Πιο απλά δεν γίνεται!