Οι Χούθι κατέλαβαν στρατηγικό λιμάνι και νησί στην Ερυθρά – Υπό πίεση το Ριάντ

Η πίεση είναι αρχικά οικονομική. Μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, στην άλλη πλευρά της αραβικής χερσονήσου, η Σαουδική Αραβία αναγκάστηκε να ανακατευθύνει μεγάλο μέρος των πετρελαϊκών εξαγωγών της, μέσω αγωγού, στο σαουδαραβικό λιμάνι του Γιάνμπου, στην Ερυθρά Θάλασσα.

Όμως από τον Ιούλιο οι Χούθι κήρυξαν ναυτικό αποκλεισμό στη ζώνη αυτή, μόνο για τα σαουδαραβικά πλοία, τα οποία έχουν μπει πολλές φορές στο στόχαστρο έκτοτε. Την περασμένη εβδομάδα οι Χούθι εξαπέλυσαν, αυτή τη φορά στην Υεμένη, μια μεγάλη επίθεση προς την κατεύθυνση της Ερυθράς Θάλασσας, προκειμένου να θέσουν υπό τον έλεγχό τους το στρατηγικής σημασίας στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ, που συνδέει την Ασία με την Ευρώπη μέσω της Ερυθράς και της Διώρυγας του Σουέζ. Σήμερα, οι σιίτες αντάρτες έθεσαν υπό τον έλεγχό τους το λιμάνι της πόλης Μούχα, ενώ, σύμφωνα με δύο στρατιωτικές πηγές της αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης, έφτασαν και στα νησιά Χανίς, στην Ερυθρά.

Αυτόπτες μάρτυρες είπαν ότι είδαν μαχητές των Χούθι να μπαίνουν στη Μούχα, που απέχει 70 χιλιόμετρα βορείως του στενού, φωνάζοντας «θάνατος στην Αμερική, θάνατος στο Ισραήλ». Σύμφωνα με την ίδια στρατιωτική πηγή, έχουν καταλάβει και το νησί Ζουκάρ, στο νότιο τμήμα της Ερυθράς, αφού προηγουμένως εξαπέλυσαν επίθεση με ρουκέτες και έκαναν απόβαση με σκάφη που μετέφεραν μαχητές.

Τι επιλογές έχει το Ριάντ;

Οι σαουδαραβικές εξαγωγές βρίσκονται πλέον «υπό πίεση σε δύο μέτωπα» της αραβικής χερσονήσου, υπογράμμισε ο Αντρέας Κριγκ του King’s College. Με τις μαζικές επιθέσεις στο σαουδαραβικό έδαφος αυτήν την εβδομάδα, οι Χούθι διατάραξαν ακόμη περισσότερο την πετρελαϊκή δραστηριότητα της Σαουδικής Αραβίας. Στο στόχαστρο βρέθηκε κυρίως η Τζιζάν, όπου βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια της χώρας και ένας μεγάλος τερματικός σταθμός εξαγωγής πετρελαίου.

Στο άλλο άκρο της Ερυθράς, στα βόρεια, το Ριάντ χρησιμοποιεί ολοένα και περισσότερο έναν αιγυπτιακό πετρελαιαγωγό για να μεταφέρει το πετρέλαιό του προς τη Μεσόγειο. Οι εξαγωγές από το αιγυπτιακό λιμάνι Σίντι Κερίρ υπερδιπλασιάστηκαν τον Αύγουστο, φτάνοντας τα 2,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με την εξειδικευμένη εταιρεία Kpler. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του όγκου αφορά σαουδαραβικό αργό. Η Σαουδική Αραβία «δεν θα διστάσει να αμυνθεί» δήλωσε την Τρίτη ο υπουργός Εξωτερικών Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν.

Η Άννα Τζέικομπς, του Ινστιτούτου Αραβικών Χωρών του Κόλπου, θεωρεί ότι «η υπομονή του Ριάν σαφώς εξαντλείται» και ότι «το βασίλειο δεν θα μείνει με τα χέρια σταυρωμένα». Σύμφωνα με τους Χούθι, η Σαουδική Αραβία έχει ήδη απαντήσει, με εκατοντάδες πλήγματα εναντίον των θέσεών τους και πολλές δεκάδες σήμερα, κάτι που το Ριάντ δεν έχει επιβεβαιώσει προς το παρόν.

Ωστόσο, τα πλήγματα αυτά επικεντρώνονται μέχρι τώρα κυρίως στις γραμμές του μετώπου, για να στηρίξουν τις δυνάμεις της υεμενίτικης κυβέρνησης. Δεν στοχεύουν την «καρδιά» του καθεστώτος των Χούθι, για παράδειγμα την πρωτεύουσα Σαναά, η οποία δέχτηκε σφοδρή επίθεση μεταξύ 2015-2022 από τον συνασπισμό που πολεμούσε τους αντάρτες υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας. Οι επιθέσεις αυτές σταμάτησαν με την εκεχειρία του 2022.

Η Σαουδική Αραβία επιχειρούσε επί πολλά χρόνια να αποδεσμευτεί από αυτήν την κοστοβόρα στρατιωτική δέσμευσή της και δεν είναι πολύ πιθανό αυτήν την φορά να κινητοποιήσει τις αεροπορικές δυνάμεις της. Η μοναρχία του Κόλπου «έχει πολλούς λόγους να προτιμά μια απάντηση πιο βαθμιαία», ανέφερε ο Άχμεντ Νάγκι σε ένα υπόμνημα για τη μη κυβερνητική οργάνωση International Crisis Group.

«Αντί να εξαπολύσει μια αεροπορική εκστρατεία ευρείας κλίμακας, το Ριάντ μπορεί να προτιμήσει να ενισχύσει τις δυνάμεις της υεμενίτικης κυβέρνησης, παρέχοντάς τους προηγμένα όπλα, πληροφορίες και στήριξη στις θαλάσσιες επιχειρήσεις τους» εξήγησε. Η επιλογή αυτή θα επέτρεπε στο βασίλειο να ασκεί πίεση στους Χούθι, περιορίζοντας την άμεση έκθεσή του. Ο Αζίζ Αλγασιάν, του du Gulf International Forum, αμφιβάλλει ότι το Ριάντ σχεδιάζει «μια μεγάλη εκστρατεία» και αναμένει αντιθέτως μια «μετριοπαθή» απάντηση στους Χούθι, κυρίως για να τους εμποδίσει να φτάσουν σε νέες ζώνες, κοντά στο στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ.

Το Ριάντ θα ζητήσει βοήθεια από τους συμμάχους του;

Στις αρχές Αυγούστου, η Σαουδική Αραβία υπέγραψε αμυντική συμφωνία με την Τουρκία και το Πακιστάν, στην οποία περιλαμβάνει και μια ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, παρόμοια με εκείνη που ισχύει για τους συμμάχους στο ΝΑΤΟ. Την Τρίτη, ο Πακιστανός υπουργός Άμυνας Χαουάτζα Ασίφ, διαβεβαίωσε ότι η χώρα του θα τηρήσει τους όρους της συμφωνίας «στην περίπτωση που καταστεί αναγκαίο».

Όμως η «Συμμαχία της Μέκκας», όπως αποκαλείται, είναι τόσο πρόσφατη που «είναι ελάχιστα πιθανό να παίξει σημαντικό ρόλο στη στρατιωτική απάντηση της Σαουδικής Αραβίας στους Χούθι», είπε η Τζέικομπς. Στα τέλη Ιουλίου, ο Ντόναλντ Τραμπ διαβεβαίωσε ότι η Ουάσιγκτον θα στραφεί εναντίον των Χούθι αν επιχειρήσουν να διαταράξουν τις θαλάσσιες μεταφορές στην Ερυθρά.

Τον Μάρτιο του 2025 η Ουάσιγκτον ενέτεινε τους βομβαρδισμούς εναντίον των Χούθι, μετά τις επιθέσεις των σιιτών ανταρτών σε πλοία στην Ερυθρά, σε ένδειξη υποστήριξης στους Παλαιστίνιους της Γάζας. Από τα αμερικανικά πλήγματα σκοτώθηκαν εκατοντάδες άνθρωποι, σύμφωνα με τους Χούθι. Δύο μήνες αργότερα, ο Τραμπ κήρυξε κατάπαυση του πυρός.

Νέα επιθέσεις του Ιράν 

Το Ιράν ανακοίνωσε χθες Τετάρτη ότι επιτέθηκε σε πάνω από δέκα πλοία που είχαν αποπειραθεί να διασχίσουν το στενό του Ορμούζ, προκαλώντας αναπήδηση των τιμών του πετρελαίου, κι ανήγγειλε ότι προσεχώς θα επεκτείνει, πέρα από το θαλάσσιο πέρασμα στρατηγικής σημασίας, τον τομέα στον οποίο θα απαιτεί να ζητείται άδεια από τα πλοία για να περάσουν.

Η Τεχεράνη δικαιολόγησε τις επιθέσεις αυτές κάνοντας λόγο περί αντιποίνων στους αμερικανούς βομβαρδισμούς της Τρίτης εναντίον πέντε ιρανικών πετρελαιοφόρων δεξαμενόπλοιων και προειδοποίησε εκ νέου τον εχθρό της. «Οι επιθέσεις των ΗΠΑ εναντίον ιρανικών εμπορικών πλοίων (…) αποτελούν (…) προφανή απειλή για την περιφερειακή και διεθνή ειρήνη και ασφάλεια», τόνισε το υπουργείο Εξωτερικών, επικαλούμενο το δικαίωμα στη «νόμιμη άμυνα».

Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης, το ισχυρό στρατιωτικό σώμα του Ιράν, ανέφεραν πως στοχοποίησαν στην περιοχή του Κόλπου δυο αμερικανικά πολεμικά, οκτώ πετρελαιοφόρα και άλλα δέκα εμπορικά πλοία που προσπαθούσαν να περάσουν το στενό του Ορμούζ, το οποίο έκλεισε de facto η Τεχεράνη όταν ξέσπασε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, με τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας την 28η Φεβρουαρίου.

Η βρετανική υπηρεσία ενημέρωσης για την ασφάλεια της ναυτιλίας UKMTO, που υπάγεται στο υπουργείο Άμυνας, αναφέρθηκε σε πλοία στις φλόγες σε διάφορα σημεία, χωρίς να ξεκαθαρίσει αν υπήρξαν θύματα ή περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Χθες βράδυ, η ιρανική κρατική τηλεόραση αναφέρθηκε σε έκρηξη, τις αιτίες της οποίας δεν εξήγησε, στο νότιο τμήμα της χώρας, κοντά στο στενό.

«Νέα κλιμάκωση»

Για τους παράγοντες της αγοράς του μαύρου χρυσού, πρόκειται για «νέα κλιμάκωση», σημείωσε ο Άρνε Λόμαν Ράσμουσεν, αναλυτής της Global Risk Management. Ενώ η κυκλοφορία στο στενό ήταν ελεύθερη προτού ξεσπάσει ο πόλεμος, το Ιράν απαιτεί πλέον τα πλοία να εξασφαλίζουν άδεια για να το διασχίσουν, κάτι που απορρίπτουν οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και κρατών της περιοχής.

Η Τεχεράνη ανήγγειλε την Κυριακή τη δημιουργία, εντός «μερικών ημερών», νέας «απαγορευμένης ζώνης» κοντά στη θαλάσσια οδό. Οι Φρουροί διευκρίνισαν χθες πως θα εκτείνεται σε μέρος του Κόλπου του Ομάν και της Αραβικής θάλασσας. Οποιοδήποτε πλοίο εισέρχεται στη ζώνη χωρίς άδεια θα εκτίθεται σε κυρώσεις, διεμήνυσαν.

Από την άλλη, ο αμερικανικός στρατός επιβάλλει αποκλεισμό στα λιμάνια του Ιράν στον Κόλπο, σε αντίποινα για το κλείσιμο του Ορμούζ. Αφότου ξέσπασε ο πόλεμος, η κίνηση έχει σχεδόν παραλύσει στη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό, προκαλώντας μεγάλα προβλήματα στις διεθνείς αγορές ενέργειας και εκτινάσσοντας συχνά στα ύψη τις τιμές του αργού.

Χθες η τιμή του βαρελιού του Μπρεντ Βόρειας Θάλασσας κατέγραψε άλμα 3,4% στα 101,21 δολάρια, ξεπερνώντας το συμβολικό όριο των 100 δολαρίων για πρώτη φορά από τον Ιούλιο. Η τιμή της αντίστοιχης αμερικανικής ποικιλίας West Texas Intermediate σημείωσε επίσης αλματώδη άνοδο (3,25%), στα 96,05 δολάρια.

Αξιώσεις

Έξι και πλέον μήνες μετά το ξέσπασμα του πολέμου, ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προέβλεψε χθες πως θα τελειώσει «αμέσως μετά» τις βουλευτικές εκλογές του μέσου της δεύτερης θητείας του, στις αρχές Νοεμβρίου. Οι Ιρανοί, οι οποίοι «δεν μπορούν να αντέξουν για πολύ ακόμα», προσπαθούν «απεγνωσμένα» να επηρεάσουν την έκβαση των εκλογών στις ΗΠΑ, υποστήριξε ο ρεπουμπλικάνος. Μερικές ώρες νωρίτερα, οι Φρουροί της Επανάστασης τόνιζαν ότι ο πόλεμος θα τελειώσει όταν η Ουάσιγκτον σταματήσει να απειλεί το Ιράν κι αποδεχτεί βασικές απαιτήσεις του.

Απαρίθμησαν: να «απέχει από οποιαδήποτε νέα απειλή», να «αποσύρει τις δυνάμεις του ισραηλινού στρατού από τον Λίβανο», να «βάλει τέλος στον αποκλεισμό της Υεμένης», να «αποδεσμεύσει τους παγωμένους ιρανικούς πόρους (αξίας) 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων» και να «αποφύγει οποιαδήποτε ανάμιξη στις πυρηνικές και βαλλιστικές δυνατότητες» της χώρας.

Ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο στρατός του οποίου συμμετείχε στην πρώτη φάση του πολέμου από τα τέλη Φεβρουαρίου, διαβεβαίωσε χθες πως η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης. «Μένει ακόμη δουλειά να γίνει», πάντως «το κύριο καθήκον είναι να ανατραπεί το τρομοκρατικό καθεστώς στο Ιράν» και «είμαστε πολύ κοντά» στην εκπλήρωση του στόχου αυτού, δήλωσε — λίγες εβδομάδες πριν από τις κρίσιμες για τη δική του πολιτική επιβίωση βουλευτικές εκλογές στο Ισραήλ.

Ενώ το ζήτημα του ιρανικού προγράμματος πυρηνικής ενέργειας πυροδοτεί για δεκαετίες εντάσεις ανάμεσα στο Ιράν και τη Δύση, το αμερικανικό Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS) ανέφερε πως εντείνονται οι κατασκευαστικές εργασίες τον τελευταίο χρόνο στο όρος Κολάνγκ, στο κεντρικό τμήμα της ιρανικής επικράτειας, όπου οι ΗΠΑ υποπτεύονται ότι θα φιλοξενηθεί υπόγεια πυρηνική εγκατάσταση — ο πρόεδρος Τραμπ έχει απειλήσει πως μπορεί να βομβαρδιστεί το όρος το προσεχές διάστημα.

Χθες, το διοικητικό συμβούλιο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) ψήφισε υπέρ της παραπομπής του ιρανικού φακέλου στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, εξαιτίας της «αθέτησης» υποχρεώσεων της Τεχεράνης. Η καταρχήν συμφωνία –το λεγόμενο μνημόνιο κατανόησης– που υπέγραψαν οι πρόεδροι των ΗΠΑ και του Ιράν στα μέσα Ιουνίου και στη θεωρία άνοιγε τον δρόμο για να τερματιστεί ο πόλεμος έγινε χίλια κομμάτια τον Ιούλιο. Έκτοτε η διαδικασία των διαπραγματεύσεων παραμένει σε αδιέξοδο.