Ο διπλός στραγγαλισμός – Ορμούζ και Μπαμπ ελ-Μαντέμπ

Να θυμίσουμε ότι το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους “λαιμούς” του πλανήτη. Συνδέει τον Κόλπο του Άντεν με την Ερυθρά Θάλασσα και, μέσω του Σουέζ, την Ασία με τη Μεσόγειο και την Ευρώπη. Περίπου 7% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου διέρχεται από την περιοχή, ενώ η στρατηγική του σημασία είναι ακόμη μεγαλύτερη για το παγκόσμιο εμπόριο και την ανεφοδιαστική αλυσίδα.

Γιατί αυτή η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα; Οι Χούθι δεν περιορίζονται πλέον στην κατοχή εδαφών στο βόρειο και δυτικό τμήμα της σπαραζόμενης Υεμένης. Με την κατάληψη της Μόχα και την προώθηση προς τα στρατηγικά νησιά Χάνις, ενισχύουν την δυνατότητά τους να απειλήσουν πλέον πιο εύκολα και καίρια την θαλάσσια κυκλοφορία σε ένα από τα σημαντικότερα περάσματα του διεθνούς εμπορίου.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απαραίτητα η πλήρης στρατιωτική κατάληψη του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Για να δημιουργηθεί σοβαρό πρόβλημα στη διεθνή ναυσιπλοΐα, αρκεί η δυνατότητα αξιόπιστης απειλής εναντίον εμπορικών πλοίων. Τα υπόλοιπα θα τα… “κάνουν” οι ασφαλιστικές στο Λονδίνο!

Οι Χούθι διαθέτουν ήδη πυραύλους, drones και άλλα μέσα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναντίον πλοίων. Οι αμερικανικές ναυτιλιακές οδηγίες εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν την περιοχή υψηλού κινδύνου και καταγράφουν ως πιθανές απειλές πυραυλικές επιθέσεις, UAV, USV, UUV, επιθέσεις από μικρά σκάφη και παράνομες επιβιβάσεις.

Ορμούζ και Μπαμπ ελ-Μαντέμπ

Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί την πύλη από την οποία περνά μεγάλο μέρος της ενεργειακής παραγωγής του Περσικού Κόλπου προς τις διεθνείς αγορές. Το Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ αποτελεί την πύλη της Ερυθράς Θάλασσας προς τον Ινδικό Ωκεανό και, μέσω Σουέζ, προς τη Μεσόγειο.

Εάν η ασφάλεια και των δύο διαδρομών υπονομευθεί ταυτόχρονα, δημιουργείται μία εξαιρετικά δυσμενής κατάσταση για το παγκόσμιο εμπόριο και ιδιαίτερα για την Ευρώπη. Δεν πρόκειται απλώς για δύο τοπικές κρίσεις. Πρόκειται για δύο στρατηγικά σημεία ελέγχου πάνω στις θαλάσσιες αρτηρίες, που συνδέουν την ενεργειακή καρδιά της Μέσης Ανατολής με τις διεθνείς αγορές. Τα στοιχεία της 10ης Σεπτεμβρίου δείχνουν ότι η κυκλοφορία πλοίων μέσω Ορμούζ έχει περιοριστεί δραματικά, ενώ ταυτόχρονα η δραστηριότητα στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση και η τιμή Brent ξεπέρασε χθες τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Οι Χούθι δεν χρειάζεται να εγκαταστήσουν φυσικό αποκλεισμό στο Στενό. Αρκεί να καταστήσουν τη διέλευση επικίνδυνη, ακριβή και απρόβλεπτη. Ακριβώς αυτό είχε συμβεί και κατά την προηγούμενη περίοδο των επιθέσεων των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα. Πλοία και μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες αναγκάστηκαν να επιλέξουν τη διαδρομή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. Το αποτέλεσμα είναι γνωστό, περισσότερες ημέρες ταξιδιού, αυξημένη κατανάλωση καυσίμων, υψηλότερα ασφάλιστρα, αυξημένο κόστος μεταφοράς και τελικά μετακύλιση του κόστους στον καταναλωτή.

Άρα, η πραγματική ισχύς ενός chokepoint δεν βρίσκεται μόνο στην ικανότητα να το κλείσεις, αλλά στην ικανότητα να πείσεις τους άλλους ότι δεν μπορούν να το χρησιμοποιούν με ασφάλεια.

Σαουδική Αραβία και Ιράν 

Η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη για τη Σαουδική Αραβία. Οι Χούθι έχουν ήδη κηρύξει ναυτικό αποκλεισμό σε βάρος της Σαουδικής Αραβίας και έχουν εντείνει τις επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών στόχων. Η προώθησή τους προς το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ δημιουργεί επιπλέον πίεση στις εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής πετρελαίου της χώρας.

Αυτό εξηγεί και την έντονη σαουδαραβική αντίδραση. Το Βασίλειο των Σαούντ δεν αντιμετωπίζει πλέον μόνο την απειλή πυραυλικών και drone επιθέσεων στο έδαφός του. Αντιμετωπίζει την προοπτική ενός αντιπάλου που μπορεί να απειλήσει τις θαλάσσιες ενεργειακές αρτηρίες της.

Εδώ χρειάζεται προσοχή. Οι Χούθι δεν είναι απλώς το μακρύ χέρι της Τεχεράνης. Διαθέτουν δική τους πολιτική, στρατιωτική ατζέντα και συμφέροντα. Ωστόσο, η δράση τους αντικειμενικά ενισχύει τη στρατηγική θέση του Ιράν. Η Τεχεράνη μπορεί να ασκεί πίεση από την ανατολική πλευρά της Αραβικής Χερσονήσου μέσω του Ορμούζ, ενώ οι σύμμαχοί της στην Υεμένη μπορούν να δημιουργούν πίεση στη δυτική πλευρά μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Δεν σημαίνει ότι το Ιράν ελέγχει απόλυτα τους Χούθι. Σημαίνει όμως ότι η γεωγραφία και η συγκυρία παράγουν ένα αποτέλεσμα ιδιαίτερα ευνοϊκό για την ιρανική στρατηγική. Δύο chokepoints… (δύο “λαιμοί”)! Δύο μέτωπα και η αβεβαιότητα πολλαπλασιάζεται.

Ευρώπη και ελληνική ναυτιλία

Η Ευρώπη βρίσκεται στο τέλος αυτής της αλυσίδας. Πετρέλαιο, φυσικό αέριο, πρώτες ύλες και βιομηχανικά προϊόντα που κινούνται μεταξύ Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης εξαρτώνται από ασφαλείς θαλάσσιες διαδρομές. Εάν ταυτόχρονα διαταράσσονται το Ορμούζ και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, η Ευρώπη αντιμετωπίζει έναν συνδυασμό, ενεργειακής αβεβαιότητας, αύξησης μεταφορικού κόστους, καθυστερήσεων, πληθωριστικών πιέσεων και γεωπολιτικού κινδύνου. Και όλα, αυτά όταν η ευρωπαϊκή οικονομία ήδη αντιμετωπίζει υψηλό κόστος ενέργειας και μειωμένα περιθώρια ανταγωνιστικότητας.

Για την Ελλάδα η εξέλιξη έχει ξεχωριστή σημασία. Η ελληνόκτητη ναυτιλία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές δυνάμεις παγκοσμίως και δραστηριοποιείται σε όλες τις μεγάλες διεθνείς θαλάσσιες αρτηρίες. Η ανασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα σημαίνει ότι κάθε ελληνόκτητο πλοίο που σχεδιάζει διέλευση από την περιοχή πρέπει να συνυπολογίζει, όχι μόνο τον εμπορικό χρόνο και το κόστος,  αλλά και τον στρατιωτικό κίνδυνο.

Η επιλογή του περίπλου της Αφρικής μπορεί να αυξήσει σημαντικά τη διάρκεια του ταξιδιού και το κόστος λειτουργίας. Και υπάρχει μία ακόμη διάσταση: Όσο περισσότερο οι εμπορικές εταιρείες αποφεύγουν το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, τόσο περισσότερο ενισχύεται στην πράξη η στρατηγική αποτελεσματικότητα των Χούθι. Αυτό είναι το παράδοξο των σύγχρονων υβριδικών συγκρούσεων, διότι δεν χρειάζεται να καταστρέψεις το παγκόσμιο εμπόριο. Αρκεί να το κάνεις να αλλάξει διαδρομή.

Τι σημαίνει για τον Τραμπ

Η εξέλιξη αποτελεί επίσης σοβαρή δοκιμασία για την αμερικανική στρατηγική. Ο στόχος της Ουάσιγκτον είναι να περιορίσει την ιρανική ισχύ και να αποκαταστήσει την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών. Όμως η ταυτόχρονη πίεση στο Ορμούζ και στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ δείχνει πόσο δύσκολο είναι να επιβληθεί στρατιωτικά μία τέτοια τάξη.

Η στρατιωτική ισχύς μπορεί να καταστρέψει εκτοξευτές, drones και πυραυλικές εγκαταστάσεις. Δεν μπορεί όμως εύκολα να εξαλείψει τη γεωγραφία, όπως ο γράφων διαρκώς επισημαίνει στην αρθρογραφία του. Και η γεωγραφία είναι αυτή που δίνει στους Χούθι τη στρατηγική τους αξία.

Ένα κρίσιμο στοιχείο

Η εξέλιξη της Πέμπτης στην Υεμένη μας υπενθυμίζει κάτι που συχνά παραβλέπουμε στις αναλύσεις των πολέμων. Η στρατηγική αξία μιας δύναμης δεν μετριέται μόνο από το μέγεθος του στρατού της. Μετριέται και από το σημείο στο οποίο βρίσκεται. Οι Χούθι είναι μία μη κρατική δύναμη με περιορισμένους πόρους. Βρίσκονται όμως δίπλα σε ένα από τα σημαντικότερα chokepoints του πλανήτη. Αυτό τους επιτρέπει να μετατρέπουν μία περιφερειακή στρατιωτική σύγκρουση σε παγκόσμιο οικονομικό πρόβλημα.

Η κατάληψη της Μόχα δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μία ακόμη αλλαγή στον χάρτη της Υεμένης. Εάν οι Χούθι κατορθώσουν να εδραιώσουν τον έλεγχό τους στις παράκτιες περιοχές και να αποκτήσουν αποτελεσματική δυνατότητα απαγόρευσης της ναυσιπλοΐας, τότε η Ερυθρά Θάλασσα θα μετατραπεί σε ένα δεύτερο στρατηγικό μέτωπο. Και τότε η εικόνα γίνεται ιδιαίτερα ανησυχητική. Ορμούζ από τη μία πλευρά. Μπαμπ ελ-Μαντέμπ από την άλλη. Σουέζ στη μέση. Και η «εύθραυστη» Ευρώπη στο τέλος της αλυσίδας να …τραυματίζεται! Να μην ξεχνάμε και πως ξεκίνησε όλο αυτό.

Το πραγματικό διακύβευμα επομένως δεν είναι ποιος θα κερδίσει μερικές δεκάδες χιλιόμετρα εδάφους στην Υεμένη. Είναι ποιος θα έχει τη δυνατότητα να επηρεάζει τις θαλάσσιες αρτηρίες από τις οποίες εξαρτάται η παγκόσμια οικονομία. Και εάν η διεθνής κοινότητα επιτρέψει σε δύο στρατηγικά chokepoints να μετατραπούν ταυτόχρονα σε εργαλεία πολιτικού και στρατιωτικού εκβιασμού, τότε δεν θα έχουμε απλώς έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Θα έχουμε τεράστια παγκόσμια γεωπολιτική και ενεργειακή-οικονομική κρίση.