Χούθι: Δορυφόρος του Ιράν ή εθνικό κίνημα της Υεμένης;

Τώρα οι Χούθι ανακοίνωσαν ναυτικό αποκλεισμό κατά της Σαουδικής Αραβίας, με την εύθραυστη διετή εκεχειρία να έχει καταρρεύσει έπειτα από τον βομβαρδισμό του διεθνούς αεροδρομίου της Σαναά – με σκοπό να εμποδιστεί η προσγείωση ιρανικού αεροσκάφους – πλήγμα για την οποίο οι Χούθι κατηγόρησαν το Ριάντ. Ως απάντηση εκτόξευσαν βαλλιστικούς πυραύλους κατά σαουδαραβικού αεροδρομίου, προτού προχωρήσουν στην κήρυξη του ναυτικού εμπάργκο, το οποίο απέδωσαν και στον ασφυκτικό αποκλεισμό της Υεμένης από το σουνιτικό βασίλειο.

Ήδη απέστειλαν προειδοποιήσεις σε ναυτιλιακές εταιρείες να μην φορτώνουν, ή ξεφορτώνουν εμπορεύματα σε σαουδαραβικά λιμάνια, τονίζοντας ότι οποιοδήποτε πλοίο συνεργάζεται με τη Σαουδική Αραβία κινδυνεύει να δεχθεί επίθεση, σε οποιοδήποτε σημείο φτάνει η εμβέλεια των όπλων τους. Ο αποκλεισμός στοχεύει να στερήσει από τη Σαουδική Αραβία τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί την Ερυθρά Θάλασσα για να παρακάμπτει το Στενό του Ορμούζ.

Η κίνηση αυτή συμπίπτει με τη γενικότερη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή και τον πόλεμο για τον έλεγχο των θαλάσσιων περασμάτων. Το Ιράν (που στηρίζει τους Χούθι) φέρεται να είχε ζητήσει από την οργάνωση να είναι έτοιμη να κλείσει το στρατηγικό πέρασμα Μπαμπ ελ-Μαντέμπ στην Ερυθρά Θάλασσα. Ο δε πρόεδρος Τραμπ προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ θα απαντήσουν, αν οι Χούθι επιχειρήσουν να εμποδίζουν την διέλευση εμπορικών πλοίων, αν και ο ίδιος έκανε εκεχειρία μαζί τους χωρίς να εξασφαλίσει την δέσμευση τους ότι θα σταματήσουν να πλήττουν, για παράδειγμα το Ισραήλ.

Ποιοι είναι οι Χούθι

Το να βλέπει κανείς τους Χούθι απλά ως έναν ιρανικό πληρεξούσιο, ή ως μία φιλοπαλαιστινιακή οργάνωση, είναι κάτι υπερ-απλουστευτικό, διότι δεν εξηγεί την συνεχιζόμενη επιθετικότητα τους και τις δυνατότητες μελλοντικής δράσης που αυτοί έχουν. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα εθνικό κίνημα της Υεμένης με περιφερειακά συμφέροντα, που ελάχιστη σχέση έχουν με την Γάζα, ενώ είναι δεν λειτουργούν πάντα ως ένας “δορυφόρος” του Ιράν.

Είναι χαρακτηριστικό πως έχουν μείνει εκτός της πολεμικής αντιπαράθεσης που μαίνεται στον Κόλπο, πέρα από κάποιες επιθέσεις τους στο Ισραήλ. Η ρήξη τους δε με την Σαουδική Αραβία εντάσσεται περισσότερο στα πλαίσια της πολυετούς αντιπαράθεσης με το Ριάντ στον εμφύλιο της Υεμένης και όχι στην στάση του βασιλείου στον νέο πόλεμο στην Μέση Ανατολή – το οποίο βασίλειο μάλιστα συνέβαλε στην αποτυχία της επιχείρησης “Project Freedom”, που είχε ανακοινώσει πομπωδώς ο Τραμπ για το Ορμούζ.

Όντως, η Γάζα τους είχε δώσει το πρόσχημα για την εκστρατεία επιθέσεων τους στην Ερυθρά Θάλασσα. Όμως, η πραγματικότητα είναι πολύ πέραν της σύγκρουσης Ισραήλ-Παλαιστινίων. Η “Ανσαρ Αλλάχ” βλέπει παγίως στις ΗΠΑ τον “Μεγάλο Σατανά”, μια ιμπεριαλιστική δύναμη που απειλεί τον λαό της Υεμένης. Η δε συνεργασία τους με το Ιράν μπορεί να εκληφθεί και ως πραγματισμός. Οι στόχοι των Χούθι είναι κυρίως πολιτικοί, όχι θρησκευτικοί: Επιδιώκουν ένα “παράλληλο κράτος” στην Υεμένη, ικανού να πολεμά τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους στην περιοχή.

 

Χούθι, Ιράν και αραβικά κράτη

Η κοινή αραβική και ισλαμική και ταυτότητα εξηγεί την υποστήριξη τους στην Παλαιστίνη, όπως και την αντιπαράθεση τους με αραβικά κράτη που έχουν δεσμούς με το Ισραήλ – Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – πέραν του ότι τα προαναφερόμενα κράτη αποτέλεσαν την εμπροσθοφυλακή κατά των Χούθι στον εμφύλιο της Υεμένης.

Το Νοέμβριο του 2023 οι Χούθι μίλησαν για «αραβική αποστασία», λόγω της μη ενεργούς υποστήριξης στην “Πλημμύρα του Αλ Άκσα” – το όνομα της επίθεσης της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου. Οι επικρίσεις των Χούθι έναντι των κατεστημένων αραβικών ηγεσιών τους έδωσε ένα “ηθικό πλεονέκτημα” στον αραβικό κόσμο. Χούθι και Παλαιστίνιοι έχουν έναν κοινό εχθρό, το Ισραήλ – από κοινού με μία σημαντική περιφερειακή δύναμη, το Ιράν. Ιράν και Χούθι έχουν επίσης κοινούς αντιπάλους στην περιοχή. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την ιρανική στρατιωτική υποστήριξη, συνέβαλε στον χαρακτηρισμό «πληρεξούσιος του Ιράν», που αποδίδουν τα δυτικά ΜΜΕ στους Χούθι.

 

Ο αντιαμερικανισμός των Χούθι δεν προηγείται απλώς της σύγκρουσης στην Γάζα, αλλά εδώ και τουλάχιστον μία δεκαετία αποτελεί κεντρικό σημείο της κοσμοθεωρίας του κινήματος – δηλώνουν πως παλεύουν για μία ισχυρή Υεμένη που θα αποτρέπει τους εχθρούς της. Χαρακτηρίζουν τις ΗΠΑ ως «κουκλοπαίκτη του Ισραήλ» και το Ισραήλ ως «μαριονέτα της Αμερικής».

Η αντιαμερικανική κοσμοθεωρία του κινήματος χρησιμοποιείται και στην αντιπαράθεση τους με εξτρεμιστικές σουνιτικές ομάδες, για παράδειγμα χαρακτηρίζουν τις ΗΠΑ ως τον «εγκέφαλο» πίσω από το ISIS. Εξάλλου, το βασικό σύνθημα των Χούθι είναι το «Θάνατος στην Αμερική». Αυτό διαδόθηκε από Αγιατολάχ Χομεϊνί μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 στο Ιράν, αν και στην πραγματικότητα η οργάνωση το υιοθέτησε μετά την εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ, το 2003.

Ο αντιαμερικανισμός των Χούθι έχει ρίζες κυρίως στην πρόσφατη πρόσφατη ιστορία της Υεμένης. Η σύγκρουση Χούθι-Σαουδικής Αραβίας διεύρυνε τον αντιαμερικανισμό τους. Οι ΗΠΑ, σταθερός σύμμαχος της Σαουδικής Αραβίας την οποία ενισχύουν στρατιωτικά, θεωρείται βασικός παράγοντας του εμφυλίου της Υεμένης, το δε Ριάντ εμπλέκονταν στα εσωτερικά της χώρας, πολύ πριν τον εμφύλιο. Οι Χούθι έχουν ως σημείο αναφοράς την εκστρατεία τους στην Ερυθρά Θάλασσα, καθώς κατάφεραν να “καταπνίξουν” το παγκόσμιο εμπόριο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, φτάνοντας να μειώσουν τις ναυτιλιακές διελεύσεις από αυτήν την διαδρομή, τουλάχιστον κατά 50%.

Υπονομεύοντας την παγκόσμια ναυτιλία και άρα και τα συμφέροντα του “Μεγάλου Σατανά”, μετατράπηκαν σε μία δύναμη που πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, τόσο σε εγχώριο, όσο και σε διεθνές πλαίσιο, αποδεικνύοντας ότι μπορούν να αποδιοργανώσουν τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις παγκοσμίως. Οι Χούθι αναβαθμίστηκαν ως ένας παίκτης με επιρροή και έγιναν σημείο αναφοράς για τον μουσουλμανικό κόσμο. Με την πρότερη πολεμική τους εκστρατεία στην Ερυθρά, ενίσχυσαν την δημοφιλία τους στο εσωτερικό της Υεμένης και τον αριθμό των μαχητών που εντάσσονται στις τάξεις τους.

Εξοπλισμός

Η στρατιωτική δυνατότητα των Χούθι ενισχύθηκε κατά τον εμφύλιο. Πιθανώς ποτέ δεν ήταν ευκολότερη για αυτούς η στρατιωτική δράση εκτός των συνόρων της Υεμένης, αποτέλεσμα της ιρανικής παροχής υποστήριξης και των προμηθειών για την κατασκευή πυραύλων και UAV. Τα εξαρτήματα αποστέλλονται, ή μεταφέρονται λαθραία στην Υεμένη και στη συνέχεια συναρμολογούνται για χρήση. Στοιχεία δείχνουν ότι εξαρτήματα που παράγονται στην Ευρώπη μεταφέρονται λαθραία στο Ιράν και στη συνέχεια παρέχονται στους Χούθι. Η πιο αποτελεσματική μέθοδος επιθέσεων των Χούθι φαίνεται να είναι η χρήση drone καμικάζι, φορτωμένων με εκρηκτικά.

Έχουν την απαραίτητη εμπειρία από τον εμφύλιο πόλεμο και από επιθέσεις τους εναντίον της Σαουδικής Αραβίας. Τα μοντέλα Qasef-1 και Waid-1 του κινήματος, με βεληνεκές 200 km και 900 km αντίστοιχα, επαρκούν για την διεξαγωγή αποστολών κρούσης σε στόχους της Ερυθράς Θάλασσας. Όπλα μεγαλύτερης εμβέλειας, όπως το Waid-2, είναι ικανά να καλύψουν το μεγαλύτερο μέρος της Μέσης Ανατολής και να χτυπήσουν στόχους σε χώρες, όπως το Ισραήλ.

Οι πιο εξελιγμένοι πύραυλοι του κινήματος έχουν παρόμοια εμβέλεια και έχουν ήδη δοκιμαστεί εναντίον του Ισραήλ. Οι πρώτοι θάνατοι στην Ερυθρά Θάλασσα ήταν αποτέλεσμα των επιθέσεων τους με βαλλιστικούς πυραύλους στο φορτηγό πλοίο True Confidence. Τρία άτομα είχαν σκοτωθεί τότε.

Αν και υπάρχουν στοιχεία ότι οι Χούθι αναπτύσσουν τις δικές τους παραγωγικές δυνατότητες, παραμένουν εξαρτημένοι των ιρανικών προμηθειών και βοήθειας. Σχεδόν ολόκληρο το οπλοστάσιο τους έχει πανομοιότυπα αντίγραφα ιρανικών μοντέλων. Πάντως, ούτε οι πολυετείς βομβαρδισμοί του συνασπισμού που ηγείται η Σαουδική Αραβία, ούτε η αμερικανο-βρετανική επιχείρηση “Operation Poseidon Archer”, ούτε τα κατά καιρούς ισραηλινά πλήγματα, τα οποία μάλιστα εξόντωσαν ηγετικά στρατιωτικά και πολιτικά στελέχη των Χούθι, κατάφεραν να τους “αναχαιτίσουν”.

Οι ίδιοι δεν εστιάζουν πάντοτε στην αντιμετώπιση των “ιμπεριαλιστών εχθρών”, διαπραγματευόμενοι ακόμα και με την Σαουδική Αραβία, δείχνοντας διπλωματική ευχέρεια και έχοντας πάντα στο νου την διεύρυνση της ισχύος τους στην Υεμένη.

Κλιμάκωση στην Υεμένη

Από τον Απρίλιο του 2024, οι συγκρούσεις στην Υεμένη είχαν μειωθεί σημαντικά, ως αποτέλεσμα της εκεχειρίας – με τη μεσολάβηση του ΟΗΕ – και των συνεχιζόμενων διαπραγματεύσεων μεταξύ των Χούθι και των αντιπάλων τους. Αν και οι συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός  έχουν αποδειχθεί εύθραυστες και τηρούνται μόνο μερικώς στην Υεμένη, η επανειλημμένη εφαρμογή τους τελικώς βοήθησε στη μείωση των μαχών. Οι διαπραγματεύσεις είχαν κορυφωθεί με την επίσκεψη εκπροσώπων της “Ανσάρ Αλλάχ” στο Ριάντ, τον Σεπτέμβριο του 2023.

Όμως, η εκεχειρία μοιάζει υπό κατάρρευση στην Υεμένη, όχι μόνο εξαιτίας των σαουδαραβικών πληγμάτων που προαναφέραμε και των αντιποίνων των Χούθι. Επιπλέον, ξέσπασαν σφοδρές μάχες στα δυτικά (κυρίως στην περιοχή Hodeidah) με δεκάδες νεκρούς, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως το χειρότερο ξέσπασμα βίας στην περιοχή από το 2022. Στο μεταξύ έχει προηγηθεί η διάρρηξη της συμμαχίας Σαουδικής Αραβίας και Εμιράτων στην Υεμένη, καθώς το Άμπου Ντάμπι στηρίζει το Νότιο Μεταβατικό Συμβούλιο (STC), το οποίο επιδιώκει την ανεξαρτησία της νότιας Υεμένης και όχι την διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση που στηρίζουν οι Σαουδάραβες.

Η ιστορία έχει δείξει πως επιθέσεις έναντι των Χούθι μπορεί να γυρίσουν μπούμερανγκ. Εξάλλου, μία δεκαετία σφοδρών εμφύλιων συγκρούσεων δεν έκαμψε την αποφασιστικότητα τους. Επομένως, τα υπερβολικά πλήγματα έναντι τους, ενδέχεται να τους ενισχύσουν. Επιπλέον, με δεδομένη την αναστάτωση στο Ορμούζ, η παγκόσμια οικονομία θα πληγεί αν επαναληφθούν τα εμπόδια διέλευσης στο Σουέζ, ή αν έχουμε εμπόδια και στην διέλευση από την Ερυθρά. Να σημειωθεί δε πως οι Χούθι έχουν επιτεθεί και σε πλοία μυ δυτικών συμφερόντων όπως στο πετρελαιοφόρο Huang Pu, παρά τους δεσμούς τους με την Ρωσία και την Κίνα.

Το σίγουρο είναι πως είμαστε μακριά πια από την (χρονικά πρόσφατη περίοδο) που ο εκπρόσωπος των Χούθι χαρακτήριζε ως “αδέρφια μας(!)” τους Σαουδάραβες με τους οποίους διαπραγματεύονταν, προσδοκώντας να αναγνωρίσει το Ριάντ την διευρυμένη επιρροή που ασκούν οι Χούθι στην Υεμένη. Πάντως δεν είναι εντελώς άδικο να θεωρείται η προσπάθεια εξομάλυνσης Χούθι και Σαουδικής Αραβίας ως μία παράπλευρη απώλεια του νέου γύρου συγκρούσεων που ξέσπασαν στον Κόλπο.