Σε κατάσταση πανικού η τουρκική οικονομία

Οι τουρκικές αρχές προχωρούν σε δεσμεύσεις ή και ρευστοποιήσεις περιουσιακών στοιχείων εταιρειών επενδυτικών κεφαλαίων και προσάγονται από τις εισαγγελικές αρχές 38 άτομα, σε μία προσπάθεια κατευνασμού της έκρυθμης κατάστασης στο χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης.

Ταυτόχρονα η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (Capital Markets Board-SPK) θέτει σε εκκαθάριση 130 εταιρείες επενδύσεων χαρτοφυλακίου και αναστέλλει τις συναλλαγές στις διαχειρίστριες TERA, PUSULA, HEDEF, ATLAS, A1, PARDUS και BULLS PORTFOY που διαχειρίζονται τις υπό ρευστοποίηση εταιρείες. Η κίνηση της άμεσης εκκαθάρισης, προδίδει ότι δεν υπάρχει το απαιτούμενο συνάλλαγμα (δολάρια) για να καλυφθούν οι πωλήσεις, αποκαλύπτοντας και πρακτικά την δεινή οικονομική κατάσταση της χώρας. 

Το πλήγμα έρχεται σε μία δυσάρεστη στιγμή για τον Υπουργό Οικονομικών Mehmet Şimşek, με τις ρυθμιστικές αρχές να παρεμβαίνουν απαγορεύοντας τις συναλλαγές σε επτά διαχειρίστριες εταιρείες και ρευστοποιώντας 130 επενδυτικές εταιρείες, σε μία προσπάθεια να αποτρέψουν την διάχυση του πλήγματος, σε μία κερδοσκοπική φούσκα που απειλεί το χρηματιστήρια και τις αποταμιεύσεις εκατομμυρίων επενδυτών.

Η κεντρική τράπεζα διευκολύνει επίσης την πρόσβαση στην ρευστότητα της τουρκικής λίρας, ώστε να αποτραπούν οι αναγκαστικές πωλήσεις, μία κρατική τράπεζα προχωρεί σε διαπραγματεύσεις  για την εξαγορά δύο αποταμιευτικών χρηματοοικονομικών εταιρειών που συνδέονται με την αναταραχή και οι ρυθμιστικές αρχές παραπέμπουν 38 άτομα στις εισαγγελικές αρχές, ύποπτα για χειραγώγηση της αγοράς. 

Μπαράζ συλλήψεων 

Τέσσερις ανώτατοι διευθυντές από σε τέσσερα επενδυτικά σχήματα, TERA, PUSULA, HEDEF και DESTEK, συλλαμβάνονται, αλλά για τον Şimşek, τον πρώην οικονομολόγο και επικεφαλής της στρατηγικής επενδυτικής της MERRILL LYNCH,  που επιχειρεί να εφαρμόσει πρόγραμμα σταθεροποίησης, ανακύπτει ένα απροσδόκητο εμπόδιο.

Η κεντρική τράπεζα διατηρεί για πέμπτη συνεχή συνεδρίαση στην περίοδο 2025-2026 τα επιτόκια στο 37%, το επιτόκιο του δεκαετούς επιμένει χωρίς αποκλιμάκωση στο 35,1%, ο πληθωρισμός στο 31,5%, με την χώρα να παραμένει μεταξύ των 15 του ΔΝΤ που βιώνουν κατάσταση υπερπληθωρισμού. Ως εκ τούτου υποχρεούνται να εφαρμόζουν το πρωτόκολλο 29 του ταμείου αποπληθωρίζοντας τα βασικά τους οικονομικά μεγέθη και οι εταιρείες τους ισολογισμούς τους, αν και από το 2023 με σχετικό προεδρικό διάταγμα του Erdoğan, απαγορεύεται η εφαρμογή του.

Κατά την Επιτροπή Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας με πρόεδρο τον Şimşek, «το πρόβλημα εστιάζεται σε έναν ειδικό τομέα της αγοράς επενδύσεων, κρίνεται προσωρινό και απόλυτα διαχειρίσιμο από την φύση του», όπως τουλάχιστον διατείνεται μετά την έκτακτη συνεδρίασή της. “Τα μέτρα”, όπως διευκρινίζεται από την οκταμελή επιτροπή «επικεντρώνονται πρωταρχικά στην άρση των περιορισμών ρευστότητας και στην αποτροπή της απειλής διάχυσης του χρηματοοικονομικού κινδύνου», με την συνεργασία της κεντρικής τράπεζας και των κυρίαρχων χρηματοοικονομικών ρυθμιστικών αρχών. 

Η τελευταία φορά που συνέρχεται η επιτροπή πραγματοποιείται τον Μάϊο, όταν ένα δικαστήριο απομακρύνει τον ηγέτη του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης από την θέση του πυροδοτώντας απότομη πτώση στο χρηματιστήριο, αλλά και τον Μάρτιο όταν η έκρηξη των συγκρούσεων στο Ιράν προκαλεί επικίνδυνους τριγμούς στις διεθνείς χρηματοοικονομικές και ενεργειακές αγορές. 

Η θρυαλλίδα

Στις 16 Σεπτεμβρίου οι τουρκικές αρχές εγκαινιάζουν έρευνα σε βάρος του πρώην διοικητή του χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης  İbrahim Mustafa Turhan, ο οποίος προειδοποιεί για μεγάλη πτώση του δείκτη BIST 100 που θα καταλήξει στην διακοπή των συναλλαγών από το αυτόματο σύστημα ασφαλείας των συναλλαγών, όπως τελικά συμβαίνει.

Ο Turhan γράφει πως ένα πρόβλημα σε έναν θεσμικό φορέα ή σε μερικούς θεσμικούς επενδυτές της αγοράς, ίσως διαχυθεί μέσω απώλειας αξιοπιστίας, φυγής κεφαλαίων, έλλειψης ρευστότητας και αναγκαστικές πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων. Επισημαίνει πως πρόκειται για άλυσσο «συστημικού χρηματοοικονομικού κινδύνου», γεγονός που συνεπάγεται πως η αρχική ζημία σε μία εταιρεία διαχέεται σε ολόκληρο το χρηματοοικονομικό σύστημα. Όπως τονίζει «το βασικό μέλημα εστιάζεται στην εφαρμογή αποτρεπτικών μέτρων χωρίς καμία καθυστέρηση από την στιγμή που δεν ωφελεί να λαμβάνονται μέτρα μετά την εκδήλωση μίας καταστροφικής ζημίας».

Προς το παρόν αν και παραμένει αδιευκρίνιστο το βασικό αίτιο της κατάρρευσης, επιβάλλεται να συνεκτιμηθεί ο μηχανισμός λειτουργίας των επενδυτικών εταιρειών χαρτοφυλακίου που υπακούει στο αγγλοσαξονικό δίκαιο. Οι Αμερικανοί θεσμικοί επενδυτές στην Κωνσταντινούπολη γνωρίζουν πως σύμφωνα με το συγκεκριμένο δίκαιο ο ιδιώτης επενδυτής λογίζεται απολύτως αδαής, οπότε η ευθύνη των οποιωνδήποτε απωλειών αποτελεί αποκλειστική ευθύνη της διοίκησης της εταιρείας. Για τον συγκεκριμένο λόγο υπάρχουν οι θεσμοθετημένες επενδυτικές επιτροπές τους, οι οποίες υποβάλλουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα τις εκθέσεις τους προτείνοντας αγορές ή πωλήσεις επικαλούμενες κάποιο σοβαρό αίτιο. 

Στην περίπτωση της Τουρκίας η έλλειψη ρευστότητας και οι αναγκαστικές πωλήσεις χρυσού από την κεντρική τράπεζα αποτελούν οπωσδήποτε σοβαρούς λόγους, αλλά οι επισημάνσεις του İbrahim Mustafa Turhan, συνιστούν αναμφίβολα και το τελικό αίτιο που καλύπτει νομικά τις προτάσεις ρευστοποιήσεων και συνεπακόλουθα την πραγματοποίησή τους. 

Οι ρευστοποιήσεις

Η σύσταση των επενδυτικών επιτροπών συμπίπτει με την δήλωση του επικεφαλής των διαχειριστών της PUSULA PORTFOY που αποκαλύπτει πως μερικές από τις υπό διαχείριση εταιρείες επενδύσεων αδυνατούν να καλύψουν το σύνολο των απαιτήσεων ρευστοποίησης των πελατών τους.

Τον ακολουθεί ο ομόλογός του της TERA PORTFOY, που δηλώνει πως δύο από τις υπό διαχείριση εταιρείες του εμφανίζουν ανάλογο πρόβλημα, ενώ ο αντίστοιχος στην ATLAS PORTFOY επεκτείνει τους χρόνους αποπληρωμής για να αποφύγει τον σκόπελο της έλλειψης ρευστότητας.  Αναπόφευκτα προκαλείται μαζική φυγή επενδυτών, με τα συνολικά υπό διαχείριση κεφάλαια να υπολογίζονται στα $29 δισεκατομμύρια, με τις χρηματοοικονομικές αρχές της Τουρκίας να υιοθετούν μία προσέγγιση σε τρείς άξονες.

Ο πρώτος αφορά την κεντρική τράπεζα που διευκολύνει τον δανεισμό, μειώνοντας τις απαιτούμενες εγγυήσεις για να αυξήσει την ρευστότητα, με τον δεύτερο να  εστιάζεται στις ενέργειες της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς που διακόπτει τις αγοραπωλησίες στις εταιρείες επενδύσεων που διαχειρίζονται οι TERA, PUSULA, HEDEF, ATLAS, A1, PARDUS και BULLS PORTFOY, αναστέλλοντας παράλληλα και της λειτουργία των επτά διαχειριστριών. Ο τρίτος αποτελεί μία επιχείρηση απομόνωσης από την τρικυμία των κοινών αποταμιευτικών ταμιευτηρίων, ώστε να προστατευθούν οι καταθέτες τους, με τους αναλυτές να αναφέρονται σε διάσωση με παρέμβαση του Υπουργείου Οικονομικών.

Η κρατική συνεταιριστική τράπεζα EMLAK KATILIM αποκαλύπτει επίσημα πως το θυγατρικό αποταμιευτικό της ταμιευτήριο προτίθεται να εξαγοράσει δύο από τις εταιρείες που διαχειρίζεται ο όμιλος PUSULA και συγκεντρώνουν αποταμιεύσεις πελατών, για να χρηματοδοτήσει άτοκα στεγαστικά δάνεια κα αντίστοιχα για αγορές αυτοκινήτων χωρίς επιβάρυνση τόκων.

Οι προειδοποιήσεις 

Στον πυρήνα της τρικυμίας εντοπίζεται μία ομάδα επενδυτικών κεφαλαίων που κατά την διάρκεια της τελευταίας διετίας σχηματίζουν συγκεντρωτικά θέσεις σε σχετικές με την δραστηριότητά τους εταιρείες, που συχνά έχουν εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό μετοχών διαθέσιμο στην αγορά.

Οι εστιασμένες αγορές αυξάνουν τις τιμές των μετοχών των εταιρειών της ομάδας, πληθωρίζοντας την αξία της καθαρής θέσης των κεφαλαιουχικών εταιρειών στις οποίες ανήκουν. Παράλληλα προσελκύουν ακόμα περισσότερους επενδυτές, που εισφέρουν νέο χρήμα που αξιοποιείται για την αγορά περισσότερων μετοχών συναφών εταιρικών σχημάτων.

Στο ζενίθ της έκρηξης των αγορών, η εισηγμένη εταιρεία επενδύσεων HEDEF HOLDING, ανελίσσεται στην δεύτερη θέση από πλευράς κεφαλαιοποίησης, ακολουθώντας κατά πόδας την πρώτη, την εταιρεία αμυντικής ηλεκτρονικής τεχνολογίας, ASELSAN. Ο ανοδικός κύκλος εμφανίζει τις πρώτες ρωγμές τον Ιούνιο, όταν η εταιρεία διαχείρισης του δείκτη MSCI προειδοποιεί για πιθανή “εναρμονισμένη συμπεριφορά συναλλαγών” στην οποία εμπλέκονται επενδυτικά κεφάλαια και στενά συνδεόμενες με τα συγκεκριμμένα εισηγμένες εταιρείες.

Από την πλευρά του ο όμιλος S&P Dow Jones αποφασίζει να θέσει την Τουρκία υπό έρευνα για πιθανή υποβάθμιση από αναδυόμενη σε οριακή αγορά και τον Αύγουστο οι τουρκικές ρυθμιστικές αρχές της κεφαλαιαγοράς αναβαθμίζουν την αυστηρότητα των ελέγχων στις αγορές κεφαλαίων. 

Τι καταγγέλλει ο Emre Tezmen

Ο Διευθύνων Σύμβουλος της TERA HOLDINGS, Emre Tezmen, μίας από τις εταιρείες του επικέντρου του κυκλώνα, καταγγέλλει πως η καταιγίδα αποτελεί μία «προσχεδιασμένη, προμελετημένη και οργανωμένη κερδοσκοπική επίθεση» που συντονίζεται από «κακόφημες, δυσυπόληπτες και δαιμονικές δυνάμεις».

Σε ανακοίνωσή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μία ημέρα μετά το κύμα των ρευστοποιήσεων που συγκεντρώνει 11 εκατομμύρια θεάσεις, επιμένει στην «πιστοποιημένη στην αγορά και σε εθνικό επίπεδο αξιοπιστία» της εταιρείας του και εκφράζει την ισχυρή του υποστήριξη προς τον πρόεδρο Erdoğan. Ο Tezmen και ακόμα 47 άτομα που συνδέονται με την υπόθεση τίθενται σε καθεστώς απαγόρευσης εξόδου από την χώρα, όσον διαρκεί η έρευνα, αλλά με δεδομένη την λαϊκή οργή και την οικτρή οικονομική κατάσταση της χώρας, το μέλλον τους ήδη προδιαγράφεται.

Τα δραματικά περιστατικά στην Τουρκία, επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της σκιώδους τραπεζικής στις ΗΠΑ, με ανάλογες καθυστερήσεις αποπληρωμής επενδυτών που ρευστοποιούν τις συμμετοχές τους, με διαφορά ότι ο όγκος της ανέρχεται σε $1,8 τρισεκατομμύρια δολάρια…