Αλλαγή πολιτικού παραδείγματος σε Γερμανία και Ευρώπη

Ειδικότερα, το AfD επικράτησε σε δύο κρατίδια της πρώην ΛΔΓ (Σαξονία-Άνχαλτ και Μεκλεμβούργο-Πομερανία). Στην Σαξονία-Άνχαλτ όλα τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η ακροδεξιά θα αναλάβει την διακυβέρνηση. Αυτό δεν ισχύει στο Μεκλεμβούργο-Πομερανία, αλλά εκεί σημειώθηκε ένα άλλο παράδοξο. Οι Χριστιανοδημοκράτες της  CDU, το κόμμα του ιδρυτή καγκελάριου Αντενάουερ και του καγκελάριου της γερμανικής επανένωσης Κολ, αποκλείστηκε για πρώτη φορά στην ιστορία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας από κοινοβούλιο κρατιδίου.

Είναι προφανές ότι απορρίφθηκε το αφήγημα που θεωρεί την Γερμανία απρόσβλητη στο ενδεχόμενο ακροδεξιάς διακυβέρνησης. Παρά το βάρος του ναζιστικού παρελθόντος και την γενικότερη κατακραυγή του που λειτουργούσε ως ανάχωμα αναχαίτισης απολυταρχικών τάσεων, η ακροδεξιά στην Γερμανία δεν εξαφανίστηκε ποτέ από τον πολιτικό χάρτη και πλέον κατέστη σοβαρός παράγοντας εξουσίας που προκαλεί  το δημοκρατικό υπόβαθρο σε όλη την Ευρώπη.

Αναμφίβολα, οι ακροδεξιές και εθνικιστικές δυνάμεις βρίσκονται σε άνοδο στην Ευρώπη, επωφελούμενες  από την απογοήτευση και τους φόβους για κοινωνική πτώση. Είναι ενδεικτικό ότι σε ολόκληρη τη Γερμανία το AfD φτάνει στις δημοσκοπήσεις το 30 %. Πρόκειται για  κόμμα που αξιολογείται από ειδικούς και ακαδημαϊκούς ως αταλάντευτα ακροδεξιό που όχι μόνον δεν μετρίασε στην πορεία εξέλιξης του την  πολιτική του ταυτότητα, αλλά έγινε ακόμα πιο ριζοσπαστικό.

Οι λόγοι ανόδου του AfD

Ποιοι είναι όμως οι λόγοι που οδήγησαν σε αυτή την ραγδαία άνοδο της ακροδεξιάς; Κάποια από αυτά είναι ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει οικονομικά πίσω από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Σε αυτό προστίθενται οι τρέχουσες κρίσεις, οι οποίες αντανακλώνται στην μεγάλη ακρίβεια. Πέρα από την ευθύνη των κυβερνήσεων, στην πραγματικότητα για την έκρηξη της ακρίβειας ευθύνεται ο παράδοξος  πόλεμος των Αμερικανών και των Ισραηλινών εναντίον του Ιράν.

Εντούτοις, ορισμένα προβλήματα είναι και εσωτερικής προέλευσης, ειδικά στη Γερμανία. Η παραμέληση των υποδομών και η καθυστέρηση στην ψηφιοποίηση κατά τη μακρά περίοδο ευημερίας επί Μέρκελ επιδρούν πλέον αρνητικά. Η άμυνα ανατέθηκε στις ΗΠΑ, ο ενεργειακός εφοδιασμός στη Ρωσία και η οικονομική επιτυχία (στις εξαγωγές) στην Κίνα. Αυτές οι εξελίξεις λειτουργούν ως μπούμερανγκ στη Γερμανία και οδηγούν σε αποξένωση μεταξύ των αποκομμένων ελίτ και του απλού λαού. Το ακροδεξιό AfD εκμεταλλεύεται τις εξελίξεις αυτές  με επιτυχία και σε τελική ανάλυση, οδηγείται η Γερμανία σε μια βαθιά κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Ο νομπελίστας Οικονομικών Acemoglu σημείωσε ότι λόγω της αυξανόμενης οικονομικής ανισότητας και μιας πολιτικής κουλτούρας “από πάνω προς τα κάτω”, που περιφρονεί τους ανθρώπους με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και κοινωνική θέση, έχει δημιουργηθεί ένα κενό που καλύπτεται από την ακροδεξιά.

Η ανεργία πτυχιούχων και οι μετανάστες

Η εξεύρεση διεξόδου από τα καθιερωμένα κόμματα δεν φαίνεται στον ορίζοντα, ενώ οι εξωτερικές μεταβλητές δεν βοηθούν. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει δραματική επίδραση στην αγορά εργασίας. Ακόμη και οι πτυχιούχοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες, και μάλιστα σε κλάδους που θεωρούνταν ασφαλείς από την άποψη της απασχόλησης, όπως η δικαιοσύνη, η διοίκηση επιχειρήσεων και η πληροφορική.

Οι τυποποιημένες εργασίες ανατίθενται στην τεχνητή νοημοσύνη, ενώ οι τομείς όπου απαιτείται ανθρώπινο δυναμικό και ανθρώπινη επαφή θα παραμείνουν ανεπηρέαστοι στο άμεσο μέλλον, όπως οι τομείς της φροντίδας, των κατασκευών, της εστίασης και της χειρωνακτικής εργασίας.

Το πικάντικο της υπόθεσης είναι ότι ακριβώς σε αυτούς τους τομείς το ποσοστό των αλλοδαπών είναι υψηλό. Η σφοδρή αποστροφή προς τη μετανάστευση αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ των δεξιών εθνικιστών, ενώ δεν φαίνεται να τους απασχολεί η διαχείριση της τεχνητής νοημοσύνης.

Ταυτόχρονα αναδεικνύονται προσωπικότητες που βρίσκονται ακόμη πιο ακροδεξιά και είναι ακόμη πιο εχθρικές προς τη μετανάστευση, όπως ο Ρούπερτ Λόου στη Μεγάλη Βρετανία ή ο πρώην στρατηγός Ρομπέρτο Βανάτσι στην Ιταλία, ο οποίος ονόμασε το κόμμα του, παραδόξως, “Futuro Nazionale”.

Γιατί να ψηφίσω αυτούς που με εγκατέλειψαν;

Είναι σαφές ότι οι καθιερωμένες πολιτικές δυνάμεις στην Γερμανία δηλαδή οι Χριστιανοδημοκράτες, οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Πράσινοι και οι Φιλελεύθεροι απέτυχαν παταγωδώς να προσφέρουν ένα δίκτυ κοινωνικής ασφάλειας στον πληθυσμό και αντ’ αυτού προτίμησαν να ασκηθούν στην αποδιάρθρωση του κοινωνικού κράτους. Ως εκ τούτου αναδύεται αναπάντεχα το ερώτημα γιατί να τους ψηφίσουν οι πολίτες. Έτσι απλά και από συνήθεια;

Η εκλογική συμπεριφορά έχει πάντοτε και μία ορθολογική διάσταση η οποία έχει να κάνει με την αναζήτηση απτών και συγκεκριμένων λύσεων. Όταν αυτές δεν προσφέρονται από τα κόμματα εξουσίας, ο κόσμος αναζητεί “Εναλλακτικές” από όπου αυτές και αν προέρχονται. Η χρυσή περίοδο της Σοσιαλδημοκρατίας στην Γερμανία συνδέθηκε με το κοινωνικό κράτος (Wohlfahrtstaat, Sozialstaat ) όπως έγινε αντιληπτό από τους Γερμανούς ιδρυτές του και κυρίως τον Hermann Heller ο οποίος συνέβαλε τα μέγιστα ώστε να καθιερωθεί ο όρος στο γερμανικό σύνταγμα κατά την περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.

Το γερμανικό μοντέλο κράτους πρόνοιας επιδίωκε ένα επίπεδο μισθών που εξασφάλιζε ένα ελάχιστο επίπεδο ευημερίας. Αυτό σήμαινε ότι οι μισθοί προσαρμόζονταν στο επίπεδο παραγωγικότητας και όταν υπήρχαν περίοδοι ύφεσης, το κράτος παρενέβαινε ως αρωγός που εξασφάλιζε ένα αξιοπρεπή επίπεδο διαβίωσης. Με αυτή την έννοια, το κράτος πρόνοιας στην Γερμανία δεν αποτελούσε απλά ένα μοντέλο που προσέφερε φροντίδα αλλά ένα μοντέλο συνδεδεμένο με την οικονομία.

Και δεν είναι μόνο το AfD

Αργότερα το μοντέλο αυτό και κυρίως επί Willy Brand μετασχηματίστηκε σε καπιταλισμό του Ρήνου. Ένα μοντέλο υψηλής ανάπτυξης και ευημερίας με ένα επίσης ισχυρό ρυθμιστικό κράτος. Αυτοί που επέβαλαν αργότερα την μονομερή λιτότητα κόβοντας μισθούς, συντάξεις και παροχές με παράλληλες φοροαπαλλαγές για τους έχοντες, είναι αυτοί που διέρρηξαν το κοινωνικό κράτος. Με άλλα λόγια το κράτος πρόνοιας αποδιαρθρώνεται όταν βάζεις χέρι στους μισθούς χωρίς ρυθμιστικές πολιτικές. Αυτές τις ρυθμιστικές πολιτικές επαναφέρουν στην ατζέντα τους οι ακροδεξιοί, μαζί με την αντιμεταναναστευτική τους πολιτική.

Η Σοσιαλδημοκρατία και η αριστερά στον αντίποδα πολιτεύεται με μία θολή εκσυγχρονιστική ατζέντα και μία ακόμα πιο θολή πολιτισμική ατζέντα των φύλλων και της πολυπολιτισμικότητας. Δεν χρειάζεται πολλή φιλοσοφία λοιπόν για να καταλάβουμε, γιατί οι ψήφοι πάνε ακροδεξιά. Είναι εύκολο να προβάλει κανείς το φάντασμα του Χίτλερ όταν μιλάει για την Γερμανία και το AfD, όμως αυτό δεν εξηγεί γιατί η ακροδεξιά έχει άνοδο σε όλη την Ευρώπη, ακόμα και σε χώρες που φημίζονται για τις σοσιαλιστικές τους παραδόσεις.