Πως η Τουρκία χρησιμοποιεί την γλώσσα σαν εργαλείο άσκησης πολιτικής
19/11/2026
Στη γλωσσολογία και την πολιτική επιστήμη, το φαινόμενο της αναγνώρισης ή αναβάθμισης διαλέκτων σε αυτόνομες γλώσσες περιγράφεται συχνά με τη φράση που έκανε διάσημη το 1944 ο γλωσσολόγος Max Weinreich: «Γλώσσα είναι μια διάλεκτος με στρατό και ναυτικό».
Ο Weinreich τότε έδινε μάχη για τα γίντις, εβραϊκή γλώσσα αλλά με πολλά γερμανικά και ρωσικά στοιχεία, καθώς ο ίδιος είχε γεννηθεί από γερμανόφωνη εβραϊκή οικογένεια στη Λετονία. Τα γίντις “νομιμοποιήθηκαν”, παρά τις εντονότατες αντιδράσεις των Γερμανών που τα ήθελαν διάλεκτο και τα χαρακτήριζαν “εκβαρβαρισμένα γερμανικά”, αλλά στην αναβάθμιση της ομιλίας αντιδρούσαν και οι Ισραηλίτες μέχρι το 1990, βρίζοντας όσους μιλούσαν γίντις.
Οι Γερμανοί τα αποδέχτηκαν στον Α’ Παγκόσμιο επειδή διαπίστωσαν ότι μπορούσαν να συνεννοούνται εύκολα με τους ντόπιους κατά την εισβολή στην Πολωνία και Λιθουανία, και άρχισαν να εκδίδουν και βιβλία στα γίντις θεωρώντας τα για κάποια χρόνια “γερμανικά”, αλλά στον Β Παγκόσμιο ως γνωστόν, άλλαξαν γνώμη και τα έκαψαν…
Όμως και στο Ισραήλ δέχτηκαν πόλεμο τα γίντις, ως γλώσσα της εξορίας και της αδυναμίας, ενώ τα εβραϊκά συμβόλιζαν τον «νέο, ελεύθερο Ισραηλινό» και δόθηκε μια μάχη που μοιάζει με τη διαμάχη καθαρεύουσας/δημοτικής στην Ελλάδα. Όταν άκουγαν γίντις οργίζονταν και έλεγαν «Εβραίε, μίλα εβραϊκά!». Στο νέο κράτος κατέφθαναν όμως Εβραίοι από δεκάδες χώρες (Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική) που δεν καταλάβαιναν ο ένας τη γλώσσα του άλλου. Οπότε τα εβραϊκά επιβλήθηκαν τελικά ως η κοινή γλώσσα κι ας την μιλούσαν αρχικά λίγοι.
Κατά την δεκαετία του 1950 στο Ισραήλ απαγορεύτηκε το επαγγελματικό θέατρο στα γίντις, επιβλήθηκαν περιορισμοί στις εφημερίδες, ενώ αποθαρρυνόταν η δημόσια χρήση τους σε σχολεία και κρατικές υπηρεσίες. Το 1996, όταν πια τα γίντις δεν συνιστούσαν απειλή, ιδρύθηκε η Εθνική Αρχή για τον Πολιτισμό Γίντις.
Η γλώσσα πάντα έπαιζε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση και συνοχή των κρατών. Περίπου μισή χιλιετία πριν τον Weinreich, ο Άγγλος θεωρητικός και κριτικός της λογοτεχνίας George Puttenham, είχε πει (για να επιβάλει τα ελισαβετιανά και να εξοβελιστούν από το χώρο της διανόησης τα τότε πριμοδοτούμενα γαλλικά και λατινικά, αλλά και για να πάψουν να θεωρούνται σημαντικές οι πάνω από δέκα ντοπιολαλιές στον τόπο του), ότι «μία ομιλία όταν διαμορφωθεί πλήρως ώστε να είναι κατανοητή από το ευρύ κοινό και γίνει αποδεκτή με τη συγκατάθεση μιας ολόκληρης χώρας και ενός έθνους, τότε αποκαλείται γλώσσα».
Ο γλωσσικός ιμπεριαλισμός σήμερα
Ενώ πολλές διάλεκτοι αναβαθμίστηκαν σκόπιμα σε γλώσσες για γεωστρατηγικούς λόγους, κάποιες άλλες παραμένουν για τους ίδιους λόγους υποβιβασμένες. Πολλές κυβερνήσεις (όπως η Γαλλία, η Κίνα ή η Τουρκία) αντιτίθενται σθεναρά στην αναγνώριση διαλέκτων ως γλωσσών, θεωρώντας ότι η γλωσσική πολυδιάσπαση υπονομεύει την εθνική συνοχή και μπορεί να οδηγήσει σε αποσχίσεις.
Η Γαλλία αρνείται να επικυρώσει τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Μειονοτικών Γλωσσών, με το επιχείρημα ότι η αναγνώριση περιφερειακών γλωσσών (όπως η γλώσσα των Κορσικανών ή των κατοίκων της Βρετάνης) «αντίκειται στη συνταγματική αρχή της ενιαίας Γαλλικής Δημοκρατίας». Η γλώσσα των Κορσικανών εν τω μεταξύ, μοιάζει πάρα πολύ με τα ιταλικά και διόλου με τα γαλλικά.
Στη Βρετάνη η γλώσσα των ντόπιων μοιάζει αντίστοιχα πάρα πολύ με τα ουαλικά και ελάχιστα με τα λατινογενή γαλλικά. Όμως η κυβέρνηση της χώρας τα αντιμετωπίζει ως διάλεκτο, όπως και τα αλσατικά (στα σύνορα με τη Γερμανία), τα φλαμανδικά και τα οξιτανικά της Προβηγκίας, που μοιάζουν πολύ με τα καταλανικά. Τα καταλανικά είναι γλώσσα για την Ισπανία, αλλά τα “αδελφά” τους οξιτανικά είναι διάλεκτος για την Γαλλία.
Για να αναφερθούμε και στη διαμάχη περί ρωσικών, λευκορωσικών και ουκρανικών, που εμφανίζονται ως τρεις διαφορετικές γλώσσες με ομηρικούς καβγάδες γλωσσολόγων για το ποια γέννησε την άλλη, χρειάζονται πάνω από 10.000 λέξεις, οπότε δεν θα υπεισέλθουμε σε αυτό το θέμα, που είναι πάντως χαρακτηριστική περίπτωση γεωπολιτικής.
Τα “τουρκικά” του Τουράν
Η Τουρκία προσπαθεί να επιβληθεί σε οποιαδήποτε περιοχή υπάρχει τουρκόφωνος πληθυσμός, παρότι η γλώσσα της είναι ισότιμη με άλλες 40 που προήλθαν όλες από την κεντρική Ασία – δεν είναι δηλαδή τα τουρκικά της Τουρκίας η “μάνα” που γέννησε τα 439 άλλα παιδιά. Τα τουρκικά είναι απλώς ένα από τα σαράντα παιδιά.
Είναι δε ειρωνεία της τύχης το ότι αυτό που σήμερα εκμεταλλεύονται οι Τούρκοι, το είχαν μέχρι το 1920 ως βρισιά για τους αμόρφωτες αγρότες. Οι Τούρκοι αυτοπροσδιορίζονταν ως Οθωμανοί, μέχρις ότου ο Κεμάλ αναζήτησε στο βαθύ παρελθόν τις ρίζες που θα έδιναν συνοχή στο κράτος που απέμενε.
Όσον αφορά στο Τουράν, η Τουρκία πολύ πονηρά έχει ίδιο όρο για την τουρκική γλώσσα της χώρας και για τις τουρκογενείς γλώσσες που ομιλούνται στην Κεντρική Ασία. Προσπαθεί να “καπελώσει” τις χώρες αυτές ή να επιδείξει μια συγγένεια που δεν είναι και τόσο μεγάλη, με την έννοια ότι οι Σελτζούκοι και οι Οθωμανοί μπορεί κάποτε να ξεκίνησαν από στέπες, αλλά απέχουν από τους λαούς της κεντρικής Ασίας γλωσσικά περισσότερο από όσο “πλασάρουν”.
Ο Οργανισμός Τουρκικών Κρατών
Υπάρχει πάντως ο “Οργανισμός Τουρκικών Κρατών” που εμείς οι Έλληνες λέμε “Τουρκόφωνων” ή “Τουρκογενών”, όμως όλοι οι άλλοι τον λένε σκέτα Turkik και αυτό αποτελεί νίκη της Τουρκίας. Μέχρι το 2021 ονομαζόταν “Οργανισμός Τουρκόφωνων Λαών” και αίφνης, άλλαξε. Εκτιμάται ότι έπαιξε ρόλο η μεγάλη ήττα των Αρμενίων το Νοέμβριο του 2020 και η μεγάλη υποστήριξη της Τουρκίας προς το Αζερμπαϊτζάν.
Στα τουρκικά, η προηγούμενη ονομασία αποδιδόταν Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi (Συμβούλιο Συνεργασίας Χωρών που Μιλούν Τουρκικές Γλώσσες), ενώ το νέο όνομα από το 2021 είναι Türk Devletleri Teşkilatı. Επειδή στα τουρκικά η λέξη Türk σημαίνει ταυτόχρονα “Τούρκος/Τουρκικός” (της Τουρκίας) και “Τουρκογενής” (της ευρύτερης οικογένειας), η Άγκυρα πέτυχε η ονομασία να ακούγεται κυριολεκτικά ως «Οργανισμός Τουρκικών Κρατών». Εκείνο που άλλαξε τον τίτλο μεταξύ άλλων ήταν ότι έγινε πλέον Οργανισ΄ός από χαλαρό φόρουμ και ότι αναζητήθηκε μια πλήρης διεθνής νομική υπόσταση, πιο δεσμευτικούς μηχανισμούς και μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό (Turkic World Vision 2040.
Ο παλιός όρος έδινε έμφαση μόνο στη γλωσσική συγγένεια. Ο νέος όρος προβάλλει μια κοινή εθνοτική, ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα, μετατρέποντας τα μέλη σε ένα ενιαίο γεωπολιτικό μπλοκ. Η Άγκυρα επιδίωξε να κεφαλαιοποιήσει την αυξημένη ισχύ της στην περιοχή και να τοποθετηθεί ως ο φυσικός ηγέτης αυτού του πόλου, θεωρώντας ότι μπορεί να ανταγωνιστεί Ρωσία και Κίνα.
Οι χώρες της Κεντρικής Ασίας (Καζακστάν, Ουζμπεκιστάν, Κιργιστάν) αναζητούσαν εναλλακτικές οδούς εξαγωγής ενέργειας και προϊόντων προς την Ευρώπη (τον «Μεσαίο Διάδρομο»), παρακάμπτοντας τη Ρωσία που ήδη βρισκόταν σε ένταση με την Ευρώπη λόγω της Κριμαίας. Όμως δεν ήθελαν και δεν θέλουν την επικυριαρχία της Τουρκίας.
Τουρκικά και Γκαγκαουζία
Η τουρκική κρατική υπηρεσία TİKA έχει κατασκευάσει σχολεία, νοσοκομεία, δίκτυα ύδρευσης και πολιτιστικά κέντρα στην πρωτεύουσα Κομράτ της Γκαγκαουζίας, ενώ το 2026 συμφωνήθηκε η ανέγερση νέου μεγάλου επαγγελματικού κολεγίου (με προγραμματισμένη λειτουργία το 2027). Οι Γκαγκαούζοι σημειωτέον είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι και για πολλά χρόνια έγραφαν στα ελληνικά (τουρκική γλώσσα προφορικά, αλλά ο γραπτός λόγος στα “καραμαλνίδικα”).
Η Τουρκία διατηρεί και Γενικό Προξενείο στο Κομράτ και αντιμετωπίζει την περιοχή ως «γέφυρα» στις σχέσεις της με τη Μολδαβία. Μάλιστα, Τούρκοι βουλευτές συμμετέχουν ως επίσημοι παρατηρητές στις περιφερειακές εκλογές της Γκαγκαουζίας (όπως σε αυτές που έγιναν της 15ης Νοεμβρίου 2026). Παρεμπιπτόντως στον πρώτο γύρο δεν εξελέγη κυβερνήτης και θα γίνει δεύτερος σε λίγες ημέρες, αλλά και οι δύο που προκρίθηκαν είναι ρωσόφιλοι.
Κατά τους Ρωσοτουρκικούς πολέμους (το 1806 και το 1828), Γκαγκαούζοι και Έλληνες από τα Βαλκάνια πολέμησαν στο πλευρό της Ρωσίας και στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν μαζικά στη νότια Βεσσαραβία (σημερινή Μολδαβία και Ουκρανία) για να αποφύγουν τα οθωμανικά αντίποινα.
Χαρακτηριστική είναι η μορφή του Καπετάν Δημήτρη Βαθυκιώτη, ενός οπλαρχηγού ελληνικής/γκαγκαουζικής καταγωγής που πολέμησε υπό τους Ρώσους στρατηγούς και τιμήθηκε από τους Γκαγκαούζους της Βεσσαραβίας ως εθνικός ήρωας (προς τιμήν του ονομάστηκε το χωριό Ντιμιτρόβκα).
Τις δεκαετίες του 1990 και του 2000, η Ελλάδα προχώρησε σε πολιτιστικές ανταλλαγές, χορήγησε υποτροφίες σε Γκαγκαούζους φοιτητές και χρηματοδότησε έργα (όπως την ανέγερση ορθόδοξων ναών και πολιτιστικών κέντρων στην πρωτεύουσα Κομράτ), ενώ συχνά πραγματοποιούνταν αδελφοποιήσεις δήμων και κοινά φεστιβάλ παραδοσιακών χορών ανάμεσα στον Έβρο και τη Γκαγκαουζία.
Όμως λόγω της ρωσόφιλης στάσης των Γκαγκαούζων και της “ευρωπαϊκής” στάσης της Ελλάδας, αυτός ο πολιτισμικός δεσμός διαλύθηκε και πλέον εκεί η επιρροή είναι καθαρά τουρκική και ρωσική. Η γλώσσα των Γκαγκαούζων πάντως αναγνωρίζεται ως αυτόνομη γλώσσα και όχι ως διάλεκτος των τουρκικών της Τουρκίας.
Οι γλώσσες
Σύμφωνα με το δέντρο ταξινόμησης του πιο έγκυρου φορέα γλωσσολογίας Glottolog, όλες οι Τουρανικές γλώσσες ανήκουν στην ευρύτερη οικογένεια Turkic (43 γλώσσες συνολικά), αλλά αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστές γλώσσες και κάθε μία έχει το δικό της κωδικό. Με εξαίρεση τα αζερικά και κάπως τα τουρκμενικά, οι υπόλοιπες γλώσσες του Τουράν απέχουν σημαντικά από τα τουρκικά της Τουρκίας γιατί ανήκουν άλλες τον κιπτσακικό και άλλες στον Καρλουκικό κλάδο.
Στον υποκλάδο των δυτικών Ογουζικών το Glottolog (ο πιο επιστημονικός γλωσσολογικός φορέας σήμερα) τοποθετεί ισότιμα (ως «αδελφές» γλώσσες και όχι τη μία ως διάλεκτο ή “παιδί” της άλλης) τη γλώσσα των Γκαγκαούζων, τα τουρκικά της Τουρκίας, (με διάλεκτο τα Τουρκικά της Ανατολίας), τη γλώσσα των Γκαγκαούζων της Βαλκανικής, τα αζερικά και τα τουρκμενικά. Οι άλλες γλώσσες, τα ουζμπεκικά, η γλώσσα των Καζάκων και των Κιργισίων διαφέρουν πολύ από αυτές.
Για το Glottolog δεν υπάρχει καμία «μητρική» τουρκική γλώσσα από την οποία προέκυψαν οι υπόλοιπες ως διάλεκτοι· όλες μαζί είναι ισότιμοι «απόγονοι» μιας αρχαίας πρωτο-τουρκικής γλώσσας, όπως ακριβώς τα γαλλικά, τα ισπανικά και τα ιταλικά προέκυψαν από τα λατινικά.
Το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν, η Κιργιζία (ή Κιργιστάν), το Τουρκμενιστάν, αλλά και το Αζερμπαϊτζάν “με τρόπο”, αντιμετωπίζουν τον γλωσσικό ιμπεριαλισμό της Τουρκίας με στρατηγική επιφύλαξη. Δεν αναζητούν αντικαταστάτη της Ρωσίας και για αυτό μάλιστα, ενώ θέλουν να επιβάλουν το λατινικό αλφάβητο, επεδίωξαν όλα τους να μην αντιγράψουν επ’ ουδενί το τουρκικό. Μέχρι στιγμής πάντως παραμένει ως lingua franca η ρωσική και το κυριλλικό.
Εν τω μεταξύ, στις γλώσσες των χωρών της Κεντρικής Ασίας (π.χ. στα καζακικά Түркі και στα ουζμπεκικά Turkiy), υπάρχει ξεχωριστή λέξη για το “τουρκογενής” (Turkiy / Түркі) και για τον “Τούρκο της Τουρκίας” (Turk / Түрік). Έτσι, οι ίδιες οι χώρες της Κεντρικής Ασίας στις δικές τους γλώσσες δεν αποκαλούν τον οργανισμό “τουρκικό” με την έννοια της Τουρκίας, διατηρώντας την απόστασή τους από το καπέλωμα της Άγκυρας.
Η επιστήμη στην υπηρεσία συμφερόντων
Εδώ και πολλά χρόνια αναγνωρίζονται σωρηδόν γλώσσες ή απεναντίας (όπως έγινε με τη Μολδαβία) κάποιες εν μια νυκτί, εξαφανίζονται. Ακόμα και όταν υπάρχει επιστημονικό γλωσσολογικό υπόβαθρο, εν προκειμένω σημασία έχουν τα κίνητρα της αναγνώρισης ή του υποβιβασμού γλωσσών.
Στην περίπτωση της Μολδαβίας, με εξαίρεση την Υπερνδειστερία και την Γκαγκαουζία (όπου οι περισσότεροι μιλούν αντίστοιχα ρωσικά και τουρκογενή), ομιλείται σχεδόν κοινή γλώσσα με τους Ρουμάνους, αλλά ενώ μέχρι το 2023 η μολδαβική υπήρχε καταγεγραμμένη ως αυτόνομη γλώσσα επισήμως, αίφνης τον Μάρτιο του 2023 η ΕΕ και η κυβέρνηση της Μολδαβίας αποφάσισαν ότι δεν υπάρχει μολδαβική γλώσσα, και ότι οι Μολδαβοί ομιλούν ρουμανικά, καθώς το πλάνο είναι οι δύο χώρες να ενωθούν και να ενταχθούν στην Ένωση.
Ανεξαρτήτως του ότι όντως οι γλώσσες μοιάζουν πάρα πολύ, η ουσία εν προκειμένω είναι το κίνητρο να διαγραφεί η γλώσσα από την ΕΕ: η μολδαβική, καθώς η περιοχή ήταν επί μακρόν κομμάτι της ρωσικής αυτοκρατορίας και εν συνεχεία της ΕΣΣΔ, είχε πιο πολλά δάνεια από τη ρωσική γλώσσα ενώ η ρουμανική, αντιθέτως, είχε γλωσσικά δάνεια από τη Δύση. Επίσης η ΕΕ θέλει να ενταχθεί η Μολδαβία στην Ένωση χωρίς κατάλοιπα “κυριλλικών αλφαβήτων” και άλλες ρωσογενείς επιρροές, θεωρώντας τα “μολδαβικά” ήταν εφεύρεση του Στάλιν.
Πώς βαφτίζεται αίφνης μια διάλεκτος “γλώσσα”
Η γλωσσολογία ορίζει ως διάλεκτο την λαλιά που γίνεται αμοιβαία κατανοητή μεταξύ των ομιλητών – το κριτήριο της αμοιβαίας κατανόησης. Αντιθέτως, σύμφωνα με αναλυτές γεωπολιτικής, η αναγνώριση μιας γλωσσικής ποικιλίας ως ξεχωριστής γλώσσας εξυπηρετεί συχνά συγκεκριμένες πολιτικές, εθνοτικές και γεωστρατηγικές σκοπιμότητες που δεν λαμβάνουν καν υπ’ όψη τους ορισμούς της επιστήμης. Εξ ου και το 1970 άρχισε να αναπτύσσεται η “κοινωνιογλωσσολογία”, καθώς η γλωσσολογία σκέτη “δεν εξυπηρετούσε”.
Η ύπαρξη ξεχωριστής εθνικής γλώσσας αποτελεί ιστορικά τον ισχυρότερο πυλώνα νομιμοποίησης ενός νέου κράτους ή μιας αυτόνομης οντότητας. Όταν όμως δεν υπάρχει; Μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, η ενιαία σερβοκροατική γλώσσα διασπάστηκε επίσημα σε τέσσερις γλώσσες που ήταν ίδιες! Προέκυψαν η σερβική, η κροατική, η βοσνιακή και η γλώσσα του Μαυροβουνίου.
Ο διαχωρισμός και η απόδοση ξεχωριστών κωδικών ISO εξυπηρέτησαν ουσιαστικά την εδραίωση διακριτών εθνικών ταυτοτήτων. Στα Σκόπια για παράδειγμα βάφτισαν τη γλώσσα τους “μακεδονική” παρότι στενή συγγενής των σερβικών αλλά, συνάμα, ακόμα στενότερη των βουλγαρικών. Είχε αποφασιστεί να υπάρξει εκεί ένα κρατίδιο και επιστρατεύθηκαν επί τούτου ανύπαρκτα ιστορικά και γλωσσολογικά αναχώματα.
Οι “τεχνικοί φορείς” και η ψηφιακή γεωπολιτική
Σήμερα, η μάχη της αναγνώρισης έχει μεταφερθεί στον ψηφιακό χώρο, με επίκεντρο τον αμερικανικό οργανισμό SIL Global (διαχειριστή του προτύπου ISO 639-3). Αρκετοί γλωσσολόγοι (όπως ο R.M.W. Dixon) έχουν ασκήσει κριτική στο γεγονός ότι η SIL Global ιδρύθηκε από προτεστάντες ιεραποστόλους, με αρχικό στόχο υποτίθεται τη μετάφραση της Βίβλου. Χρεώνεται στον οργανισμό ότι αναγνωρίζοντας αμέτρητες διαλέκτους, επιδιώκει παράλληλα την εθνική πολυδιάσπαση αφρικανικών, νοτιοαμερικανικών και νησιωτικών κρατών.
Και στα Βαλκάνια έχει προκαλέσει πρόβλημα η SIL, που έχει κατηγορηθεί ακόμα και για κατασκοπεία και εξυπηρέτηση ποικίλων ξένων συμφερόντων. Σε ότι αφορά την Ελλάδα επιμένει π.χ. ότι τα ποντιακά δεν είναι ελληνική διάλεκτος, αλλά αυτόνομη γλώσσα. Όπως προαναφέρεται διέσπασε και σε τέσσερα κομμάτια τα σερβικά. Πάντως χωρίς κωδικό ISO 639-3, μια γλώσσα δεν μπορεί να αποκτήσει δική της Wikipedia, αυτόματη μετάφραση, πληκτρολόγιο σε λειτουργικά συστήματα ή εκπαίδευση σε μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (AI).
Εκτός από τις χώρες που πιέζουν για διασπαστικές γλωσσολογικές επιλογές, άλλες πιέζουν για το αντίθετο, όπως η Κίνα (όπου τα μανδαρινικά έχουν τεράστιες διαφορές από τα καντονέζικα, αλλά η πολιτεία δεν δέχεται ότι είναι διαφορετικές γλώσσες) ή η Τουρκία που δεν θέλει αναγνώριση της κουρδικής γλώσσας. Εκεί το ISO 639-3 βρήκε την πατέντα της “μακρογλώσσας” (Macrolanguage), όρο που θεωρεί ότι καλύπτει πολλές επιμέρους γλώσσες.
Οι γλωσσολόγοι επισημαίνουν ότι ο όρος «μακρογλώσσα» δεν έχει καμία επιστημονική υπόσταση στη γλωσσολογία και αποτελεί καθαρά διοικητικό και πολιτικό εφεύρημα του ISO/SIL, ώστε να ικανοποιούνται ταυτόχρονα τόσο τα κράτη (που επιμένουν ότι μιλούν μία ενιαία εθνική γλώσσα) όσο και η SIL (που καταγράφει τις τοπικές ποικιλίες, όπως τα καντονέζικα ή τα μανδαρινικά, ως ξεχωριστές γλώσσες).
Το πρότυπο ISO 639-3 αποτελεί το παγκόσμιο τεχνικό πρότυπο για κυβερνήσεις, βιβλιοθήκες και τεχνολογικούς κολοσσούς (Google, Microsoft, Wikipedia). Πολλοί γλωσσολόγοι θεωρούν προβληματικό το γεγονός ότι η διαχείριση ενός ουδέτερου, διεθνούς προτύπου έχει ανατεθεί μονοπωλιακά σε έναν ιδιωτικό οργανισμό και όχι σε ένα διεθνές ακαδημαϊκό σώμα (όπως η Διεθνής Μόνιμη Επιτροπή Γλωσσολόγων – CIPL της UNESCO).
Το Glottolog για τις γλώσσες
Οι γλωσσολόγοι αντιδρούν με το επιχείρημα ότι το SIL συχνά υπαγορεύεται από κοινωνικοπολιτικά ή γεωγραφικά όρια και όχι από γλωσσικά δεδομένα. Λόγω αυτών των προβλημάτων, τα τελευταία χρόνια η διεθνής ακαδημαϊκή κοινότητα έχει αποστασιοποιηθεί από το Ethnologue και χρησιμοποιεί πλέον ως πρότυπο αναφοράς το Glottolog (του Ινστιτούτου Max Planck), το οποίο διαχωρίζει αυστηρά τη βιβλιογραφική επιστημονική απόδειξη από τις πολιτικές ή θρησκευτικές ταξινομήσεις του ISO.
Tο Glottolog έρχεται σε ευθεία ρήξη π.χ. με τις κρατικές πολιτικές των βαλκανικών χωρών αλλά και με το πρότυπο ISO 639-3 (το οποίο αποδίδει ξεχωριστούς κωδικούς για τα σερβικά srp, κροατικά hrv, βοσνιακά bos και “μαυροβουνιακά” cnr). Το Glottolog καταχωρίζει μία ενιαία γλώσσα με την ονομασία Serbian-Croatian-Bosnian (κωδικός sout1528), βασισμένη στον κωδικό ISO hbs.
Μέσα στο δέντρο αυτής της γλώσσας, οι «επίσημες» εθνικές γλώσσες υποβαθμίζονται σε υποδιαλέκτους και τα Standard Serbian, Standard Croatian, Bosnian Standard και Montenegrin Standard εμφανίζονται ως “αδελφές διάλεκτοι” στο ίδιο ακριβώς επίπεδο, καθώς γλωσσολογικά είναι απολύτως κατανοητές μεταξύ τους. Το πιο κωμικοτραγικό παράδειγμα του τεχνητού διαχωρισμού που ήθελε το SIL φαίνεται στα πακέτα τσιγάρων που πωλούνται στη Βοσνία. Επειδή η χώρα έχει τρεις επίσημες γλώσσες, ο νόμος επιβάλλει η προειδοποίηση «Το κάπνισμα σκοτώνει» να γράφεται τρεις φορές. Και αναγράφεται τρεις φορές η ίδια ακριβώς φράση: Pušenje ubija.





