Ιδού ποιοι και πόσα “φάγαμε” από τα τρία τρισ. ευρώ!

Ανταποκρίνομαι ασμένως στη δια της σωκρατικής διαλεκτικής πρόκλησης του αναγνώστη μας κ. Γ. Ντούνη με το σχόλιό του με το οποίο συνόδευσε την ανάλυσή μου υπό τον τίτλο “Τρία τρισ. ευρώ χαμένα σε 25 χρόνια” (SLpress 5 Οκτωβρίου 2026), διότι μόνο με μία στη συνέχεια γόνιμη δημόσια συζήτηση ενισχύεται η εν απελπιστική σπάνια διαφάνεια και η λογοδοσία στη χώρα μας.

Αυτή τη δημόσια συζήτηση γύρω από ένα τεράστιο οικονομικό, κοινωνικό και ηθικό θέμα προκαλεί ο κ. Ντούνης με το ερώτημα, μετά τα μυθώδη στοιχεία του σχετικού πίνακα στην ανάλυση, «μήπως θα μπορούσατε να προσδιορίσετε τι ποσά χρειάστηκαν για ανακύκλωση- διευθέτηση-αποπληρωμή του χρέους και τι ποσά ήταν πράγματι διαθέσιμα για την πραγματική οικονομία και κοινωνία;».

Ευχαρίστως, λοιπόν, παραθέτω σήμερα από το αρχείο μου (αναλύσεις και βιβλία μου, όπως το τελευταίο «2081: Ελλάς χωρίς Έλληνες», Εκδόσεις Σταμούλη) μετά τον πρώτο πίνακα που αφορά εισροή εσόδων στα δημόσια με τη μορφή φόρων, δανείων, κοινοτικών πακέτων κλπ από το 1981 έως σήμερα (ήδη στην προηγούμενη ανάλυση δημοσιεύθηκαν στοιχεία για την περίοδο 2001-2025), τον δεύτερο πίνακα που παρουσιάζει αναλυτικά τους βασικούς αγωγούς διοχέτευσης των δαπανών σε διάφορες κατηγορίες Ελλήνων εργαζομένων και μη. Αυτούς τους πίνακες, επικαιροποιούμενους, δημοσίευα σε αναλύσεις μου στον “Οικονομικό Ταχυδρόμο” και σε βιβλία μου, όπως προανέφερα.

Αυτός ο δεύτερος πίνακας, επικαιροποιημένος, παρουσιάζει “πόσα φάγαμε”, “ποιοι τα φάγαμε” και πώς τα “φάγαμε”. Αλλά, επειδή δεν τα “φάγαμε όλοι”, όπως είχε δηλώσει πριν από μερικά χρόνια ο Θόδωρος Πάγκαλος, επιτρέψτε μου να τον συνοδεύσω με μερικές μόνο υποσημειώσεις ανά κατηγορία δαπανών.

Αμοιβές δημόσιων υπαλλήλων με αδυναμίες στο σύστημα μισθοδοσίας

Στην πρώτη κατηγορία του παρατιθέμενου πίνακα παρουσιάζονται οι αμοιβές (μισθοί, ημερομίσθια, ασφαλιστικές εισφορές και άλλες μη προσδιοριζόμενες παροχές) σε περίπου 700 απασχολούμενους στη Γενική Κυβέρνηση, από τους οποίους μόνιμοι είναι περίπου 570.000 και οι υπόλοιποι, συμβασιούχοι, ωρομίσθιοι κλπ. Την περίοδο 2001-2025 οι συνολικές δαπάνες προσωπικού ανήλθαν σε 872,8 δισ. ευρώ και αντιπροσώπευαν το 29,9% των συνολικών κρατικών δαπανών.

Το ρεκόρ δαπανών της κατηγορίας αυτής σημειώθηκε το κρίσιμο έτος 2009 με ποσό 31 δις. ευρώ. Από τότε, το ποσό αυτό έβαινε μειούμενο και στα επόμενα ένδεκα χρόνια κυμαινόταν στα 22 δις. ευρώ, που σημαίνει ότι κατά την περίοδο κυρίως της κρίσης το κράτος εξοικονόμησε συνολικά από τη μείωση αυτή των δαπανών πάνω από 100 δις. ευρώ και συνολικά έως το 2025 πάνω από 130 δισ. ευρώ.

Το 2025, οι δαπάνες για αμοιβές των δημόσιων υπαλλήλων διαμορφώθηκαν σε 25,2 δισ. ευρώ, που αποτελεί ρεκόρ μετά το 2012. Τι σημαίνει όμως αυτό το ποσό κοινωνικά και δημοσιονομικά; Οι 700.000 περίπου δημόσιοι υπάλληλοι ή το 27% περίπου των μισθωτών ή το 15,9% των συνολικών απασχολούμενων (4,1 εκατ. άτομα) έχουν εισόδημα (και δηλώνεται) που αντιπροσωπεύει το … 58,2% του συνολικού δηλούμενου στην εφορία εισοδήματος (43,3 δις. ευρώ) από μισθωτές υπηρεσίες.

Επίσης, οι 700.000 δημόσιοι υπάλληλοι ή το 10,4% του συνόλου των φορολογουμένων (6,7 εκατ. άτομα) δηλώνουν εισόδημα που αντιπροσωπεύει το 23,7% του συνολικού δηλούμενου από φυσικά πρόσωπα εισοδήματος (106 δισ. ευρώ). Αλλά, πέρα από αυτά τα στατιστικά στοιχεία, από τις εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου προκύπτει ότι υπάρχουν αδυναμίες στο σύστημα μισθοδοσίας. Παραθέτω απλώς μερικές λόγω έλλειψης χώρου:

1. Εσφαλμένη μισθολογική κατάταξη υπαλλήλων στους οποίους είχαν ανατεθεί καθήκοντα αναπληρωτή προϊσταμένου.
2. Υπέρβασης των νόμιμων ορίων υπερωριακής απασχόλησης μετακλητών υπαλλήλων
3. Παραμονή στην υπηρεσία υπαλλήλων ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου (Ι.Δ.Α.Χ.) μετά από τη συνταξιοδότησή τους!

Ακόμα, από την επισκόπηση των συστημάτων καταπολέμησης απάτης-διαφθοράς τα επιμέρους συστήματα των υπουργείων χαρακτηρίζονται ως ΑΔΥΝΑΜΑ ή ΑΝΕΠΑΡΚΗ. Συγκεκριμένα:

• Στα περισσότερα υπουργεία δεν υπάρχει ειδικότερος Κώδικας Ηθικής και Δεοντολογίας.
• Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, δεν υπάρχουν δράσεις για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του προσωπικού των υπουργείων αναφορικά με θέματα απάτης/διαφθοράς, ορισμού υπεύθυνων, εφαρμογής κυρώσεων κλπ.
• Δεν πραγματοποιείται συστηματική κυκλική μετακίνηση υπαλλήλων που κατέχουν θέσεις εργασίας ευάλωτες στη διαφθορά, όπως υπηρεσίες Προμηθειών, Οικονομικής Εκκαθάρισης, καθόσον προτάσσεται η εξειδίκευση που απαιτεί η εκτέλεση των καθηκόντων των ανωτέρων οργανικών μονάδων.
• Σχεδόν κανένα υπουργείο δεν εφαρμόζει ένα τυποποιημένο σύστημα αξιοποίησης πληροφοριών που προέρχονται είτε από το εσωτερικό του είτε από εξωτερικές πηγές (π.χ. ελεγκτικές, δικαστικές ή αστυνομικές αρχές).
• Δεν έχει συσταθεί το Αυτοτελές Γραφείο Συμβούλου Ακεραιότητας (με εξαίρεση την ΑΑΔΕ), προκειμένου να ενισχυθούν οι μηχανισμοί ακεραιότητας εντός του υπουργείου.
• Τα επιμέρους συστήματα διαχείρισης μισθοδοσίας χρειάζονται ενίσχυση, αφού στις πιο πολλές περιπτώσεις δεν υφίσταται ολοκληρωμένη διασύνδεση της μισθοδοσίας με το αρχείο προσωπικού, τα στοιχεία μητρώου του προσωπικού όταν προκύπτουν υπηρεσιακές ή προσωπικές αλλαγές, τηρούνται σε φυσική μορφή, δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί η ψηφιοποίηση των υπηρεσιακών φακέλων κλπ.

Κοινωνικές παροχές και μεταβιβάσεις σε … όλους!

Στη δεύτερη και την τρίτη κατηγορία δαπανών του παρατιθέμενου πίνακα παρουσιάζονται παροχές για συντάξεις, παροχές για ασθένεια, παροχές σε νομικά πρόσωπα της κεντρικής κυβέρνησης, στην τοπική αυτοδιοίκηση, σε ταμεία κοινωνικής ασφάλισης, σε νοσοκομεία, σε πάμπολλους φορείς εκτός της γενικής κυβέρνησης συνολικού μυθώδους ποσού (αθροιστικά) 1,4 τρισ. ευρώ ή 48,3% των συνολικών δαπανών.

Ωστόσο, ενώ αυτές οι μεταβιβαστικές πληρωμές αποτελούν σημαντικό μέρος των δημόσιων δαπανών, εμπλέκουν πλήθος φορέων και ενέχουν δημοσιονομικούς και διαχειριστικούς κινδύνους, ειδικά σε περιπτώσεις μη επαρκώς τεκμηριωμένων επιχορηγήσεων και παρακολούθησης της διάθεσης των σχετικών ποσών, από την επισκόπηση της διαδικασίας μεταβιβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο προκύπτουν οι ίδιες σε όλες τις εκθέσεις διαπιστώσεις. Παραθέτω πάλι μόνο μερικές λόγω έλλειψη χώρου:

• Έλλειψη ενιαίων κριτηρίων επιλογής δικαιούχων, απουσία ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης επιχορηγήσεων και ανεπαρκή εποπτεία των επιχορηγούμενων φορέων, χωρίς υποχρέωση υποβολής αναλυτικών απολογιστικών εκθέσεων ή επιστροφής αδιάθετων υπολοίπων.
• Δεν υφίσταται κατάλληλο και επαρκές ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης επιχορηγήσεων που να καλύπτει όλα τα στάδια (από την υποβολή και αξιολόγηση αιτήματος έως την εκταμίευση και πιστοποίηση υλοποίησης), με αποτέλεσμα την έλλειψη άμεσης και πλήρους πληροφόρησης και τη δυσχέρεια παρακολούθησης των επιχορηγήσεων και εξαγωγής χρήσιμων αναφορών.
• Δεν προβλέπεται θεσμοθετημένη υποχρέωση των επιχορηγούμενων φορέων για σύνταξη και υποβολή αναλυτικής απολογιστικής έκθεσης πέραν του απλού οικονομικού απολογισμού.
• Οι αρμόδιες υπηρεσίες στερούνται μηχανισμών ελέγχου για την ανίχνευση πολλαπλών χρηματοδοτήσεων και των ποσών που έχουν αναληφθεί από λοιπές πηγές χρηματοδότησης για κάθε πρόγραμμα, ενώ δεν ασκούν ουσιαστική εποπτεία και αξιολόγηση της οικονομικής διαχείρισης των φορέων
• Δεν υφίσταται διαδικασία επιστροφής αδιάθετων υπολοίπων προηγούμενων επιχορηγήσεων.
• Παρατηρήθηκαν και περιπτώσεις ελλιπούς τεκμηρίωσης ως προς την κατανομή των πόρων του αιτούμενου ποσού της επιχορήγησης.

Και το Ελεγκτικό Συνέδριο επαναλαμβάνει σχεδόν στερεοτύπως τις ίδιες συστάσεις: «Συνιστάται η ενίσχυση του προγραμματισμού, της τεκμηρίωσης και της παρακολούθησης των μεταβιβαστικών πληρωμών από τους αρμόδιους φορείς, μέσω της βελτίωσης των διαδικασιών επιλογής δικαιούχων, της σαφούς αιτιολόγησης των αιτημάτων επιχορήγησης, της συστηματικής αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των επιχορηγούμενων δράσεων και της ενίσχυσης των μηχανισμών ελέγχου των στοιχείων, τόσο κατά τη διάθεση όσο και κατά την εκτέλεση των σχετικών δαπανών».

Ποσά στα οποία ωχριούν εκείνα για δημόσιες επενδύσεις… 

Ο ίδιος πίνακας περιλαμβάνει τρεις ακόμα σημαντικές “Τρύπες στον Πίθο” των δημόσιων ταμείων, οι οποίες “βρέξει χιονίσει” πάλι έχουν “ρουφήξει” τη περίοδο 2001-2025 αθροιστικώς ποσό περίπου 640 δισ. ευρώ (από το οποίο τόκοι 304 δισ. ευρώ!). Μάλιστα, η κατηγορία “αγορές προϊόντων και υπηρεσιών” παρουσιάζει ετησίως ποσά μπροστά στα οποία ωχριούν τα αντίστοιχα του Προγράμματος Δημόσιων Επενδύσεων!

Οι τόκοι (μαζί με χρεολύσια οι συνολικές δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους της κεντρικής διοίκησης, κυμαίνονται την ίδια περίοδο μεταξύ… 101,6 δις. ευρώ (2017) και 13,2 δις. ευρώ (2018) και μ’ αυτά σχεδόν έχει φορτωθεί η σημερινή και οι επόμενες γενεές (για τις οποίες νομοθετούνται τάχα … γενεαλογικοί “κουμπαράδες” έως το 2070), ενώ συμβαίνει το αντίθετο, καθώς το 2019 τον Σεπτέμβριο, δηλαδή λίγους μόνο μήνες από ανάληψη της εξουσίας ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιμήκυνε τη διάρκεια του χρέους από το 2060, που το άφησε ο Τσίπρας (την είχε επιμηκύνει μόνο κατά ένα χρόνο, από το 2059 στο 2060) στο … 2070!

Αύξηση του χρέους κατά 263,1 δις. ευρώ ή κατά 173,2%!

Κι έτσι, με τα αποκαλυπτικά στοιχεία του παρατιθέμενου πίνακα διαλύονται τα γνωστά κυβερνητικά “αφηγήματα” για μείωση του χρέους, για ελάφρυνση των επόμενων γενεών από τα σημερινά βάρη, για “συνετή και χρηστή δημοσιονομική διαχείριση” για δεκάδες “εθνικές επιτυχίες”. Το χρέος, κατά την επίμαχη περίοδο από 151,9 δισ. ευρώ το 2001 εκτοξεύθηκε το 2025 στα 362,9 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 211 δισ. ευρώ ή κατά 138,9%.

Ωστόσο, υπάρχει μία εναγής λεπτομέρεια, ίσως άγνωστη, λόγω έλλειψης λογοδοσίας στη Βουλή και στον Τύπο. Όπως υποσημειώνω στον πίνακα, η μείωση του χρέους το 2012 κατά 51,2 δις. ευρώ δεν οφείλεται “σε συνετή και χρηστή δημοσιονομική διαχείριση”. Αντιθέτως, οφείλεται στο “κούρεμα” (PSI) των ομολόγων, που αποτελεί την αγριότερη επίθεση στην ιδιωτική περιουσία με υλοποίηση της πίεσης της τρόικας στην τότε ελληνική κυβέρνηση (άρχισε επί Γιώργου Παπανδρέου και ολοκληρώθηκε το 2012 από τον Αντώνη Σαμαρά) για τη μείωση του καλπάζοντος χρέους (από 330 δις. ευρώ το 2009 έφτασε στα 356 δις. ευρώ το 2011!) με τη συμβολή και των ιδιωτών.

Με το “κούρεμα” αυτό εξασφαλίστηκαν 137,9 δισ. ευρώ, τα οποία, υποτίθεται, θα πήγαιναν σε ισόποση μείωση του χρέους. Αμ’ δε! Κι εδώ το άγος γίνεται το έγκλημα επίθεσης κατά της ιδιωτικής περιουσίας γίνεται βαριά πολιτική και ηθική ντροπή: από το ποσό των 137,9 δις. ευρώ σε μείωση του χρέους πήγαν μόνο 51,2 δισ. ευρώ και τα άλλα 86,7 για τον …”Γάμο του Καραγκιόζη”. Δοξάστε τους…