Όταν απελευθερώθηκε η Αθήνα…
12/10/2026
Ήταν Παρασκευή, 13 Οκτωβρίου 1944, στα τέλη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (Μάιος 1945), όταν τα βρετανικά στρατεύματα, πλείστα των οποίων είχαν πολεμήσει στις άγριες μάχες της Βορείου Αφρικής εναντίον των Γερμανών και Ιταλών, με την 23η Μηχανοκίνητη Μεραρχία του Merseyside της Αγγλίας, αποβιβάστηκαν από το αντιτορπιλικό Zetland στη νήσο Πόρο του Σαρωνικού Κόλπου, όπου αποβίβασαν τους «απελευθερωτές», δύο ώρες μακριά από την αθηναϊκή πρωτεύουσα, την οποία είχαν εγκαταλείψει την εβδομάδα εκείνη τα γερμανικά στρατεύματα, μετά από 3,5 χρόνια αιματηρής Κατοχής (1941-1944).
Το ιστορικό θωρηκτό «Αβέρωφ» και δύο βρετανικά καταδρομικά είχαν φέρει στην Ελλάδα την εξόριστη κυβέρνηση υπό τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου, συνοδεία δεκάδων ναρκαλιευτικών, στο Φάληρο, την προηγούμενη Τρίτη, 10 Οκτωβρίου. Αλλά ο προληπτικός πρωθυπουργός δεν θέλησε να διαπεραιωθεί στην ξηρά (Τρίτη και 13, η αποφράδα ημέρα της πτώσης της Κωνσταντινούπολης το 1453), αλλά την επομένη ημέρα.
Μαζί με τον Βρετανό υπουργό Χάρολντ Μακμίλαν, ο Παπανδρέου και η ελληνική κυβέρνηση πάτησαν την ιερή γη της πατρίδας, ελεύθερη πλέον, την 11η Οκτωβρίου.
Ήταν η ημέρα αυτή η δεύτερη φορά που το βρετανικό ναυτικό απελευθέρωνε συμβολικά την Ελλάδα. Η πρώτη ήταν με τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου το 1827 και η δεύτερη εκείνη, υπό τον εμπειροπόλεμο ταξίαρχο (Major-General) Ρόναλντ Σκόμπι, που έφτασε στον Πειραιά αντί του ναυάρχου Κόρδικτον, επικεφαλής του αγγλογαλλορωσικού στόλου, ο οποίος καταβύθισε τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο στη Σφακτηρία το 1827 και άνοιξε τον δρόμο για την «Ενδοξότερη Ελληνική Επανάσταση της εθνικής Ανεξαρτησίας του 1821» (Αριστείδης Χατζής).
Η εντολή που είχε λάβει ο Σκόμπι από τον αρχιστράτηγο Μέσης Ανατολής Μαίτλαντ Γουίλσον ήταν «πρωτίστως η αποκατάσταση της τάξης και ασφάλειας στην περιοχή των Αθηνών και η εγκατάσταση αεροπορικής βάσης στο Χασάνι (νυν Ελληνικό), όπως και η λειτουργία της ελληνικής κυβέρνησης, διά την εξασφάλιση τροφίμων για τον πεινώντα πληθυσμό της Αθήνας» από τον βρετανικό στρατό. Επίσης, η συνεννόηση με τους Έλληνες αντάρτες του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, που είχαν κατέβει από τα βουνά στην πρωτεύουσα «κι ίσως να προκαλούσαν δυσκολίες» (*).
Οι ηγέτες, όμως, των ανταρτικών ομάδων, όπως ο Σαράφης και ο Ζέρβας, είχαν συμφωνήσει προηγουμένως, στην Καζέρτα της Ιταλίας, να τεθούν υπό τις διαταγές του Σκόμπι.
Εν τω μεταξύ, οι Γερμανοί, αποχωρώντας προς βορράν, ανατίναζαν γέφυρες, οδούς και λιμένες, εκτελούσαν ομήρους και άφηναν πίσω τους οπλισμό, για να χρησιμοποιηθεί κατά των Συμμάχων.
Ο Σκόμπι, τα Δεκεμβριανά, η Γερμανία και η αποκατάσταση της τάξης στην Ελλάδα
Το έργο του Σκόμπι, μετά την ανάληψη της στοιχειώδους τάξης στην πρωτεύουσα, έγινε ακόμη δυσκολότερο, όταν, την 3η Δεκεμβρίου 1944, ξέσπασε στην Αθήνα το κομμουνιστικό Κίνημα, που διήρκεσε έως τις 15 Ιανουαρίου 1945, με στόχο την κατάληψη της εξουσίας.
Ο Σκόμπι επέτυχε να καταστείλει την ανταρσία του ΚΚΕ στην Αθήνα και, βραδέως αλλά ασφαλώς, να συμβάλει στην αποκατάσταση της τάξης στη Θεσσαλονίκη και στις μεγάλες επαρχιακές πόλεις, με τη βοήθεια του Εθνικού Στρατού, τον οποίο εκπροσωπούσαν η Ορεινή Ταξιαρχία και ο Ιερός Λόχος, που είχαν έρθει από τη νίκη στο Ρίμινι εναντίον της γερμανικής «Βέρμαχτ».
Ήταν η δεύτερη φορά στο Ρίμινι που οι Γερμανοί παραδόθηκαν στα ελληνικά όπλα, μετά το οχυρό ΛΙΣΕ στο Κάτω Νευροκόπι, όταν εισέβαλαν, την 10η Απριλίου 1941, από τη Βουλγαρία, αλλά «σκάλωσαν» επί τετραήμερον στα οχυρά της «Γραμμής Μεταξά».
Αυτή είναι η σύντομη συνέχεια της Ιστορίας της Απελευθέρωσης των Αθηνών. Συνέβησαν, βεβαίως, κι άλλα πολλά, δυσάρεστα, που δεν λησμονούνται.
