Οι μύθοι του αντιδυτικισμού και το ελληνικό συμφέρον

Η ξένη επιρροή πάντως βρίσκει συχνά έδαφος στους φόβους και στις διαιρέσεις μιας κοινωνίας, καθώς μια ιστορία που επιβεβαιώνει υπάρχουσες υποψίες, μπορεί να γίνει πιστευτή και πριν ελεγχθεί. Η ελληνική εμπειρία προσφέρει παραδείγματα τόσο οργανωμένης παραπληροφόρησης όσο και ανεπιβεβαίωτων αφηγήσεων που απέκτησαν πολιτική ζωή. Μια περίπτωση αποτελεί και η “επιχείρηση AKROPOLIS”.

Στο πλαίσιο των “ενεργών μέτρων”, η σοβιετική KGB ενθάρρυνε τις βουλγαρικές υπηρεσίες να αναπτύξουν επιχειρήσεις στα Βαλκάνια, με στόχο, μεταξύ άλλων, την υπονόμευση των σχέσεων μεταξύ χωρών του ΝΑΤΟ. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η επιχείρηση AKROPOLIS, την οποία οργάνωσαν το 1977 οι βουλγαρικές και ανατολικογερμανικές υπηρεσίες.

Στη διδακτορική διατριβή του ιστορικού Christopher Nehring περιγράφεται πώς η ανατολικογερμανική HVA κατασκεύασε, με πληροφορίες των βουλγαρικών υπηρεσιών κατασκοπείας, πλαστή επιστολή που αποδιδόταν στον Φραντς Γιόζεφ Στράους. Τον εμφάνιζε να προτρέπει τον Σπύρο Θεοτόκη να συγκροτήσει νέα δεξιά παράταξη απέναντι στον Κωνσταντίνο Καραμανλή.

Η επιστολή διοχετεύθηκε στην ελληνική πρεσβεία της Βιέννης τον Αύγουστο του 1977, με σκοπό να εμφανιστεί ότι η Δυτική Γερμανία παρενέβαινε στα εσωτερικά της Ελλάδας. Μια πλαστογραφία μπορούσε έτσι να αποκτήσει την ισχύ γραπτής “απόδειξης” για την εχθρική στάση μιας συμμαχικής χώρας.

Από την επιχείρηση “AKROPOLIS” στην δήλωση Κίσινγκερ

Το 1997, ελληνικό περιοδικό δημοσίευσε μια φράση που αποδιδόταν στον Χένρι Κίσινγκερ και σύμφωνα με την οποία οι Έλληνες έπρεπε «να πληγούν στη γλώσσα, στη θρησκεία και στις πολιτισμικές τους ρίζες». Ως πηγή παρουσιαζόταν δημοσίευμα του τουρκικού Τύπου, το οποίο δεν επιβεβαιώθηκε.

Ο δημοσιογράφος Γιάννης Μαρίνος επικοινώνησε με τον Κίσινγκερ και έλαβε γραπτή διάψευση. Παρ’ όλα αυτά, η φράση συνέχισε να αναπαράγεται ως απόδειξη ενός αμερικανικού σχεδίου για την πολιτισμική αποδόμηση του Ελληνισμού. Η διάψευση δεν στάθηκε αρκετή για να εκτοπίσει το αφήγημα καθώς αυτό επιβεβαίωνε ήδη διαδεδομένες υποψίες.

Ανεπιβεβαίωτη “Πυθία”

Το 2011, άλλο ελληνικό έντυπο δημοσίευσε έγγραφα της ΕΥΠ του 2009 που τροφοδότησαν το αφήγημα για το “Σχέδιο Πυθία”. Σύμφωνα με το σενάριο αυτό, ξένες υπηρεσίες κατασκόπων σχεδίαζαν τη “δολοφονία του Κώστα Καραμανλή” για να ανακόψουν την ενεργειακή πολιτική του και την προσέγγιση με τη Ρωσία.

Το 2019 δημοσιοποιήθηκε, ωστόσο, άλλο έγγραφο της ΕΥΠ, επίσης του 2009, που ανέφερε ότι οι πληροφορίες δεν είχαν επιβεβαιωθεί. Η υπηρεσία εκτιμούσε ότι ο Ρώσος αξιωματούχος που τις είχε προσκομίσει επιχείρησε να παραπλανήσει τις ελληνικές αρχές. Το έγγραφο επισήμαινε παράλληλα ότι, κατά τη σύνταξή του το 2009, η υπόθεση παρέμενε υπό διερεύνηση. Η υπόθεση ερευνήθηκε και δικαστικά, όμως οι παραπάνω πηγές δεν αρκούν για να παρουσιάζεται το σενάριο δολοφονίας ως αποδεδειγμένο γεγονός.

Οι πηγές που παρατίθενται δεν τεκμηριώνουν ότι η δήλωση Κίσινγκερ και η “Πυθία” αποτέλεσαν οργανωμένες ρωσικές επιχειρήσεις, κατ’ αναλογία με την επιχείρηση “AKROPOLIS”. Και τα δύο αφηγήματα, όμως, προσφέρονται για την ίδια πολιτική ανάγνωση: μια Δύση που επιβουλεύεται την Ελλάδα. Η επίδρασή τους στον δημόσιο λόγο μπορεί επομένως να εξεταστεί χωρίς να τους αποδίδεται προέλευση που δεν έχει αποδειχθεί.

Οι απελάσεις

Τον Ιούλιο του 2018, η Αθήνα απέλασε δύο Ρώσους διπλωμάτες και απαγόρευσε την είσοδο σε δύο ακόμη πρόσωπα. Η ελληνική πλευρά κατηγόρησε Ρώσους αξιωματούχους για απόπειρες χρηματισμού και υποκίνηση κινητοποιήσεων με στόχο την παρεμπόδιση της Συμφωνίας των Πρεσπών και της πορείας της τότε ΠΓΔΜ προς το ΝΑΤΟ. Η Μόσχα αρνήθηκε τις κατηγορίες.

Την απόφαση εκείνη, την είχε λάβει η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, παρότι λίγους μήνες νωρίτερα δεν είχε ακολουθήσει άλλες δυτικές χώρες στις απελάσεις Ρώσων διπλωματών μετά την υπόθεση Σκριπάλ. Όταν, όμως, έκρινε ότι υπήρχε παρέμβαση στο εσωτερικό της χώρας, αντέδρασε. Οι σχέσεις με τη Μόσχα δεν την εμπόδισαν να προτάξει την προστασία της ελληνικής κυριαρχίας, υπενθυμίζοντας ότι κάθε διεθνής σχέση έχει τα όρια που υπαγορεύει το εθνικό συμφέρον.

Πως συντηρούνται οι μύθοι του αντιδυτικισμού

Στην έκθεσή της τον Μάρτιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης καταγράφει ρωσικές επιχειρήσεις κατασκοπείας και χειραγώγησης της πληροφορίας με στόχους την Ουκρανία και τους υποστηρικτές της. Η ύπαρξη αυτών των επιχειρήσεων παραπληροφόρησης δεν αποδεικνύει ότι κάθε φιλορωσική τοποθέτηση αποτελεί προϊόν τους.

Η κριτική στις ΗΠΑ και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς είναι θεμιτή. Ο αντιδυτικισμός, όμως, συντηρείται όταν η επανάληψη μιας καταγγελίας παίρνει τη θέση της απόδειξης. Η αρχική “αποκάλυψη” για κατασκοπεία ή υπονόμευση ή παρέμβαση στα εσωτερικά της χώρας μπορεί να ξεχαστεί, ενώ η εντύπωση ότι η Δύση επιβουλεύεται την Ελλάδα παραμένει και γίνεται το φίλτρο για την ερμηνεία κάθε νέου γεγονότος.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, μια συνεργασία μπορεί να βαφτίζεται “υποτέλεια” πριν εξεταστούν οι όροι και τα αποτελέσματά της. Ο αντιαμερικανισμός προσφέρει τότε μια εύκολη ερμηνεία που παρακάμπτει το ουσιαστικό ερώτημα: τι κερδίζει η Ελλάδα και τι μπορεί να διεκδικήσει.

Γι’ αυτό η διάψευση πρέπει να φτάνει στο ίδιο κοινό που άκουσε την αρχική καταγγελία, με ανάλογη προβολή. Η δεοντολογία της ΕΣΗΕΑ απαιτεί διασταύρωση των πληροφοριών και επανόρθωση των ανακριβειών. Οι κανόνες υπάρχουν, αλλά η αξία τους κρίνεται στην εφαρμογή τους, ιδίως όταν μια ανακριβής είδηση εξακολουθεί να αναπαράγεται.

Το ελληνικό συμφέρον ως κριτήριο

Η Ελλάδα χρειάζεται να αξιολογεί τις διεθνείς συνεργασίες της με βάση τα οφέλη που εξασφαλίζει και τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνει. Αυτό προϋποθέτει να αναγνωρίζει πότε τα συμφέροντά της συμπίπτουν με εκείνα άλλων χωρών και να αξιοποιεί τη σύμπτωση αυτή με συγκεκριμένες διεκδικήσεις.

Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, για παράδειγμα, στηρίζει επενδύσεις στην Ελλάδα. Στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις, η κοινή δήλωση της 7ης Οκτωβρίου 2026 καταγράφει κοινές προτεραιότητες στην άμυνα, στις επενδύσεις και στην ενέργεια. Η αξία αυτών των συνεργασιών κρίνεται, βέβαια, από τα συγκεκριμένα οφέλη που εξασφαλίζει η χώρα και τους όρους που αποδέχεται.

Το ότι μια συμφωνία εξυπηρετεί και τα αμερικανικά συμφέροντα δεν την καθιστά επιζήμια για την Ελλάδα, όπως και η επίκληση της συμμαχίας δεν εγγυάται ότι κάθε συμφωνία είναι επωφελής. Αν απορρίπτουμε μια επιλογή μόνο επειδή ωφελεί και τις ΗΠΑ, αφήνουμε την αντιπάθειά μας να υπαγορεύει τις αποφάσεις της χώρας, αντί να εξετάζουμε τι πραγματικά εξασφαλίζουμε. Πατριωτισμός δεν είναι να δικαιολογείς τη μία μεγάλη δύναμη, επειδή αντιπαθείς την άλλη. Είναι να υπερασπίζεσαι την ανεξαρτησία, την κυριαρχία και τα συμφέροντα της χώρας σου απέναντι σε όλους.