Μας έχει κατακλύσει ο ψευδο-συντηρητισμός…

Σήμερα, η επικρατούσα τάση του συντηρητισμού είναι μια μορφή φιλελευθερισμού. Ο συντηρητισμός των επικρατούντων συντηρητικών σήμερα είναι εντυπωσιακά ισχνός. Έχω εξηγήσει τις βασικές ιδεολογικές διακρίσεις σε προηγούμενα άρθρα μου στο SLpress, τόσο αναφορικώς με τον φιλελευθερισμό όσο και αναφορικώς με τον νεοσυντηρητισμό.

Στο πλαίσιο του σύγχρονου δυτικού κατεστημένου, η κύρια διαφορά μεταξύ ενός φιλελεύθερου και ενός συντηρητικού εντοπίζεται κυρίως στο λεξιλόγιο και στη ρητορική που χρησιμοποιούν, αλλά οι βασικές υποθέσεις εργασίας που ενστερνίζονται είναι, ως επί το πλείστον, ίδιες.

Πολλοί μπορεί να μεταχειρίζονται τρόπους της παραδοσιακής αριστοκρατίας, αλλά τα οικονομικά τους είναι τα οικονομικά του χρηματιστηρίου και του νεοφιλελευθερισμού. Πολλοί μπορεί να ομιλούν υπέρ της παράδοσης, αλλά υποκλίνονται στην οικονομική αγορά. Πολλοί μπορεί να ομιλούν περί εθνικής κυριαρχίας, αλλά υποτάσσονται στην ευρωατλαντική παγκοσμιοποιητική ατζέντα και ισχύ. Πολλοί μπορεί να αυτοπροσδιορίζονται ως χριστιανοί, αλλά σκέπτονται περί του πολέμου με την ψυχρή αριθμητική μιας αθεϊστικής ή φιλελεύθερης στρατιωτικής λογιστικής. Όλοι αυτοί αποτελούν ένα ιδιόμορφο είδος που συντηρεί ένα επανωφόρι της “παλαιάς σχολής”, αλλά έχει εγκαταλείψει τη συντηρητική πολιτισμολογία. Ας ομιλήσουμε περί πρώτων αρχών, λοιπόν, κατά την αριστοτελική ορολογία.

Συντηρητισμός και Πολιτική θεολογία

Οι σύγχρονοι επικρατούντες συντηρητικοί το έχουν λησμονήσει, αλλά, σύμφωνα με τον αυθεντικό συντηρητισμό, κάθε σημαντικό πολιτικό ζήτημα είναι, στη βάση του, θεολογικό, υπό την έννοια ότι ο “Θεός” υποδηλώνει το έσχατο ανθρωπολογικό ιδεώδες υπέρβασης και τελειοποίησης. Ένας πολιτισμός δεν είναι απλώς μια οικονομία. Ένα έθνος δεν είναι απλώς ο τόπος μιας αγοράς. Ένας λαός δεν είναι απλώς μια συμπτωματική συνάθροιση τυχαίων φορολογουμένων, καταναλωτών, επενδυτών, και στρατιωτών. Η ορθή κατανόηση ενός πολιτισμού ή ενός έθνους βασίζεται σε μια ιστορική και ηθική κοινότητα. Συγκροτείται στη βάση κοινής ιστορίας και κοινών αξιών και στάσεων ζωής.

Το μεγαλείο του δεν μετρείται σύμφωνα με τις τριμηνιαίες αποδόσεις των κερδοσκοπικών εταιρειών του. Η αξιοπρέπειά του δεν εξαντλείται στη γλώσσα του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος. Η κυριαρχία του δεν αγοράζεται με τη διηνεκή υπακοή του σε ένα ξένο κεφάλαιο. Ο νεοφιλελεύθερος “συντηρητικός” δεν κατανοεί τίποτε από αυτά.

Φαντάζεται ότι μια χώρα συντηρείται όταν οι χρηματοοικονομικές αγορές της ακμάζουν, οι στρατιωτικοί εργολάβοι ευημερούν, η πολιτική τάξη συνεχίζει να λαμβάνει προσκλήσεις στις κατάλληλες πρεσβείες και κλίκες οικονομικών ολιγαρχών, και οι θρησκευτικοί θεσμοί λειτουργούν ως ένα καθεστωτικό εργαλείο ψυχολογικής διαχείρισης μαζών. Παγίως συγχέουν τα οικονομικά και θεσμικά εργαλεία του πολιτισμού με τον πολιτισμό καθ’ εαυτόν. Σε τελική ανάλυση, αυτού του είδους οι (λεγόμενοι) συντηρητικοί καλούνται να απαντήσουν στην εξής ερώτηση: τι ακριβώς συντηρούν, σήμερα, οι δυτικές κοινωνίες;

Ηθική φιλοσοφία

Σύμφωνα με την παραδοσιακή χριστιανική θεωρία περί δίκαιου πολέμου (bellum iustum), όπως διαμορφώθηκε από τον ιερό Αυγουστίνο και εντεύθεν, δεν δικαιολογείται κάθε μέσο για την εξυπηρέτηση ενός σκοπού. Αν κάθε μέσο μπορούσε να δικαιολογηθεί για την εξυπηρέτηση ενός σκοπού, τότε η ηθική δεν θα ήταν τίποτε άλλο παρά η αναδρομική αποδοχή μιας επιτυχούς πράξης βίας. Τόσο ο Πλάτων όσο και ο Αυγουστίνος μάς προειδοποιούν γι’ αυτό.

Χωρίς μια συνεκτική, εσωτερικώς συνεπή, ηθική, θα μπορούσαμε να θεσπίσουμε ένα γενικό καθολικό (όπως λένε στη λογιστική), όπου, στη μία πλευρά, θα καταγράφονται οι αμαρτίες και, στην άλλη πλευρά, θα καταγράφονται οι επιτυχίες, έτσι ώστε, αν οι αμαρτίες αντιστοιχίζονται σε επιτυχίες, τότε οι αμαρτίες θα συγχωρούνται, στο όνομα της επιτυχίας. Πολλοί σύγχρονοι ψευδο – συντηρητικοί θα ήθελαν η ηθική θεωρία του Πλάτωνα να ξαναγραφτεί από λογιστές και στρατηγούς, και η Επί του Όρους Ομιλία του Ιησού Χριστού να ξαναγραφτεί από το υπουργείο Άμυνας και τις μυστικές υπηρεσίες.

Ούτε ο Πλάτων, ούτε ο Αυγουστίνος, ούτε ο παραδοσιακός συντηρητισμός προσυπογράφει έναν ειρηνισμό τύπου χίπη ή νεοεποχίτη γκουρού, αλλά υποστηρίζουν την υπερβατικότητα του νοήματος έναντι της πράξης, έτσι ώστε το νόημα να καθοδηγεί την πράξη άνωθεν, αντί να υποτάσσεται ή να αφομοιώνεται σε αυτήν. Έτσι, έχουν μια συνεπή ηθική, η οποία δεν επιτρέπει τη μετατροπή του πολέμου σε μια ακόμα καπιταλιστική βιομηχανία, ούτε τη γενοκτονία, ούτε την αναγωγή των αξιών στην οικονομική έννοια της τιμής.

Η έννοια του ιερού

Το ιερό γεννιέται εκεί όπου ο άνθρωπος παύει να αντιμετωπίζει τον κόσμο ως ένα σύνολο πραγμάτων διαθέσιμων προς χρήση και αρχίζει να τον αντικρίζει ως φορέα νοήματος. Για τον Πλάτωνα, η πορεία αυτή είναι η ανάβαση της ψυχής από τον κόσμο των αισθητών προς τον νοητό κόσμο των Ιδεών. Στην αλληγορία του σπηλαίου, στο έβδομο βιβλίο της “Πολιτείας”, ο Πλάτων συναρτά το ιερό με μια δραματική ψυχική αφύπνιση, μπροστά σε μια αλήθεια που υπερβαίνει τον εγωκεντρικό ορίζοντα του ανθρώπου.

Επίσης, στο “Συμπόσιο”, ο Πλάτων προσφέρει μία ακόμα σημαντική οδό προς την κατανόηση του ιερού: τον έρωτα. Ο έρωτας δεν είναι απλώς επιθυμία κατοχής ενός άλλου ανθρώπου. Στη διδασκαλία της Διοτίμας, αποτελεί μια δύναμη που μπορεί να οδηγήσει την ψυχή από την έλξη για ένα όμορφο σώμα προς την αναγνώριση μιας βαθύτερης και καθολικότερης ομορφιάς. Η ψυχή εκκινεί από το συγκεκριμένο και, εφόσον η επιθυμία της εξευγενιστεί, οδηγείται προς το καθολικό.

Στη συνέχεια, στο πλαίσιο της θεολογίας του Αυγουστίνου, το ιερό ταυτίζεται με την ίδια τη θεότητα, νοουμένη ως η απόλυτη πηγή τού νοήματος. Στην αρχή των “Εξομολογήσεων”, ο Αυγουστίνος εκφράζει μία από τις βαθύτερες διατυπώσεις της ανθρώπινης υπαρξιακής αγωνίας: “Ανήσυχη είναι η καρδιά μας έως ότου αναπαυθεί σε Σένα”. Η φράση αυτή δεν περιγράφει απλώς μια θρησκευτική ανάγκη. Για τον Αυγουστίνο, αυτή η ανησυχία φανερώνει τον προσανατολισμό της ανθρώπινης ψυχής προς το Απόλυτο, ένα ανθρωπολογικό ιδεώδες υπέρβασης.

Από την άλλη πλευρά, στη σύγχρονη Δύση, ο ψευδο-συντηρητισμός οδηγεί τους πολιτικούς στο να αποδίδουν στο ΝΑΤΟ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση μια ιερότητα που άλλοτε αποδιδόταν μόνο στις Ιδέες και στον Βωμό, ενώ συγχρόνως, όλο και περισσότερα μέλη του κλήρου και της εκκλησιαστικής διοίκησης προσφεύγουν σε μοντέρνους ψυχολογισμούς και διεξάγουν “ιερές μπίζνες”, συγχέοντας όλο και περισσότερο τη “φιλοσοφία” ενός χρηματιστή ή ενός επενδυτή ακινήτων ή ενός πολιτικάντη με τη σοφία τού χριστιανισμού.