Πως μπορούν οι Χούθι να προκαλούν έμφραγμα στην διεθνή ναυσιπλοΐα

Στο επίκεντρο βρίσκονται: το αναδυόμενο ζήτημα των «δύο κρίσιμων περασμάτων» (Ερυθρά Θάλασσα και Στενά του Ορμούζ)· οι επιχειρησιακοί μηχανισμοί μέσω των οποίων οι Χούθι επιβάλλουν ασύμμετρη άρνηση πρόσβασης στη θάλασσα· ο περιορισμός των στρατιωτικών και διπλωματικών επιλογών της Σαουδικής Αραβίας· η ενεργοποίηση του «Συμφώνου της Μέκκας» μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν· οι μεταβαλλόμενες στάσεις της Ουάσιγκτον και του Πεκίνου· καθώς και οι ασταθείς προεκτάσεις μιας ενδεχόμενης ισραηλινής ναυτικής παρουσίας στο λιμάνι Μπερμπέρα (Berbera) της Σομαλιλάνδης (Somaliland’s) .

Το θεμελιώδες ζήτημα δεν είναι πλέον ποιος κυβερνά τη Σαναά (Sana’a), αλλά το πώς ένας ασύμμετρος δρώντας – που λειτουργεί σχεδόν ως κράτος – μπορεί να ανατρέψει τους καθιερωμένους κανόνες της ναυσιπλοΐας. Επίσης, τίθεται το ερώτημα: ποιος – αν υπάρχει κάποιος – μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια των ζωτικής σημασίας παγκόσμιων θαλάσσιων οδών, όταν πολλαπλά κρίσιμα περάσματα ανά τον κόσμο τίθενται ταυτόχρονα εκτός λειτουργίας;

Στρατηγικό πλαίσιο

Η Ερυθρά Θάλασσα, με μήκος 1.400 μιλίων – ένας θαλάσσιος διάδρομος μεταξύ της βορειοανατολικής Αφρικής και της Αραβικής Χερσονήσου – αποτελεί μία από τις κρισιμότερες αρτηρίες για τις παγκόσμιες θαλάσσιες μεταφορές. Η διαδρομή εκτείνεται από τη Διώρυγα του Σουέζ, στον βορρά, έως τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, στον νότο. Μέσω αυτής της θαλάσσιας οδού διακινείται ετησίως περίπου το 12% με 15% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, αξίας άνω του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων. Αντιστοιχεί σε περίπου 30% της παγκόσμιας διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων (containers).

Η εν λόγω οδός εξυπηρετεί περίπου το 15% των παγκόσμιων μεταφορών πετρελαίου και άλλων φορτίων, καθώς και σημαντικό όγκο μεταφορών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Μέσω αυτής διεξάγεται περίπου το 95% του θαλάσσιου εμπορίου μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Το σημαντικότερο, ίσως, στοιχείο είναι ότι το 90% των υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών, που συνδέουν την Ευρώπη με την Ασία, διέρχεται από αυτή τη θαλάσσια οδό.

Τα τελευταία χρόνια, αυτή η κρίσιμης στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός έχει βρεθεί αντιμέτωπη με ενεργές παρεμβάσεις από τους Υεμενίτες αντάρτες Χούθι, οι οποίοι υποστηρίζονται από το Ιράν. Μια παρατεταμένη παρεμπόδιση στην Ερυθρά Θάλασσα —ιδίως από τους Χούθι, οι οποίοι είναι έμπειροι στη μάχη και διαθέτουν όλο και καλύτερο οπλισμό και εξοπλισμό— θα προκαλούσε σοβαρές καθυστερήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, θα εκτόξευε τις τιμές της ενέργειας και θα απειλούσε σοβαρά την παγκόσμια οικονομία.

Η εκεχειρία στην Υεμένη του 2022, η οποία επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση του ΟΗΕ, δεν τερμάτισε ποτέ επίσημα τον εμφύλιο πόλεμο, ωστόσο περιόρισε τις σφοδρότερες συγκρούσεις για σχεδόν τέσσερα χρόνια. Αυτή η κατάσταση «παγώματος» έλαβε απότομο τέλος τη δεύτερη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου του 2026, όταν οι δυνάμεις των Χούθι διέσπασαν το επί τέσσερα χρόνια σχεδόν στατικό μέτωπο στην Υεμένη, κατέλαβαν το λιμάνι της Μόχα(Mocha), πήραν τον έλεγχο του νησιού Περίμ (Μαγιούν){Perim(Mayun)} –το οποίο δεσπόζει στο στενό Μπαμπ ελ Μαντάμπ – και κατέλαβαν το σύμπλεγμα των νησιών Χανίς (Μεγάλα και Μικρά).

Η προέλαση των Χούθι 

Οι μονάδες των Χούθι προέλασαν συνδυάζοντας τον τακτικό αιφνιδιασμό με μια εφοδιαστική υποστήριξη που είχε προετοιμαστεί από καιρό· κατέλαβαν τη Μόχα μέσα σε περίπου 48 ώρες και στη συνέχεια κινήθηκαν προς το Περίμ και το σύμπλεγμα των νησιών Χανίς(Hanish island’s). Με τον τρόπο αυτό, έθεσαν ολόκληρη τη νότια ακτογραμμή της Ερυθράς Θάλασσας – καθώς και ένα από τα δύο σημαντικότερα σημεία διέλευσης πετρελαίου παγκοσμίως – υπό την ουσιαστική επιρροή ενός ένοπλου κινήματος που ευθυγραμμίζεται με το Ιράν.

Οι κυβερνητικές δυνάμεις, που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία, αποχώρησαν από την ακτή, ενώ οι αεροπορικές επιδρομές του Ριάντ στο αεροδρόμιο της Μόχα, καθώς και οι ενισχύσεις που εστάλησαν από το Άντεν, δεν κατάφεραν να ανακόψουν την προέλαση. Περίπου 50.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν, επιδεινώνοντας μια ανθρωπιστική κρίση την οποία ο ΟΗΕ κατατάσσει ήδη στις χειρότερες παγκοσμίως: περισσότεροι από 22 εκατομμύρια Υεμενίτες έχουν ανάγκη από βοήθεια, ενώ 18,3 εκατομμύρια αντιμετωπίζουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια.

Οι Χούθι ακολούθησαν τα εδαφικά κέρδη με την πιο σφοδρή επιδρομή πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών εναντίον της Σαουδικής Αραβίας εδώ και χρόνια, χτυπώντας ενεργειακές υποδομές και, για πρώτη φορά, επιχειρώντας πλήγμα προς τα περίχωρα της Μέκκας  –μια προσπάθεια που το Ριάντ λέει ότι αναχαίτισε και οι Χούθι αρνούνται. Η χρονική στιγμή δεν ήταν τυχαία.

Ο αγωγός Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας, η κύρια παράκαμψη του βασιλείου γύρω από ένα ήδη διαταραγμένο Στενό του Ορμούζ, χτυπήθηκε από ιρακινές πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν τον Σεπτέμβριο, και η ροή πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας μέσω του Μπαμπ αλ-Μαντάμπ φέρεται να κατέρρευσε από περίπου 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε περίπου 400.000, αναγκάζοντας τα δεξαμενόπλοια να ανασχεδιάσουν σε δαπανηρές παρακάμψεις στο Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.

Σύμφωνα με τον Abdulkhaleq Abdallah, πολιτικό αναλυτή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: «Οι δυνάμεις της κυβέρνησης της Υεμένης ήταν σαν πύργος από τραπουλόχαρτα. Δεν προέβαλαν καμία αντίσταση. Καμία απολύτως. Καμία απολύτως». Η προέλαση αυτή δεν συνέβη μεμονωμένα. Εκτυλίχθηκε στο πλαίσιο ενός ήδη ενεργού περιφερειακού πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026 με πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν.

Ο ναυτικός αποκλεισμός 

Ο πόλεμος αυτός έχει οδηγήσει, έκτοτε, σε ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμένων, σε παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ από το Ιράν, καθώς και στην κατάρρευση του κύριου αγωγού της Σαουδικής Αραβίας που αποτελούσε εναλλακτική οδό προς την Ερυθρά Θάλασσα.

Για πρώτη φορά στη μεταπολεμική ιστορία (μετά το 1945) της ενεργειακής ασφάλειας στον Κόλπο, τα δύο βασικά θαλάσσια περάσματα στρατηγικής σημασίας της περιοχής έχουν τεθεί ταυτόχρονα εκτός λειτουργίας ή υπό σοβαρό περιορισμό. Η κατάρρευση των δυνάμεων που υποστηρίζονταν από τη Σαουδική Αραβία απέφερε στους Χούθι ένα επιπλέον λάφυρο, πέρα ​​από τον έλεγχο εδαφών: ένα σημαντικό απόθεμα προηγμένου οπλισμού – αμερικανικής και σαουδαραβικής προέλευσης – το οποίο εγκαταλείφθηκε από τις δυνάμεις που υποχωρούσαν.

Το υλικό αυτό αναμένεται να ενισχύσει τις στρατιωτικές δυνατότητες των Χούθι, παρέχοντάς τους παράλληλα πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τον εξοπλισμό των αντιπάλων τους και τις επιχειρησιακές τους διαδικασίες. Οι δυνατότητες των Χούθι ενισχύονται περαιτέρω από τον ισχυρισμό τους ότι διαθέτουν υπερηχητικούς πυραύλους.

Οι στόχοι των Χούθι δεν περιορίζονται στα αντίποινα κατά των σαουδαραβικών πληγμάτων ή στην άσκηση πίεσης για τη χαλάρωση των οικονομικών περιορισμών. Φαίνεται πως επιδιώκουν να επαναχαράξουν τα όρια της εξουσίας, της νομιμοποίησης και της κυριαρχίας στην Υεμένη, επιδεικνύοντας την ικανότητά τους να ασκούν έλεγχο σε τρία αλληλένδετα πεδία: τον εναέριο χώρο, τον θαλάσσιο χώρο και το χερσαίο έδαφος που βρίσκεται υπό τον έλεγχό τους. Σε μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη, φέρεται ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν με ηγέτες των Χούθι στο Μουσκάτ του Ομάν, γεγονός που οδήγησε στην απόφαση των ΗΠΑ να μην παρέμβουν για να συνδράμουν τις σαουδαραβικές επιχειρήσεις εναντίον των Χούθι.

Η συμφωνία με τους Χούθι 

Οι ΗΠΑ και οι Χούθι φαίνεται πως κατέληξαν σε μια μυστική συμφωνία, βάσει της οποίας θα επιτρεπόταν στα αμερικανικά πλοία να διέρχονται ελεύθερα από την Ερυθρά Θάλασσα, υπό την προϋπόθεση ότι η Ουάσιγκτον θα απείχε από άμεση παρέμβαση στον πόλεμο στην Υεμένη, υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας.

Μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες, οι ΗΠΑ ακύρωσαν προγραμματισμένες αεροπορικές επιδρομές κατά στόχων των Χούθι λίγο πριν από την εκτέλεσή τους. Προσπαθώντας να εξασφαλίσει τις υποδομές της, η Σαουδική Αραβία παρέκαμψε την Ουάσινγκτον για να ενεργοποιήσει τη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας παράλληλα με τις αναδυόμενες μεσαίες περιφερειακές δυνάμεις, την Τουρκία και το Πακιστάν.

Αυτή η αμυντική συμφωνία εισάγει ένα οξύ διπλωματικό δίλημμα. Ενώ οι αρχηγοί των ενόπλων δυνάμεων από την Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ πραγματοποίησαν έκτακτες συναντήσεις στο Ριάντ για να συντονίσουν την άμυνα, και τα δύο έθνη διστάζουν ιδιαίτερα να δεσμεύσουν χερσαίες δυνάμεις. Τόσο η Τουρκία όσο και το Πακιστάν αυτοαποκαλούνται διεθνείς μεσολαβητές.

Για το Ισλαμαμπάντ, ειδικότερα, οι υποχρεώσεις της απέναντι στη Σαουδική Αραβία έρχονται σε άμεση αντίθεση με την ευαίσθητη διπλωματική της θέση στον ευρύτερο πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν. Υπήρξε ακόμη και μια υποτιθέμενη αποθαρρυντική αιγυπτιακή απάντηση που σχετίζεται με την πολυαναμενόμενη αντίδρασή τους εναντίον των Χούθι.

Η Σαουδική Αραβία ενδέχεται πλέον να βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δύσκολο και περιορισμένο φάσμα επιλογών. Το να επιτραπεί στους Χούθι να εδραιώσουν τα κέρδη τους ενείχε τον κίνδυνο μετατροπής των τακτικών νικών σε μόνιμο στρατηγικό πλεονέκτημα, ενώ μια σφοδρή στρατιωτική απάντηση θα μπορούσε να προκαλέσει περαιτέρω πλήγματα από τους Χούθι, βαθύτερα στο εσωτερικό του βασιλείου.

Η σημασία της κρίσης

Η σημασία της κρίσης στην Ερυθρά Θάλασσα καθίσταται πολύ μεγαλύτερη αν εξεταστεί σε συνδυασμό με τα Στενά του Ορμούζ. Από την έναρξη του ευρύτερου πολέμου με το Ιράν τον Φεβρουάριο του 2026, ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έχει διαταράξει μια διαδρομή μέσω της οποίας, πριν από τη σύγκρουση, διερχόταν περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.

Υπό κανονικές συνθήκες, μια διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ αυξάνει τη σπουδαιότητα των εναλλακτικών διαδρομών, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας. Συνεπώς, η πίεση που ασκούν οι Χούθι στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ εξαλείφει ακριβώς εκείνη την εναλλακτική διαδρομή που αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν απειλούνται τα Στενά του Ορμούζ.

Ο αγωγός «Ανατολής-Δύσης» (East-West Pipeline) της Σαουδικής Αραβίας προοριζόταν να αποτελέσει μια επιπλέον δικλείδα ασφαλείας. Ο αγωγός αυτός, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων με κατάληξη το Γιανμπού, φέρεται να διοχέτευε τέσσερα έως πέντε εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.

Ωστόσο, ο ίδιος ο αγωγός κατέστη ευάλωτος, καθώς ιρακινές πολιτοφυλακές που πρόσκεινται στο Ιράν φέρεται να έπληξαν σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές. Η διαταραχή που προέκυψε ανάγκασε τη Saudi Aramco να προχωρήσει σε μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο ανοιχτά του Σοχάρ στο Ομάν, ενώ οι Ευρωπαίοι πελάτες έλαβαν ειδοποίηση για μηδενική παροχή ποσοτήτων για τον μήνα Οκτώβριο.

Το πρόβλημα των δύο στρατηγικών στενωπών

Η τιμή του πετρελαίου τύπου Brent φέρεται να ξεπέρασε τα 130 δολάρια ανά βαρέλι κατά την κορύφωση της διαταραχής. Το στρατηγικό πρόβλημα, επομένως, αφορά την έλλειψη πλεονάζουσας χωρητικότητας ή εναλλακτικών εφεδρειών (redundancy). Ένα θαλάσσιο σύστημα μπορεί, υπό κανονικές συνθήκες, να απορροφήσει μια διαταραχή σε μία διαδρομή, εφόσον παραμένει διαθέσιμη κάποια άλλη.

Όταν όμως απειλούνται ταυτόχρονα τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ενώ παράλληλα είναι ευάλωτη και η κύρια εναλλακτική οδός της Σαουδικής Αραβίας (ο αγωγός), τότε το περιθώριο απορρόφησης περαιτέρω διαταραχών συρρικνώνεται σημαντικά.

Αυτή είναι η ουσία αυτού που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «πρόβλημα των δύο στρατηγικών στενωπών». Δεν πρόκειται απλώς για την απειλή κατά δύο θαλάσσιων διόδων Η Τεχεράνη μπορεί να ενισχύσει τη θέση της κοντά στο Ορμούζ, ασκώντας πίεση μέσω μιας ομάδας που βρίσκεται στην ίδια πλευρά με αυτήν, κοντά στο Μπαμπ ελ Μαντάμπ.

Οι δυνάμεις των ΗΠΑ και των συμμάχων τους κατέστρεψαν εκατοντάδες συστήματα των Χούθι μόνο εντός του 2024. Ωστόσο, το κίνημα αποκατέστησε επανειλημμένα τις δυνατότητές του, αξιοποιώντας την εγχώρια παραγωγή και τις συνεχιζόμενες μεταφορές εξοπλισμού από το Ιράν.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις πολλών αναλυτών, έως τον Σεπτέμβριο του 2026, το κίνημα αποτελεί τον ισχυρότερο κρίκο στο περιφερειακό δίκτυο του Ιράν — είναι ισχυρότερο, καλύτερα εξοπλισμένο και ελέγχει περισσότερες στρατηγικής σημασίας περιοχές σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη χρονική στιγμή από την περίοδο 2014-2015. Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η Χεζμπολάχ, οι ιρακινές πολιτοφυλακές και οι ίδιες οι συμβατικές δυνάμεις του Ιράν έχουν αποδυναμωθεί εξαιτίας της άμεσης πολεμικής σύγκρουσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.