Το τουρκολιβυκό δοκιμάζει τις ευρωτουρκικές σχέσεις

Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται σε τροχιά νέας κρίσης, καθώς τα ελληνικά σχέδια για την επανέναρξη των εργασιών στο υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο και το Ισραήλ γίνονται στην σκιά των τουρκικών απειλών και της επικύρωσης του (παράνομου βάση του Δικαίου της Θάλασσας) μνημονίου Τουρκίας-Λιβύης.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα του ελληνικού Τύπου, η Ελλάδα αναμένεται να ξεκινήσει στις αρχές Νοεμβρίου έρευνες στον βυθό για τον Great Sea Interconnector (GSI), το υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο που χρηματοδοτείται εν μέρει από την Ευρωπαϊκή Ένωση και προορίζεται να συνδέσει τα ηλεκτρικά δίκτυα του Ισραήλ, της Ελλάδας και της Κύπρου. Τούρκος διπλωμάτης δήλωσε ότι το καλώδιο «παραβιάζει τα κυριαρχικά θαλάσσια δικαιώματα της Τουρκίας», προειδοποιώντας παράλληλα ότι «η Άγκυρα είναι αποφασισμένη να υπερασπιστεί όσα θεωρεί νόμιμα δικαιώματά της βάσει του διεθνούς δικαίου».

Οι εντάσεις κλιμακώθηκαν την περασμένη εβδομάδα, όταν το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, με έδρα το Τομπρούκ, επικύρωσε τη θαλάσσια συμφωνία που είχε υπογραφεί το 2019 με την Τουρκία. Η συμφωνία είχε αρχικά υπογραφεί από την τότε διεθνώς αναγνωρισμένη (και υποστηριζόμενη από την Τουρκία) Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA), με έδρα την Τρίπολη. Η συμφωνία, η οποία αγνοεί την Κρήτη, καταδικάστηκε την περασμένη εβδομάδα από την ΕΕ ως «άκυρη», ενώ αντίθετες σε αυτήν τάχθηκαν και οι γειτονικές χώρες, Αίγυπτος και Ισραήλ.

Οι ΗΠΑ τήρησαν αρχικά ουδέτερη στάση, καλώντας την Ελλάδα και την Τουρκία, δύο κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, «να επιλύσουν τις διαφορές τους μέσω διαλόγου». Ωστόσο, λίγες ημέρες αργότερα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ χαρακτήρισε την επικύρωση του Μνημονίου ως «προκλητική».

Η διαδρομή του καλωδίου και οι τουρκικές διεκδικήσεις

Η σχεδιαζόμενη διαδρομή του καλωδίου διέρχεται από θαλάσσιες περιοχές, τις οποίες η Τουρκία διεκδικεί βάσει της παράνομης συμφωνίας του 2019. Η στάση που θα τηρήσει η Άγκυρα όταν επαναληφθούν οι έρευνες ενδέχεται να καθορίσει εάν το έργο θα προχωρήσει, ή εάν θα οδηγήσει σε ευρύτερη διπλωματική αντιπαράθεση. Το έργο περιλαμβάνει το υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο Ισραήλ-Ελλάδας, μήκους 1.208 χιλιομέτρων, καθώς και το καλώδιο Κρήτης-ηπειρωτικής Ελλάδας, μήκους 335 χιλιομέτρων. Η διαδρομή του συνδέεται με τις θαλάσσιες διεκδικήσεις που απορρέουν από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η Τουρκία υποστηρίζει ότι η γαλλική εταιρεία που έχει αναλάβει το έργο χρειάζεται την άδεια της Άγκυρας, προκειμένου να ξεκινήσει τις εργασίες. Η Αθήνα, από την πλευρά της, επιμένει ότι η Ελλάδα είναι η αρμόδια αρχή για την παροχή άδειας εκτέλεσης του έργου. Ο Χακάν Φιντάν άφησε, πάντως, να διαφανεί ένα ενδεχόμενο διπλωματικής προσέγγισης.

Όπως δήλωσε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, η Άγκυρα δεν αντιτίθεται στο έργο, αλλά απαιτεί να ενημερωθεί εγγράφως και όχι προφορικά. Η Αθήνα παραμένει επιφυλακτική απέναντι σε αυτήν την προοπτική, καθώς φοβάται ότι η επίσημη ενημέρωση θα μπορούσε να ερμηνευθεί από την τουρκική πλευρά ως αναγνώριση των θαλάσσιων διεκδικήσεών της.

Τη Δευτέρα, στο μεταξύ, η Ελλάδα, η Αίγυπτος, η Κύπρος, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέδωσαν κοινή δήλωση στον ΟΗΕ, επαναβεβαιώνοντας ότι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) αποτελεί το νομικό πλαίσιο για τον καθορισμό των θαλάσσιων ορίων.

Όπως αναμένονταν, η Τουρκία, η οποία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη συγκεκριμένη Σύμβαση, απέρριψε τις επικρίσεις. Ο πρόεδρος Ερντογάν, δήλωσε ότι οι αντιρρήσεις απέναντι στη θαλάσσια συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης «στερούνται νομικής βάσης»! Την ίδια στιγμή, αντιμετωπίζει και επικρίσεις από την αντιπολίτευση…

Μανιάτης: Η ΕΕ να περάσει από τα λόγια στις πράξεις

Ο Έλληνας σοσιαλιστής ευρωβουλευτής Γιάννης Μανιάτης δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να προχωρήσει πέρα από τις δηλώσεις υποστήριξης και να αποδείξει έμπρακτα την αποφασιστικότητά της. «Η προστασία του GSI αφορά την αξιοπιστία της ΕΕ, την ασφάλεια των ευρωπαϊκών υποδομών και την ικανότητά της να υπερασπίζεται στην πράξη τα κοινά της συμφέροντα», δήλωσε.

Πρόσθεσε ότι η Ευρώπη έχει ήδη βιώσει περιστατικά ζημιών σε υποθαλάσσια καλώδια στη Βόρεια Θάλασσα, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της προστασίας των κρίσιμων υποδομών. Σε περίπτωση που η Τουρκία παρεμποδίσει το έργο, ο Μανιάτης κάλεσε τις Βρυξέλλες να συνδέσουν την πρόοδο των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας με την αποκλιμάκωση της έντασης.

Εφόσον συνεχιστεί η παρεμπόδιση, υποστήριξε ότι η Ευρώπη θα πρέπει να εξετάσει την υιοθέτηση αυστηρότερων μέτρων. «Θα πρέπει να εξεταστούν στοχευμένες κυρώσεις κατά των προσώπων ή των οντοτήτων που ευθύνονται, περιορισμοί σε επιλεγμένες μορφές πολιτικής συνεργασίας, επανεξέταση ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών και αναθεώρηση της χρηματοδότησης προς την Τουρκία», ανέφερε.

Η αλλαγή στάσης Χαφτάρ αιφνιδίασε την Αθήνα

Ο Χαλίφα Χαφτάρ, ο στρατιωτικός διοικητής που υποστηρίζεται από τη Μόσχα και ελέγχει μεγάλο μέρος της ανατολικής Λιβύης, διατηρούσε στο παρελθόν στενές σχέσεις με την Αθήνα και αντιτασσόταν στη θαλάσσια συμφωνία με την Τουρκία. Η αλλαγή στάσης του Κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης, το οποίο επικύρωσε τη συμφωνία, αιφνιδίασε την Ελλάδα και άσκησε νέα πίεση στον Κυριάκο Μητσοτάκη. Την ίδια στιγμή, η Τουρκία έχει ενισχύσει τα τελευταία δύο χρόνια τη διπλωματική της δραστηριότητα με τις αντίπαλες πολιτικές παρατάξεις της Λιβύης, καταγράφοντας ορισμένες επιτυχίες.

Σύμφωνα με αναλυτές, η Αθήνα βασιζόταν λανθασμένα στην άρνηση του Χαφτάρ να επικυρώσει τη συμφωνία. Οι ισορροπίες έχουν μετατοπιστεί και η Αθήνα βρίσκεται πλέον υπό πίεση να αναλάβει δράση, ώστε να αποτρέψει την Τουρκία από το να παρεμποδίσει τις έρευνες κατά μήκος της διαδρομής του καλωδίου.

Ο Άγγελος Συρίγος, βουλευτής της ΝΔ, υποστήριξε ότι η Τουρκία διατηρεί στη Λιβύη περίπου 2.500 στρατιώτες, πέντε βάσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) και ένα λιμάνι στο οποίο φιλοξενούνται τρία έως πέντε τουρκικά πολεμικά πλοία. «Μέχρι τώρα, ο Χαφτάρ βασιζόταν στην Αίγυπτο για τον εφοδιασμό του με τρόφιμα και πυρομαχικά. Η τελική επιλογή του να ευθυγραμμιστεί με την Τουρκία προσφέρει μια εικόνα του τι μπορεί να επιφυλάσσει το μέλλον», δήλωσε ο Συρίγος. Πρόσθεσε ότι η Τουρκία επιδιώκει να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο σε μια ενιαία Λιβύη.

Ο ρόλος της Ρωσίας

Ερωτηθείς εάν η Ρωσία διαδραμάτισε κάποιον ρόλο στην εμφανή αλλαγή στάσης του Χαφτάρ, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνορωσικές σχέσεις επιδεινώνονται λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, διπλωματικές πηγές στην Αθήνα δήλωσαν ότι η Μόσχα σίγουρα δεν διαδραμάτισε ενεργό ρόλο, αλλά οποιαδήποτε πιθανή αναταραχή στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ θα την ευχαριστούσε αναμφίβολα…