Πώς τα μεγάλα ψάρια της φοροδιαφυγής έγιναν λαγοκέφαλοι!

Όταν διάβασα όσα είπε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, στον γνωστό κυριακάτικο μονόλογό του για την… “παραμένουσα”, ύστερα από τρία χρόνια “δέσμευσή” στη ΔΕΘ τον Σεπτέμβριο του 2023 «για ανάδειξη της νομιμότητας σε κεντρική αποστολή αυτής της κυβερνητικής θητείας», με ιδιαίτερη αναφορά στη φοροδιαφυγή, θυμήθηκα την ίδια αναφορά στα “μεγάλα ψάρια“, που είχε κάνει στα μέσα Ιουνίου του 1997, ο Παπαντωνίου, που αναφέραμε στην εισαγωγή…

Σήμερα, λοιπόν, ο Μητσοτάκης, ύστερα από τριάντα περίπου χρόνια και επτά χρόνια στην πρωθυπουργία, αναφερόμενος στην ίδια “κεντρική δέσμευσή” του μάς είπε ηθικοπλαστικά το εξής: «Όταν το κράτος αφήνει τρύπες στα δίχτυα των ελέγχων και από αυτές περνούν τα “μεγάλα ψάρια”, οι υπόλοιποι πολίτες αισθάνονται ότι αδικούνται. Και αυτή η αδικία διαβρώνει σταδιακά την εμπιστοσύνη προς την πολιτεία και τους θεσμούς».

Θυμήθηκα ότι, σχολιάζοντας αυτήν την ηρωική υπουργική προτροπή στον “Οικονομικό Ταχυδρόμο” (συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο μου “Ιστορίες καθημερινής οικονομικής τρέλας, 1974- 2013”, τη χαρακτήρισα ως “τραγική ειρωνεία” έργου του Σοφοκλή, διότι, όταν έλεγε αυτά τότε ο αρμόδιος υπουργός, τα μεγάλα ψάρια ήταν ορατά και προκλητικά παντού, στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα.

Και προς επίρρωσιν ανέφερα τον Οργανισμό Ανασυγκρότησης Επιχειρήσεων, ο οποίος δεν είχε καταβάλει φόρους 246,5 δισ. δραχμών (724 εκατ. ευρώ), τον Οργανισμό Αστικών Συγκοινωνιών Αθήνας, ο οποίος δεν είχε καταβάλει φόρους ποσού 255,7 δισ. δραχμών (736 εκατ. ευρώ), τον ΟΣΕ με οφειλή 84 δισ. δραχμών( 247 εκατ. ευρώ) και την ΠΥΡΚΑΛ με 39,6 δισ. δραχμών (116 εκατ. ευρώ). Τότε εκτιμάτο ότι συνολικά το κράτος χρώσταγε συνολικά στον… εαυτό του πάνω από ένα τρισ. δραχμές, ή τρία περίπου δις. ευρώ επί συνόλου 7,5 δισ. ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία του αρχείου μου.

Σήμερα, με «παραμένουσα την κεντρική αυτή δέσμευση» επί χρόνια, φαίνεται ότι η αδικία έχει διαβρώσει παντελώς «την εμπιστοσύνη προς την πολιτεία και τους θεσμούς» καθώς το «κράτος», που σήμερα είναι ο ίδιος ο κ. Μητσοτάκης ως πρωθυπουργός, “αφήνει τρύπες στα δίχτυα των ελέγχων και από αυτές περνούν” όχι πια τα “μεγάλα ψάρια”, αλλά… λαγοκέφαλοι» και οι υπόλοιποι πολίτες αισθάνονται, όχι μόνο «ότι αδικούνται», αλλά και ότι εμπαίζονται ψιλό γαζί!

Τα “μεγάλα ψάρια” του δημόσιου τομέα

Σύμφωνα με στοιχεία της ΑΑΔΕ, το συνολικό ληξιπρόθεσμο χρέος άνω των 4.000.000 οφειλετών στην εφορία είναι πάνω από 110 δισ. ευρώ (παρά τις 72 και … 120 δόσεις!) με το μεγαλύτερο ποσοστό του πραγματικού χρέους πηγάζει από τον ΦΠΑ (47,2%, περίπου 25 δισ. ευρώ, από τον φόρο εισοδήματος με 42,00% και από τα πρόστιμα (φορολογικά και μη) 17 δισ. ευρώ.

Επίσης, σημειώνω ότι η συντριπτική πλειονότητα των οφειλετών έχει μικρά χρέη (το 99 % των οφειλών κάτω των 50 ευρώ και το 88 % των οφειλών κάτω των 10.000 ευρώ προέρχεται από φυσικά πρόσωπα) και το υπόλοιπο τεράστιο ποσό από… “λαγοκέφαλους”, από τους οποίους μερικοί εντοπίζονται να “κολυμπούν” στην απέραντη “θάλασσα” του δημόσιου τομέα ), με χρέη που αγγίζουν αστρονομικά ποσά και που… θεωρούνται στην πλειονότητά τους ως ανεπίδεκτα είσπραξης!

Απλώς αναφέρω ότι στο πλαίσιο της “κεντρικής δέσμευσης” του κ. Μητσοτάκη «για ανάδειξη της νομιμότητας σε κεντρική αποστολή αυτής της κυβερνητικής θητείας» με ιδιαίτερη αναφορά στη φοροδιαφυγή, ότι το 2023 διέγραψε ποσό… 10,41 δισ. ευρώ που αφορά το σύνολο των ανείσπρακτων βεβαιωμένων οφειλών από καταπτώσεις δανείων του ΟΣΕ, με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου ετών 1992 – 2010.

Σημειώνω ότι η διαγραφή αυτή έγινε, όπως επισημαίνεται, ύστερα από έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικού αιτήματος που υπέβαλε προθύμως και ασμένως η κυβέρνηση τότε για τον ΟΣΕ σ’ αντίθεση με το “στρίβειν” του πριν από ένα περίπου μήνα για τη μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης καυσίμων!

Αλλά, πέρα από την παραπάνω τερατώδη κι άλλες διαγραφές χρεών ως “ανεπίδεκτων είσπραξης“, η μαύρη λίστα των δημόσιων μεγαλοφειλετών του κράτους προς το… κράτος “κοσμείται” και από παλαιά “οικεία κακά” των κυβερνήσεων όλων των εποχών, όπως από την κρατικοποιηθείσα στις 4 Αυγούστου 1975 (μονίμως σχεδόν ζημιογόνα και μονίμως τώρα υπό… εκκαθάριση) Ολυμπιακή Αεροπορία (2,3 δις. ευρώ), σιδηροδρομικές κι άλλες συγκοινωνιακές εταιρείες (παλαιότεροι κρατικοί θύλακες ή θυγατρικές τους) με συσσωρευμένες οφειλές εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, δημοτικές επιχειρήσεις ή δημοτικές κατασκευαστικές εταιρείες ανά την Ελλάδα, με χρέη εκατομμυρίων ευρώ, τα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα (ΕΑΣ) και πρώην ΕΒΟ-ΠΥΡΚΑΛ, με συσσωρευμένες οφειλές εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Όταν το “ψάρι βρωμάει από το κεφάλι”…

Προέταξα τα παραπάνω παραδείγματα (δημόσιας) φοροδιαφυγής ή φοροαποφυγής διότι, ως αιτιατά μιας διαχρονικά παράβασης νομιμότητας, ισονομίας και λογοδοσίας, παραπέμπουν σε αντίστοιχα αίτια που δεν είναι τίποτε άλλο από τη θυμόσοφη διαπίστωση ότι πάνω από τα “μεγάλα αυτά ψάρια” υπάρχει το “ψάρι που βρωμάει από το κεφάλι”!

Δηλαδή, τα αίτια για τη μη είσπραξη ή ανάληψη, κατά παράβαση βασικών αρχών του κράτους δικαίου, αυτών των χρεών αναζητούνται στη διαχρονική επιλογή των κυβερνήσεων να δημιουργούν “βερεσέδια” στον δημόσιο τομέα (καταπτώσεις εγγυήσεων, αποφυγή είσπραξης φόρων και ασφαλιστικών εισφορών, επιχορηγήσεις ζημιογόνων δημόσιων επιχειρήσεων και οργανισμών κλπ) που δεν αναλαμβάνονται ή διαγράφονται, όπως τα 10,1 δισ. ευρώ του ΟΣΕ, για να μην εμφανίζεται το χρέος αυξημένο κατά τα αντίστοιχα ποσά. Κι αυτά δεν είναι όλα τυχαία, όταν μάλιστα συνεχώς επαναλαμβάνονται και επιδεινώνονται.

Οι αποκαλύψεις για έσωθεν “πληροφοριοδότες”

Αλλά και οι σημερινές αποκαλύψεις για φοροδιαφυγή σε ιδιωτικές επιχειρήσεις δεν είναι πρώτες ούτε, προφανώς, οι τελευταίες, όπως προκύπτει από εμπειρία τουλάχιστον τριάντα ετών. Από καταγεγραμμένες συνομιλίες της Οικονομικής Αστυνομίας προκύπτει ότι υπήρχαν έσωθεν “πληροφοριοδότες”.

Αυτοί προειδοποιούσαν για επικείμενους φορολογικούς ελέγχους και ενημέρωναν το κύκλωμα εάν κάποιος πολίτης ή ανταγωνιστής είχε κάνει καταγγελία εις βάρος τους, ώστε να προλαβαίνουν να εξαφανίσουν στοιχεία καθώς και για συντονισμό εσωτερικής πληροφόρησης και χρήση αλγορίθμων απόκρυψης συναλλαγών σχετικά με το κύκλωμα φοροδιαφυγής και ξεπλύματος μαύρου χρήματος, που δραστηριοποιούνταν μέσω των αλυσίδων και επιχειρήσεις του κλάδου της εστίασης, όπως η “Pizza Fan” και το “Το Χωριάτικο”.

Ορθώς, ο διοικητής της ΑΑΔΕ Γιώργος Πιτσιλής έδωσε εντολή στη Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της Αρχής να ξεκινήσει κατεπείγουσα έρευνα σχετικά με καταγγελίες για την ύπαρξη “πληροφοριοδοτών” εντός του μηχανισμού, με την επισήμανση από τη ηγεσία της ΑΑΔΕ ότι θα επιδειχθεί μηδενική ανοχή σε φαινόμενα διαφθοράς που υπονομεύουν τον ελεγκτικό μηχανισμό.

Το “καμπανάκι” από το Ελεγκτικό Συνέδριο

Ωστόσο, πριν από τρία χρόνια το Ελεγκτικό Συνέδριο με την πολυσέλιδη ειδική έκθεσή του (1/2023) υπό τον τίτλο “Φορολογικοί έλεγχοι: πώς διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητά τους;” αξιολογεί, ύστερα από ελέγχους, τα συστήματα της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) για την επιλογή και εκτέλεση αποτελεσματικών ελέγχων, κατά την περίοδο 2020-2021.

Στην παραπάνω έκθεσή του, το Ελεγκτικό Συνέδριο δικαιολογημένα και τεκμηριωμένα προτάσσει το γενικό συμπέρασμα ότι «στη φορολογική διοίκηση επιτελείται σημαντική πρόοδος για την ενδυνάμωση της αποτελεσματικότητας των φορολογικών ελέγχων και της ακεραιότητας των ελεγκτικών διαδικασιών», αλλά στη συνέχεια επισημαίνει, κομψά, ότι «υπάρχει πεδίο περαιτέρω βελτίωσης των διαδικασιών εντοπισμού και διαχείρισης των κινδύνων», τονίζοντας ότι «η ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης εξαρτάται από την αυξημένη εμπιστοσύνη στη φορολογική διοίκηση».

Σημειώνεται ότι η παραπάνω ανεξάρτητη αρχή από τον Νόμο 4389/2016 (ΦΕΚ 94 Α/27-05-2016) έχει την καθολική αρμοδιότητα για τον εντοπισμό και την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, την κατάρτιση επιμέρους επιχειρησιακών σχεδίων φορολογικών ελέγχων, τον στρατηγικό και επιχειρησιακό σχεδιασμό των δράσεων και την κατάρτιση στοχοθεσίας όλων των υπηρεσιών της, τη λήψη και εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων για την αποτελεσματική και αποδοτική λειτουργία των φορολογικών υπηρεσιών, την εποπτεία, τον συντονισμό, την αξιολόγηση και τον έλεγχο των αποτελεσμάτων της δράσης των φοροελεγκτικών υπηρεσιών, τον εντοπισμό φαινομένων διαφθοράς, αδιαφανών διαδικασιών, αναποτελεσματικότητας, χαμηλής παραγωγικότητας και ποιότητας των ελεγκτικών εργασιών και μη τήρησης της νομιμότητας που τυχόν παρατηρούνται στη λειτουργία και στη δράση των φορολογικών υπηρεσιών κατά τη διενέργεια των ελέγχων.

Τα εννέα πορίσματα ελέγχου 

Λόγω έλλειψης χώρου παραθέτω εννιά διαπιστώσεις που προτάσσονται στην παραπάνω έκθεση με τη μορφή σύνοψης και που συνοδεύονται από έξι “δεν” και τρεις αποφατικές φράσεις, με την υποσημείωση ότι η ΑΑΔΕ από το 2022 θα έχει “συμμορφωθεί” προς μερικές, ή όλες τις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου που συνοδεύει τα σχετικά πορίσματα των ελέγχων του.

Σημειώνεται ότι στο τέλος της σύνοψης το Ελεγκτικό Συνέδριο τονίζει ότι «διαπίστωσε την πρόοδο που επιτελέστηκε στην ΑΑΔΕ από την έναρξη του ελέγχου τον Μάρτιο του 2022 και τη διάθεση της διοίκησής της να βελτιώνει διαρκώς τα συστήματα αποτελεσματικότητας των φορολογικών ελέγχων». 

Πάντως, οι νέες αποκαλύψεις για το κύκλωμα φοροδιαφυγής και ξεπλύματος μαύρου χρήματος με έσωθεν “πληροφοριοδότες” που προειδοποιούσαν για επικείμενους φορολογικούς ελέγχους δίνουν την εντύπωση ότι δεν υλοποιήθηκαν μερικές αντίστοιχες του ανώτατου ελεγκτικού δικαστηρίου:

1. Οι “παράγοντες κινδύνου” δεν είναι επαρκώς στοχευμένοι στο είδος και το μέγεθος των επιχειρήσεων και δεν διασφαλίζεται η αντιμετώπιση κατά ισοδύναμο τρόπο του κινδύνου φοροδιαφυγής από όλες τις ελεγκτικές υπηρεσίες.
2. Οι ελεγκτικές υπηρεσίες μεταβάλλουν, με στερεοτυπικές αιτιολογίες, τον πίνακα προτεραιοποίησης προτάσσοντας τις εκκρεμείς υποθέσεις τους, τους υποχρεωτικούς ελέγχους και τις υπό παραγραφή περιπτώσεις.
3.  Δεν έχουν θεσπιστεί κανόνες ούτε υφίστανται επαρκείς δικλίδες που να εξασφαλίζουν την αιτιολόγηση της παράκαμψης των ελέγχων που περιλαμβάνονται στον πίνακα προτεραιοποίησης.
4. Διαπιστώθηκε η παροχή ευρύτατης διακριτικής ευχέρειας στις ελεγκτικές υπηρεσίες για την επιλογή των υποθέσεων που θα ελεγχθούν, ώστε να μην διασφαλίζεται ισότητα μεταχείρισης σε όλη την επικράτεια των φορολογουμένων.
5. Οι έλεγχοι που διενεργούνται για την υλοποίηση του πίνακα των προτεραιοποιημένων υποθέσεων δεν είναι εστιασμένοι μόνο στον συγκεκριμένο κίνδυνο φοροδιαφυγής που αξιολογήθηκε προηγουμένως.
6. Δεν έχει θεσπισθεί κεντρικά ένα αυστηρό πλαίσιο για την υλοποίηση των ελεγκτικών ενεργειών από τις επιμέρους υπηρεσίες.
7. Δεν εντοπίστηκε διαδικασία αξιολόγησης a posteriori της αποτελεσματικότητας των “παραγόντων κινδύνου” που έχουν θεσπιστεί για την επιλογή των υποθέσεων που θα ελεγχθούν.
8. Το σύστημα διασφάλισης των ικανοτήτων του ελεγκτικού προσωπικού χρήζει διαρκούς ανάπτυξης.
9. Το σύστημα διασφάλισης της ακεραιότητας στον φοροελεγκτικό μηχανισμό εμφανίζει αδυναμίες.

Στο Τρίτο Μέρος της έκθεσής του δε, το Ελεγκτικό Συνέδριο παραθέτει 15 συστάσεις προς την ΑΑΔΕ για την αντιμετώπιση αντίστοιχων προβλημάτων, των παραγόντων κινδύνων και φοροδιαφυγής που εντόπισαν οι έλεγχοί του…