Κι όμως, ο Γεραπετρίτης “έχει δίκιο”!

Πέρα από τακτικούς χειρισμούς, υπάρχουν ασύμφορες στρατηγικές επιλογές και δεσμεύσεις, αχρείαστες ευθυγραμμίσεις και αδράνειες, που απομειώνουν συστηματικά τη δυνατότητα αποτροπής; Τέτοιες επιλογές αναδεικνύονται αντιπολιτευτικά; Ή κυριαρχεί μια στρατηγική συναίνεση, και η όποια κριτική περιορίζεται σε ανέξοδες φωνές για ανικανότητα και το πολύ-πολύ σε κριτική των «ήρεμων νερών» και σε έναν μονοδιάστατο αντιτουρκισμό;

Κορυφαίο παράδειγμα οι όροι της λεόντειας ελληνοαμερικανικής αμυντικής συμφωνίας που είχε τη συναίνεση των περισσότερων. Το γιατί ο Μητσοτάκης διαφημιζόταν πριν το 2019 και συνέχισε και πολύ μετά το 2019 ως “πατριωτικότερος” του Τσίπρα, επίσης δεν είναι μια άσχετη συζήτηση.

Η Αθήνα μετά την ανατροπή Καντάφι δεν είχε δική της πολιτική, ενώ πριν είχε σημαντικές σχέσεις. Την ανατροπή είχε υποστηρίξει επιχειρησιακά παντοιοτρόπως. Η απουσία δημοσιογραφικών αναφορών στο γεγονός είναι εντυπωσιακή. Δεν είναι μόνο η Λιβύη. Σταδιακά η Ελλάδα, ιδιαίτερα από τη μνημονιακή περίοδο και μετά, με αποκορύφωμα τη διακυβέρνηση Μητσοτάκη, εγκατέλειψε υπέρ τρίτων κάθε δική της πολιτική για πολλές άλλες χώρες και εξελίξεις της περιοχής. Ενδεικτικά, για Λίβανο, Συρία, Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Ιράν και βέβαια Ρωσία, το πιο σημαντικό. Σε μεγάλο βαθμό και για Βαλκάνια, ανατολική Μεσόγειο και Μέση Ανατολή.

Η στάση της Ελλάδας 2019-2020

Απρίλιο 2019, ενώ ήταν γνωστή η παρουσία της Τουρκίας στην Τρίπολη, η Αθήνα συντασσόταν ακόμη με την ΕΕ στην κοινή δήλωση που καταδίκαζε την επίθεση Χάφταρ κατά της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Τρίπολης (GNA), και επιβεβαίωνε την στήριξή της στη GNA. Τη δήλωση απέτρεψε με βέτο σε Coreper μόνη της η Γαλλία. Η Αθήνα “ξύπνησε” με το τουρκολιβυκό μνημόνιο το Νοέμβριο του 2019. Ακολούθησαν αμοιβαίες επισκέψεις με Χάφταρ κλπ, αλλά χωρίς ουσιώδη διπλωματική, ή άλλη στήριξη.

Είχε προηγηθεί η απότομη στροφή Τραμπ 1.0 που προσέγγισε τον Χάφταρ (και εμμέσως τη Ρωσία). Η στροφή ακολούθησε συνεννοήσεις με Αίγυπτο και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) που στήριζαν Χάφταρ και καθόλου με συνεννοήσεις με την Ελλάδα, η οποία ακολουθούσε μέχρι τότε παθητικά την «Διεθνή Κοινότητα» (ΗΠΑ) και ΕΕ στην υποστήριξη προς την Τρίπολη. Είναι αμφίβολο ότι οι αμερικανοφρονούντες των Αθηνών θα είχαν καν “ξυπνήσει”, αν δεν είχε προηγηθεί η στροφή της Ουάσιγκτον…

Θεωρητικά, αν η στροφή Τραμπ και το “πράσινο” στον Χάφταρ είχαν προηγηθεί κατά λίγους μήνες, το μνημόνιο μπορούσε κάλλιστα να έχει “σκάσει” με κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. Εξίσου βέβαιο είναι ότι όλη η μέχρι σήμερα η πολιτική φιλολογία για το ζήτημα στην Ελλάδα θα χρέωνε την προπατορική ευθύνη στον ΣΥΡΙΖΑ.

Το στρίμωγμα της GNA με τη στροφή Τραμπ και τη στρατιωτική επίθεση Χάφταρ το 2019-20, έδωσε τη δυνατότητα στην Άγκυρα να εκβιάσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο προκειμένου να σώσει στρατιωτικά την Τρίπολη. Αυτό που παραλείπουν πολλοί Έλληνες αναλυτές (ΕΛΙΑΜΕΠ κ.ά.) είναι ότι η Τρίπολη δεν σώθηκε μόνον εξαιτίας των τουρκικών στρατιωτικών μέσων. Προηγήθηκε η νέα στροφή των ΗΠΑ που μετρίαζε την προηγούμενη λόγω παράπλευρης ανεπιθύμητης ενίσχυσης της ρωσικής επιρροής. Αποφασιστικό ρόλο έπαιξε επίσης η συνεννόηση Μόσχας-Άγκυρας, σε επέκταση της τριπλής συνεννόησης για Συρία με Τεχεράνη.

Οι ΗΠΑ πίεσαν Αίγυπτο και ΗΑΕ να μην αφήσουν το Χάφταρ να πάρει την Τρίπολη, η δε Αίγυπτος είχε και δικούς της λόγους. Μόσχα-Άγκυρα είχαν ήδη συμφωνήσει στη διαχωριστική γραμμή στη Σύρτη-Τζούφρα, πριν συμφωνηθεί στη Μόσχα η προσωρινή εκεχειρία στις αρχές του 2020 (προς απογοήτευση Χάφταρ) που επέτρεψε στην Τουρκία να ενισχύσει στρατιωτικά την Τρίπολη. Η δε Ρωσία δεν είχε λόγους να προκαλέσει τη Δύση, ιδιαίτερα με Τραμπ στο Λευκό Οίκο. Η Γαλλία ήταν η μόνη που συνέχιζε μα ενισχύει τον Χάφταρ – η Total ήταν ένας σημαντικός λόγος. Μετρίασε την πολιτική της μετά την ήττα του Χάφταρ τον Μάιο του 2020.

“Ο Χάφταρ είναι λάθος επένδυση”

Με τη δεύτερη αμερικανική στροφή, η Αθήνα ακολούθησε ξανά εν τέλει τις ΗΠΑ, παρά τη Γαλλία, μέχρι τέλους. Ο αναπληρωτής σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας Ντόκος το τερμάτιζε με δημόσια (!) δήλωση (23 Ιουνίου 2020) ότι η στήριξη στον Χάφταρ ήταν μια «λάθος επένδυση» και πως «οι μέρες του είναι μετρημένες», παρά το γεγονός πως ούτε οι ΗΠΑ είχαν διακόψει τις σχέσεις με Χάφταρ. Σημειωτέον ότι η Γαλλία ακολουθούσε ακόμη εξισορροπητική πολιτική με Ρωσία στην Ευρώπη. Η ακραία αντιρωσική στροφή Μακρόν ήρθε πολλούς μήνες, μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.

Αρχές 2020, όταν η Ελλάδα δεν είχε… προκάνει να ευθυγραμμιστεί με τη δεύτερη στροφή των ΗΠΑ, η Γερμανία την απέκλειε ταπεινωτικά από τη Συνδιάσκεψη του Βερολίνου για τη Λιβύη (εκτός από Αλγερία, Αίγυπτο, και Κίνα, Ρωσία, Γαλλία, Ιταλία, ΗΠΑ, Βρετανία, συμμετείχαν Τουρκία, ΗΑΕ και Κονγκό). Θα την απέκλειε ξανά στη δεύτερη Συνδιάσκεψη τον Ιούνιο του 2021 όπου συμμετείχαν επιπλέον Τυνησία, Μαρόκο, Ελβετία…

Η Ελλάδα ακολουθώντας στο εξής κατά κύριο λόγο την “ισορροπημένη” πολιτική των ΗΠΑ, κρυπτόμενη εναλλακτικά πίσω από Αίγυπτο και Γαλλία, θα επιδιώξει αργότερα να πλησιάσει την Τρίπολη, κάτι που θα εξελιχθεί σε φιάσκο, και εν τέλει θα ξαναγυρίσει στο σημείο εκκίνησης του 2019, δηλαδή στο μηδενικό έρεισμα ανατολικά και δυτικά.

Πιο σημαντική η αλλαγή των ΗΠΑ

Η κύρωση του μνημονίου στη Βεγγάζη δεν ήταν η μεγαλύτερη ήττα. Μεγαλύτερης σημασίας ήταν η αλλαγή της στάσης των Ηνωμένων Πολιτειών:

• Το 2019 το Στέιτ Ντιπάρτμεντ καταδίκαζε το μνημόνιο ως «προκλητικό».
• Το 2022 απέρριπτε τη συμφωνία Άγκυρας-Τρίπολης για συνεργασία στους υδρογονάνθρακες.
• Το 2026 κρατά εκκωφαντικά ίσες αποστάσεις.

Ενδεικτικό της στρατηγικής συναίνεσης, ιδιαίτερα στο χώρο της “πατριωτικής Δεξιάς”, είναι ότι λίγοι εστιάζουν στην προφανή αποτυχία των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, που κατά την κυβέρνηση «βρίσκονται στο καλύτερο σημείο που βρίσκονταν ποτέ». Είναι στο καλύτερο μόνο για τις ΗΠ! Από την άποψη του πόσο υπολογίζει η Ουάσιγκτον την Ελλάδα, βρίσκονται στο χειρότερο σημείο για δεκαετίες.

Μάταια τα ελληνικά ΜΜΕ, με αναφορές σε ανώνυμο “εκπρόσωπο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ” το εμφανίζουν να “διορθώνει” τη στάση του, προς κατανάλωση των ιθαγενών. Περίεργο που μια τέτοια “είδηση” για ένα όχι ασήμαντο διεθνές ζήτημα δεν βρήκε το δρόμο της σε Reuters, Associated Press, BBC, Politico κλπ.

Η Ελλάδα σε οπισθοδρομική πορεία

Από το 2019 έχουν υπάρξει σημαντικές αλλαγές. Πρώτα, ο πόλεμος στην Ουκρανία. Η αντιμετώπιση της ρωσικής επιρροής γίνεται πιο βαρύνουσα στην πολιτική Μπάιντεν, το ίδιο και της Γαλλίας που εκτός της Ευρώπης ανταγωνίζεται τη Ρωσία σε Σαχέλ και Καύκασο. Μετά το 2025 προστίθεται η πιο ενεργητική συναλλακτική πολιτική Τραμπ, που στη Λιβύη συναλλάσσεται βέβαια με όσους έχουν δική τους πολιτική και δεν τρέχουν πίσω από άλλους, μεταξύ αυτών με Τουρκία και Ρωσία. Στο περιβάλλον αυτό όλες οι χώρες που εμπλέκονται στο λιβυκό αναδιαμόρφωσαν την πολιτική τους στη Λιβύη και γενικά.

Από το 2020 η Τουρκία άνοιξε διαύλους με Χάφταρ και αντίστοιχα η Ρωσία, τα ΗΑΕ και η Αίγυπτος με την Τρίπολη. Οι ευρύτερες εξελίξεις ήταν πιο σημαντικές. Ενδεικτικά η Αίγυπτος και τα ΗΑΕ αποκατέστησαν σχέσεις με την Άγκυρα. Η Τουρκία διατηρεί σημαντικές σχέσεις παντού, από την Ρωσία μέχρι την αραβική χερσόνησο. Είχε αποπειραθεί μέχρι και με Ισραήλ το 2023 (μεσολάβησαν άλλα) και συνεχίζει να το τροφοδοτεί εμπορικά παρά την αντισιωνιστική ρητορική, και συνυπήρχαν αρμονικά μέχρι πρότινος στο Αζερμπαϊτζάν.

Η Σαουδική Αραβία προσέγγισε το Ιράν με τη μεσολάβηση της Κίνας και είναι πιθανό να καταλήξει σε νέους όρους συνύπαρξης μετά τη διάψευση της ομπρέλας ασφάλειας των ΗΠΑ, ενώ η συμφωνία της Μέκκας δεν κινείται ακριβώς σε αμερικανικές ράγες. Και άλλα πολλά. Γενικό μοτίβο για τους περισσότερους στο νέο πολυπολικό περιβάλλον, είναι ο “ελεγχόμενος ανταγωνισμός και συνεργασία” με όσους βρίσκονται σε ανταγωνισμό και η συνεργασία με όσο το δυνατόν περισσότερους, ακόμη και αν με κάποιους δεν αρέσει στη μεγάλη δύναμη της περιοχής.

Η Ελλάδα οπισθοδρομεί. Προωθεί συνεργασίες κατά παραγγελία με τρόπο που λειτουργούν κυρίως υπέρ τρίτων και κυρίως επιτίθεται ή διακόπτει συνεργασίες με χώρες που είτε δεν έχει τίποτα να χωρίσει, είτε – ακόμη χειρότερα – τις χρειάζεται. Πέραν του αχρείαστου αντιρωσικού μένους, χαρακτηριστική ήταν και η δήλωση κατανόησης Μητσοτάκη για τη δολοφονία Σολεϊμανί.

Ενώ ο ΟΗΕ καταδίκαζε, οι ευρωπαϊκές χώρες στέκονταν επιφυλακτικά ή ουδέτερα, το ίδιο τα ΗΑΕ και η Σαουδική Αραβία που είναι αντίπαλοι του Ιράν. Η Πελόζι τις ΗΠΑ μιλούσε για «προκλητική και δυσανάλογη» ενέργεια. Οι μόνες άλλες θετικές αντιδράσεις, εκτός Νετανιάχου και Μητσοτάκη, ήταν της Αλβανίας, του Κοσσόβου, της σαουδαραβικής κυβέρνησης στην Υεμένη, του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) και της Βραζιλίας του Μπολσονάρο.

Η Ελλάδα ακόλουθος των ΗΠΑ και του Ισραήλ

Όσοι επιχαίρουν αφελώς (;) για το ότι η Τουρκία ενοχλείται που το Ισραήλ απέκτησε σύμμαχο στην Αθήνα, παραλείπουν ότι η Άγκυρα επιχαίρει επίσης που η Ελλάδα έχει στην πορεία καταστεί κράτος-ακόλουθος και προβλέψιμη οντότητα. Αυτό εκμεταλλεύτηκε και στην περίπτωση της Λιβύης.

Οι πάντες, ακόμη και ισχυρές ευρωπαϊκές χώρες, λαμβάνουν σαφώς υπόψη τους τις επιθυμίες των ΗΠΑ. Αλλά ακόμη και μεσαιο-μικρές χώρες ασκούν ταυτόχρονα την πολιτική τους, ακόμη και αν δεν ανήκει στις επιθυμίες των ΗΠΑ. Σχηματικά, οι περισσότεροι «κάνουν τη δουλειά τους», το ίδιο ΗΠΑ και Ισραήλ, και η Ελλάδα κάνει τη δουλειά των τελευταίων, παριστάνοντας ότι κάνει τη δουλειά της…

Η Ελλάδα έχει καταντήσει παρακολούθημα των ΗΠΑ και δευτερευόντως του Ισραήλ. Αυτή η άνιση σχέση είναι παράλογη στο βαθμό που η Ελλάδα διαθέτει αντικειμενικά πολύ μεγαλύτερο εκτόπισμα και “όπλα” από χώρες όπως πχ η Ιορδανία, και διαφορετικής τάξης από τη χρόνια πολιτικο-στρατιωτική εξάρτηση που έθρεφε και θρεφόταν από την ελίτ της χώρας.

Η “στρατηγική” αυτή οδηγεί σε επιδείνωση του συσχετισμού με Τουρκία και σε ένα φαύλο κύκλο αφού με τη σειρά της μεγαλώνει αντικειμενικά την “ανάγκη” της Ελλάδας από ΗΠΑ και Ισραήλ. Δεν είναι υπόθεση αλλά το αυτονόητο που μεταχειρίζονται κατάλληλα Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ επειδή απλώς κάνουν τη δουλειά τους. Για παράδειγμα, η εξέλιξη με το τουρκολιβυκό μνημόνιο μεγαλώνει την “ανάγκη” για τις αμερικανικές εταιρίες εξόρυξης, την αδυναμία αναθεώρησης της MDCA ή περιορισμών στη χρήση βάσεων, όπως έκανε η Ιταλία.

Η «περισσότερη Αμερική» που διαφήμιζε η Ουάσιγκτον στους ιθαγενείς για την MDCA που υπέγραψε η Αθήνα χωρίς άλλο αντάλλαγμα, ήταν όσα είπε Ρούμπιο για τα ελληνοτουρκικά στην πρόσφατη επίσκεψη, και οι τωρινές ίσες αποστάσεις για το τουρκολιβυκό συγκριτικά με το 2019 όταν είχαμε… λιγότερη Αμερική. Αντιστοίχως, ενώ θεωρητικά η αποτρεπτική ισχύς ενισχύει τη δυνατότητα άσκησης πολιτικής, εμφανίζεται το παράδοξο η περίοδος εκθετικής αύξησης των εξοπλισμών να είναι ταυτόχρονα η περίοδος χωρίς προηγούμενο υποχωρήσεων και παραίτησης.

Ο σκέτος αντιτουρκισμός δεν είναι αντιπολίτευση

Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η Ελλάδα απειλείται κατά κύριο λόγο από την απώλεια και μοίρασμα του γεωπολιτικού ελέγχου του Αιγαίου που έχει μέχρι σήμερα διατηρήσει κουτσά-στραβά με τα έξι ναυτικά μίλια, το FIR, την ευθύνη έρευνας και διάσωσης. Κουτσά-στραβά λόγω του αυτοπεριορισμού στα έξι ναυτικά μίλια.

Ο μονοδιάστατος και πιασάρικος αντιτουρκισμός έχει γίνει εισιτήριο ακόμη και για απίθανους τηλεοπτικούς τύπους που πρακτορεύουν ολοφάνερα ξένα συμφέροντα ως συμφέρον της χώρας. Αυτού του είδους ο αντιτουρκισμός έχει επίσης γίνει ο καθαγιασμός επιλογών, από ανορθολογικούς εξοπλισμούς, μέχρι μια συνολική εξωτερική πολιτική που εν τέλει απομειώνουν τη αποτρεπτική δυνατότητα της χώρας, στην ίδια την επεκτατική πολιτική της Τουρκίας. Καθαγιασμός από συμπολίτευση και αντιπολίτευση, εξ αριστερών και κυρίως εκ δεξιών της κυβέρνησης.

Οδεύουμε έτσι σε μια απώλεια που θα μεταβάλει δραματικά το στάτους της χώρας ως προς την ασφάλεια, την ειρήνη και το εκτόπισμα που, όπως θα έλεγε ο Γεραπετρίτης, δεν θα “είναι στο χέρι της να αποτρέψει”. Συμπωματικά, μόλις δυο εβδομάδες πριν την κύρωση και αλλαγή στάσης των ΗΠΑ επισημαίναμε την «Ελλάδα “πυλώνα σταθερότητας” της Δύσης/καρπαζοεισπράκτορα εχθρών και φίλων»…