Ιδού η Κάσος, ιδού και το πήδημα!

Η παροιμία αυτή είναι η απολύτως αρμόζουσα για την σημερινή ελληνική εξωτερική πολιτική, αν αντικαταστήσει κανείς την αναφορά στο συγκεκριμένο νησί. Μετά από δύο ταπεινωτικές υποχωρήσεις (ο χαρακτηρισμός επικυρούται από τον έγκυρο καθηγητή Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής κ. Άγγελο Συρίγο) έξω από την Κάσο και στον απόηχο των νέων τουρκικών προκλήσεων που στόχευαν στην παρεμπόδιση των προπαρασκευαστικών εργασιών για την πόντιση του θαλάσσιου καλωδίου GSI – που θα διασυνδέσει τα ηλεκτρικά δίκτυα της ηπειρωτικής Ευρώπης, της Κύπρου και εν τέλει του Ισραήλ – η Ελλάδα προβαίνει σε μια τρίτη (και πιθανότατα τελευταία) προσπάθεια υλοποίησης αυτού του μεγάλου ευρωπαϊκού έργου υποδομής, ύψους άνω των 2 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Η στιγμή είναι κομβική και θα κρίνει πολλά. Τυχόν εσφαλμένοι χειρισμοί δεν θα θέσουν απλώς εκτός τροχιάς το έργο, αλλά ελλοχεύει ο κίνδυνος να υπονομεύσουν τα κυριαρχικά δικαιώματα ή ακόμη και την ίδια την εδαφική κυριαρχία της Ελλάδας.  Η Τουρκία επιζητεί να σφετεριστεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και να επιβεβαιώσει στην πράξη τις επεκτατικές της βλέψεις. Η δόλια παγίδα της Άγκυρας είναι παραπλανητικά απλή. Επιδιώκει να κατοχυρώσει δικαιώματα στην περιοχή υποχρεώνοντας τους εμπλεκόμενους να ζητήσουν την άδειά της για την εκτέλεση του έργου.

Καθώς μια τέτοια αίτηση είναι δύσκολο να υποβληθεί από την Ελλάδα (παρά την προθυμία που μπορεί να εμφανίζουν ορισμένοι πολιτικοί ή παράγοντες της αθηναϊκής ελίτ), η Άγκυρα προσπαθεί να αποσπάσει την αίτηση από την γαλλική εταιρεία που συνεργάζεται με το ελληνικό κράτος, ώστε να υποβάλει εγγράφως μια ειδική “ενημέρωση”, πέρα από την NAVTEX που θα εκδώσει η Αθήνα, η οποία αυτόν τον σκοπό έχει άλλωστε.

Στην συνέχεια, η Άγκυρα θα σπεύσει να παρουσιάσει την ενημέρωση αυτή ως «αίτηση αδειοδότησης», επιχειρώντας έτσι να σφετεριστεί την θαλάσσια δικαιοδοσία της Αθήνας. Η υιοθέτηση μιας πολιτικής κατευνασμού απέναντι στις αξιώσεις της Άγκυρας θα συνιστούσε τεράστιο σφάλμα, όπως εξάλλου υπογράμμισαν πρόσφατα δύο πρώην πρωθυπουργοί της Ελλάδας. 

Ανεξαρτήτως της αποστολής γραπτής ενημέρωσης, η Τουρκία θα επιχειρήσει να αποστείλει πολεμικά πλοία στην περιοχή για να “παρακολουθήσουν” την διαδικασία. Εάν η Αθήνα το επιτρέψει, το ευρωπαϊκό αυτό έργο θα έχει μετατραπεί ουσιαστικά σε λάφυρο της τουρκικής “πειρατείας” και θα έχει προκληθεί μια σιωπηρή αποδοχή των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο. Κάθε απόπειρα παρακώλυσης των εργασιών πόντισης του καλωδίου πρέπει να απαντηθεί αποφασιστικά από τον ελληνικό στόλο.

Εάν η ΕΕ δεν σταθεί ενωμένη σε αυτή την κρίσιμη καμπή και αποφασισμένη να επιβάλλει την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, το επόμενο βήμα της Άγκυρας θα είναι να παρεμποδίσει κάθε ελληνική δραστηριότητα στο Αιγαίο, αποθρασυνόμενη σε σημείο ενδεχομένως να προχωρήσει ακόμη και σε κατάληψη ελληνικών νήσων. 

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού

Μόλις τον περασμένο μήνα, η Άγκυρα κατέλαβε την Αθήνα εξ απήνης, ενορχηστρώνοντας ένα είδος πραξικοπήματος στο Λιβυκό Κοινοβούλιο και εξασφαλίζοντας την κύρωση του παράνομου μνημονίου που είχε υπογράψει με το καθεστώς της Τρίπολης το 2019 για τον καθορισμό Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, η οποία σφετερίζεται τις ΑΟΖ της Αθήνας, της Λευκωσίας και του Καΐρου.

Παρότι καταδικάστηκε αμέσως από τα κράτη της περιοχής, την ΕΕ και τις ΗΠΑ (οι οποίες θα μπορούσαν να είχαν εκδώσει μια σαφέστερη και πιο κατηγορηματική ανακοίνωση), αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι η Αθήνα βρέθηκε να παρατηρεί παθητικά άλλη μια επίδειξη πολιτικής ισχύος από την Άγκυρα και να τρέχει κατόπιν εορτής να διορθώσει την κατάσταση.

Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών μπορεί να επικαλείται τον παράνομο και ανυπόστατο χαρακτήρα του τουρκολιβυκού μνημονίου όσο θέλει, αλλά το φλέγον ερώτημα παραμένει: Τι προτίθεται να κάνει η Ελλάδα γι’ αυτό; Εξάλλου, και η εισβολή και κατοχή της Κύπρου παράνομη είναι, αλλά το γεγονός αυτό δεν έχει αλλάξει απολύτως τίποτα στο πεδίο τα τελευταία 52 χρόνια… Αν η Ελλάδα είχε καταφέρει να εμποδίσει την επίθεση της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974, αυτό το πρόβλημα δεν θα υπήρχε σήμερα. 

Αργότερα εντός του έτους, η Άγκυρα σχεδιάζει να θεσπίσει έναν ακόμη «παράνομο» νόμο, βάσει του οποίου θα προβάλλει αξιώσεις σε οτιδήποτε στο Αιγαίο βρίσκεται πέραν των έξι ναυτικών μιλίων που αναγνωρίζει ότι ανήκουν στην Ελλάδα ως χωρικά ύδατα. Αείποτε καιροσκοπικοί, οι Τούρκοι δεν αφήνουν καμία ευκαιρία να πάει χαμένη.

Στον απόηχο των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών, της μετεκλογικής πολιτικής αβεβαιότητας στο Ισραήλ, της προεκλογικής περιόδου στην οποία εισέρχεται η Ελλάδα, του χάους που επικρατεί στην Ευρώπη λόγω των διαδηλώσεων και βίαιων επεισοδίων, των συρράξεων σε Ουκρανία και Ιράν που συνεχίζουν, αλλά και της ανεξέλεγκτης δράσης του Αμερικανού πρέσβη (και ατζέντη της Άγκυρας) Τομ Μπάρακ, η Άγκυρα ενδέχεται να θεωρήσει την συγκυρία αυτή ως χρυσή ευκαιρία για να δοκιμάσει τις αντοχές της Αθήνας. 

Και όμως, η Ελλάδα μπορεί… 

Παρά τα αλλεπάλληλα ολισθήματα της παρούσας ελληνικής κυβέρνησης στην εξωτερική πολιτική (με κυριότερα την Διακήρυξη των Αθηνών το 2023 και την διαρκή πολιτική κατευνασμού που ακολουθεί απέναντι της Τουρκίας), οι ελληνικές δυνάμεις υπερασπίστηκαν με επιτυχία τον Έβρο κατά την υβριδική επίθεση που εξαπέλυσε η Άγκυρα το 2020 και ελίχθηκαν αριστοτεχνικά απέναντι στην τουρκική ναυαρχίδα στο Καστελλόριζο το ίδιο έτος, αναγκάζοντάς την σε ταπεινωτική υποχώρηση.

Η Ελλάδα διαθέτει τις στρατιωτικές δυνατότητες και την ικανότητα να υπερασπιστεί τον εαυτό της απέναντι στις τουρκικές απειλές, αρκεί οι πολιτικοί να το επιτρέψουν. Με την Τουρκία να εμφανίζεται αποφασισμένη να δημιουργήσει αρνητικά τετελεσμένα εν όψει της υλοποίησης αυτού του σημαντικού ευρωπαϊκού έργου, η Ελλάδα οφείλει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, αλλιώς διακινδυνεύει να ανοίξει τους ασκούς του Αιόλου στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. 

Στους τελευταίους μήνες της θητείας της, η παρούσα διακυβέρνηση οφείλει να απέχει από ενέργειες που θα μπορούσαν να δεσμεύσουν, ή να “αφοπλίσουν” μελλοντικές ελληνικές κυβερνήσεις. Εάν φοβάται να υπερασπιστεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας χωρίς την παραμικρή έκπτωση ο πρωθυπουργός, ας επιταχύνει τις εξελίξεις προσφεύγοντας στις κάλπες μερικούς μήνες νωρίτερα. Τότε, θα μπορεί να τοποθετηθεί το κάθε κόμμα ξεκάθαρα για τις θέσεις του αναφορικά με την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας κι από εκεί και πέρα, ας έχει ο κυρίαρχος λαός τον τελευταίο λόγο. Κάθε άλλη τακτική θα ήταν τουλάχιστον ανέντιμη.

Στον απόηχο της εθνικής εορτής της 28ης Οκτωβρίου, είναι χρήσιμο να θυμόμαστε ότι το ένδοξο παρελθόν έχει αξία μόνον όταν συνεχίζει να εμπνέει το παρόν και να διαμορφώνει το μέλλον. Συνεπώς, η απάντηση στις τουρκικές αξιώσεις δεν μπορεί παρά να είναι ένα ξεκάθαρο “Όχι”. Ιδού η Κάσος, ιδού και το πήδημα…