Η μεγάλη νομισματική απάτη της Ευρωζώνης

Στο άρθρο αυτό γίνεται μια προσπάθεια αποδόμησης του θεμελιώδους ψεύδους της “ουδετερότητας του χρήματος” που έχουν επιβάλλει οι ελίτ και εξηγείται: Γιατί το χρήμα δεν είναι ένα άχρωμο μέσο ανταλλαγής, αλλά ο καταλύτης της παραγωγής και της απασχόλησης. Πώς το δημόσιο έλλειμμα αποτελεί στην ουσία, βάσει τομεακών ισοζυγίων, το καθαρό πλεόνασμα του ιδιωτικού τομέα.

Πώς το ευρώ μετατράπηκε σε έναν σύγχρονο “Κανόνα Χρυσού”, αφαιρώντας τη νομισματική κυριαρχία από τα κράτη-μέλη και παραδίδοντάς τα στις ορέξεις των αγορών. Πώς η τεχνοκρατική αρχιτεκτονική των Βρυξελλών ακυρώνει τη δημοκρατία, μετατρέποντας τις εκλογές σε κενό γράμμα.

Η ανάκτηση της δημοσιονομικής κυριαρχίας και η αποκατάσταση της αλήθειας για τη φύση του χρήματος είναι η μόνη οδός για την προστασία των δημόσιων αγαθών, της παιδείας, της υγείας και της λαϊκής ευημερίας. Ένα από τα ισχυρότερα δόγματα της σύγχρονης οικονομικής ορθοδοξίας των ελίτ είναι η πεποίθηση ότι τα δημόσια ελλείμματα και το κρατικό χρέος αποτελούν θανάσιμο κίνδυνο για την οικονομία της αγοράς.

Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης θέσπισε αυθαίρετους κανόνες —όπως το όριο 60% στο δημόσιο χρέος ως προς το ΑΕΠ και το όριο 3% στο έλλειμμα— αντιμετωπίζοντάς τους ως απαράβατους νόμους της φύσης. Στο όνομα αυτής της “δημοσιονομικής υπευθυνότητας”, δημόσιες υποδομές καταρρέουν, τα εκπαιδευτικά συστήματα αποδιοργανώνονται και το κράτος πρόνοιας συρρικνώνεται, οι αμοιβές μειώνονται, ή εθνική ασφάλεια πάσχει και η ενεργειακή εξάρτηση έχει καταστεί κακός δαίμονας της ευρωζωνικής κοινωνίας.

Το “ιδεολογικό” μασκάρεμα της λιτότητας

Αυτοί οι κανόνες δεν βασίζονται σε κάποιο αθώο ακαδημαϊκό σφάλμα. Συνιστούν μια συνειδητή πολιτική απάτη, μια στρατηγική εξαπάτηση από την ελίτ προκειμένου να θωρακίσει “ιδεολογικά” την λιτότητα. Για να κατανοήσει κανείς το λόγο που η Ευρωζώνη οδηγείται σε μόνιμη οικονομική στασιμότητα και κοινωνική αποσύνθεση, πρέπει να ανατρέξει στο βαθύτερο αξίωμα πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε το νεοφιλελεύθερο υπόδειγμα: την υπόθεση της ουδετερότητας του χρήματος.

Αυτή η υπόθεση είναι ένα θεμελιώδες ψεύδος. Η νεοκλασική και νεοφιλελεύθερη οικονομική σκέψη αντιμετωπίζει το χρήμα ως ένα “πέπλο” (veil) που απλώνεται πάνω από την πραγματική οικονομία. Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση:

• Οι μεταβολές στην ποσότητα του χρήματος επηρεάζουν αποκλειστικά τις ονομαστικές τιμές (πληθωρισμός) και όχι τα πραγματικά μεγέθη, όπως την παραγωγή, τις επενδύσεις ή την απασχόληση.
• Το χρήμα θεωρείται εξωγενές και ουδέτερο στη μακροχρόνια περίοδο.
• Η οικονομία αντιμετωπίζεται στην ουσία ως ένα εξελιγμένο σύστημα ανταλλαγής αγαθών (barter economy), όπου το χρήμα απλώς διευκολύνει τις συναλλαγές.

Εάν αποδεχθεί κανείς αυτή την υπόθεση, τα συμπεράσματα των νεοφιλελευθέρων καθίστανται απολύτως λογικά, αφού τεκμαίρεται ότι το κράτος δεν μπορεί να δημιουργήσει πραγματικό πλούτο αυξάνοντας τις δαπάνες του. Το μόνο που πετυχαίνει είναι η διαστρέβλωση των τιμών, ο πληθωρισμός και η εκτόπιση του ιδιωτικού τομέα (crowding-out effect).

Όμως όλοι γνωρίζουμε, μετά την κρίση του 1929 και τον  John Maynard Keynes ότι αυτά δεν ισχύουν στο σύγχρονο καπιταλισμό/σοσιαλδημοκρατία και ότι ο καπιταλισμός είναι μια χρηματική οικονομία παραγωγής (monetary production economy). Η παραγωγική διαδικασία δεν ξεκινά από αγαθά, αλλά από τη χρηματοδότηση. Χωρίς προκαταβολική πίστωση και ρευστότητα, η παραγωγή δεν ξεκινά ποτέ. Το χρήμα είναι ο καταλύτης της οικονομικής δραστηριότητας, όχι ένα άχρωμο μέσο.

Υπάρχει το ενδογενές χρήμα: Δεν “τυπώνεται” εξωγενώς από μια κεντρική τράπεζα που το μοιράζει με ελικόπτερο, αλλά δημιουργείται ενδογενώς από το τραπεζικό σύστημα μέσω της χορήγησης πιστώσεων/δανείων (“τα δάνεια δημιουργούν καταθέσεις”). Η επέκταση της πίστωσης κινητοποιεί λιμνάζοντες πόρους, δημιουργεί θέσεις εργασίας και διαμορφώνει το πραγματικό ΑΕΠ.

Υπάρχει και η αβεβαιότητα και η προτίμηση της ρευστότητας. Σε έναν κόσμο ριζικής αβεβαιότητας (Knightian uncertainty), το χρήμα λειτουργεί ως το απόλυτο καταφύγιο αξίας. Όταν οι προσδοκίες επιδεινώνονται, οι ιδιώτες αποταμιεύουν και οι επιχειρήσεις αποσύρονται από τις επενδύσεις, οδηγώντας σε δομική ανεργία. Η διαχείριση του χρήματος καθορίζει άμεσα αν μια κοινωνία θα ευημερεί ή θα βυθιστεί στην ύφεση.

Συναίνεση τεχνοκρατών και ΜΜΕ στην υπηρεσία της ελιτ

Η επικράτηση του δόγματος της «ουδετερότητας του χρήματος» δεν ήταν το αποτέλεσμα κάποιας ακαδημαϊκής αναζήτησης, αλλά η συστηματική κατασκευή μιας ιδεολογικής ηγεμονίας από τις ελίτ. Οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών, οι κεντρικοί τραπεζίτες και τα συστημικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης επιστρατεύτηκαν για να επιβάλουν την ψευδαίσθηση ότι το κράτος λειτουργεί όπως ακριβώς ένα νοικοκυριό. Με αδιάκοπη προπαγάνδα, το αφήγημα  TINA (There Is No Alternative) καλλιέργησε τον κοινωνικό φόβο:

• Οι δημόσιες επενδύσεις και η ενίσχυση του κράτους πρόνοιας βαφτίστηκαν ως “απερίσκεπτος λαϊκισμός”.
• Η λιτότητα, οι περικοπές μισθών και η διάλυση του κράτους πρόνοιας, παρουσιάστηκαν ως “τεχνικοί μονόδρομοι σωτηρίας”.

Αυτή η τεχνητή συναίνεση νομιμοποίησε στα μάτια της κοινής γνώμης μια πρωτοφανή αναδιανομή πλούτου, αποκρύπτοντας επιμελώς ότι ένας κυρίαρχος εκδότης νομίσματος δεν μπορεί να ξεμείνει από το δικό του νόμισμα, ούτε εξαρτάται από τους φόρους για να χρηματοδοτήσει τις δαπάνες του.

Το έλλειμμα πηγή ιδιωτικού πλούτο και το ισοζύγιο

Βασιζόμενοι στους κανόνες της διπλογραφικής λογιστικής των τομεακών ισοζυγίων (Wynne Godley), έχει αποδειχθεί ότι η εξίσωση του κράτους με ένα νοικοκυριό αποτελεί επικίνδυνη παραπληροφόρηση. Τα νοικοκυριά δεν τυπώνουν χρήμα, αλλά αυτή η εξίσωση της πολιτείας με ένα νοικοκυριό, εξυπηρετεί τις ελίτ. Σε μια κλειστή οικονομία (ή στο σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας), το άθροισμα των ισοζυγίων του Δημόσιου Τομέα, του Ιδιωτικού Τομέα και του Εξωτερικού Τομέα ισούται με το μηδέν:

Ισοζύγιο Δημοσίου+Ισοζύγιο Ιδιωτικού Τομέα+Ισοζύγιο Εξωτερικού Τομέα=0

• Το έλλειμμα ως πλεόνασμα: Όταν η κυβέρνηση έχει έλλειμμα (δηλαδή ξοδεύει περισσότερα από όσα εισπράττει σε φόρους), το έλλειμμα αυτό αποτελεί ακριβώς το πλεόνασμα του ιδιωτικού τομέα. Τα χρήματα που “δημιουργεί” το κράτος μέσω των δαπανών του καταλήγουν ως τραπεζικές καταθέσεις, εισοδήματα και αποταμιεύσεις στα χέρια των πολιτών και των επιχειρήσεων.
• Η πλάνη της φορολογίας: Ένας κυρίαρχος εκδότης νομίσματος δεν χρειάζεται τους φόρους για να “βρει” χρήματα να ξοδέψει. Η αλληλουχία είναι η αντίστροφη: το κράτος πρώτα δαπανά (δημιουργώντας χρήμα) και στη συνέχεια φορολογεί (αφαιρώντας ρευστότητα για να συγκρατήσει τον πληθωρισμό και να επιβάλει τη χρήση του νομίσματός του)

Γιατί, λοιπόν, οι κανόνες της Ευρωζώνης φαίνονται να επιβεβαιώνουν τους φόβους των νεοφιλελευθέρων για τα χρέη; Η απάντηση έγκειται στη θεσμική κατασκευή του Ευρώ. Με την προσχώρηση στην Ευρωζώνη, τα κράτη-μέλη απεμπολούν τη νομισματική τους κυριαρχία. Μετατρέπονται από “εκδότες νομίσματος” (issuers) σε απλούς “χρήστες νομίσματος” (users), όπως ακριβώς ένα νοικοκυριό ή ένας δήμος.

Η απουσία της Κεντρικής Τράπεζας έχει συνέπειες: Η Γαλλία, η Ιταλία ή η Ελλάδα δεν διαθέτουν δική τους κεντρική τράπεζα που να εγγυάται την αδιάλειπτη χρηματοδότηση του δημοσίου χρέους. Το ευρώ λειτουργεί για τα κράτη-μέλη σαν ένας σύγχρονος “Κανόνας Χρυσού”. Για να καλύψουν τα ελλείμματά τους, αναγκάζονται να δανειστούν από τις ιδιωτικές χρηματοπιστωτικές αγορές, καθιστώντας τα κράτη τους ευάλωτα στις κερδοσκοπικές επιθέσεις, στα επιτόκια των ομολόγων και στις αξιολογήσεις των οίκων πιστοληπτικής ικανότητας.

Αυτός είναι ο λόγος που υποστηρίζεται πλέον ανοιχτά ότι εάν η Γαλλία επιθυμεί να αποκαταστήσει την παιδεία, τις υποδομές και την κοινωνική της συνοχή, πρέπει να εγκαταλείψει το ευρώ, να αποκαταστήσει το εθνικό της νόμισμα και να ασκήσει σκόπιμα ελλειμματική πολιτική για τη χρηματοδότηση των δημόσιων αγαθών.

Ποιος βγαίνει κερδισμένος;

Η εμμονή στην ουδετερότητα του χρήματος και στη δημοσιονομική λιτότητα δεν είναι ένα αθώο ακαδημαϊκό σφάλμα όπως τονίστηκε.  Αποτελεί συστημικό εργαλείο αναδιανομής πλούτου υπέρ του χρηματιστικού κεφαλαίου.Το πρώτο που κάνει είναι να απαγορεύει την άμεση χρηματοδότηση (Άρθρο 123 ΣΛΕΕ). Με την απαγόρευση της άμεσης χρηματοδότησης των κρατών από την ΕΚΤ, τα κράτη αναγκάζονται να προσφεύγουν στις ιδιωτικές τράπεζες και τα επενδυτικά funds. Το κράτος καταβάλλει τεράστια ποσά σε τόκους, μεταφέροντας δημόσιους πόρους (μέσω της φορολογίας) απευθείας στους ιδιώτες πιστωτές.

Παράλληλα, προχωρεί σε εκβιαστικές ιδιωτικοποιήσεις. Τα τεχνητά όρια του 3% και του 60% προκαλούν δημοσιονομική ασφυξία. Στριμωγμένα από τους κανόνες, τα κράτη αναγκάζονται να ξεπουλήσουν δημόσια φιλέτα (ενέργεια, μεταφορές, τηλεπικοινωνίες, υποδομές). Το χρηματιστικό κεφάλαιο εξαγοράζει υποτιμημένη δημόσια περιουσία, εξασφαλίζοντας μονοπωλιακά κέρδη. Συνάμα επιδιώκει και επιβάλλει την εσωτερική υποτίμηση και την πειθάρχηση της εργασίας. Όπως απέδειξε η τραγική εμπειρία της Ελλάδας και της ευρωπαϊκής περιφέρειας, όταν μια χώρα δεν μπορεί να υποτιμήσει το νόμισμά της, υποτιμά τους ανθρώπους της.

Η “εσωτερική υποτίμηση” (συμπίεση μισθών, κατάργηση συλλογικών συμβάσεων, ανεργία) χρησιμοποιείται για την αποκατάσταση της “ανταγωνιστικότητας”. Η ανεργία λειτουργεί ως δομικό εργαλείο συγκράτησης των μισθών, διασφαλίζοντας τα περιθώρια κέρδους των πολυεθνικών ομίλων.

Έχουμε και την ποσοτική χαλάρωση (QE) και τις φουσκες των περιουσιακών στοιχείων. Όταν η ΕΚΤ διοχέτευσε τρισεκατομμύρια ευρώ μέσω της Ποσοτικής Χαλάρωσης (QE), τα χρήματα αυτά δεν κατευθύνθηκαν στην πραγματική οικονομία ή στους μισθούς, αλλά στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το αποτέλεσμα ήταν ο τεράστιος πληθωρισμός τιμών περιουσιακών στοιχείων (asset price inflation) —εκτόξευση μετοχών, ομολόγων και ακινήτων— που πλούτισε περαιτέρω το ανώτατο 5% των κατόχων κεφαλαίου, ενώ οδήγησε τη λαϊκή πλειοψηφία σε στεγαστική κρίση και φτώχεια.

“Απολιτίκ”η Δημοκρατία για τις ελίτ

Το βαθύτερο επίτευγμα της τεχνοκρατικής αρχιτεκτονικής της Ευρωζώνης είναι η αφαίρεση της οικονομικής πολιτικής από τη δημοκρατική σφαίρα. Η μεταβίβαση της εξουσίας σε μη εκλεγμένους θεσμούς μετέφερε τις κομβικές αποφάσεις για τη ζωή των πολιτών σε υποτίθεται ανεξάρτητους γραφειοκράτες (ΕΚΤ, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ESM) που δεν λογοδοτούν σε κανένα εκλογικό σώμα.

Είναι και το δόγμα TINA (There Is No Alternative): Οι οικονομικοί κανόνες ενσωματώνονται σε συνθήκες με συνταγματική ισχύ. Η πολιτική  ακυρώνεται και οι πολίτες καλούνται να επιλέξουν κυβερνήσεις που διαφέρουν μόνο στη διαχείριση της ίδιας επιβαλλόμενης λιτότητας.

Ακυρώνουν την λαϊκή ετυμηγορία.  Όπως διατρανώθηκε απροκάλυπτα κατά την ελληνική κρίση του 2015, “οι εκλογές δεν μπορούν να αλλάξουν τις οικονομικές συνθήκες”. Η δημοκρατία μετατρέπεται σε κενό γράμμα.

Η ανατροπή της απάτης

Η κρίση που μαστίζει σήμερα τη Γαλλία, τη Γερμανία και ολόκληρη την Ευρωζώνη δεν είναι τυχαία. Είναι το νομοτελειακό αποτέλεσμα ενός οικοδομήματος που βασίζεται σε μια συνειδητή πολιτική απάτη —την ουδετερότητα του χρήματος— προκειμένου να εξυπηρετήσει συγκεκριμένα ταξικά συμφέροντα. Η αποκατάσταση της ευημερίας, της ποιοτικής δημόσιας παιδείας και υγείας, των υποδομών, της εθνικής ασφάλειας και της όσο είναι δυνατόν αυτόνομης ενέργειας  απαιτεί πρώτα απ’ όλα μια θεωρητική και πολιτική χειραφέτηση.

Οφείλουμε να γκρεμίσουμε το ιδεολογικό άλλοθι της ελίτ, δηλαδή  την παραδοχή ότι “το χρήμα είναι ουδέτερο” και ότι το κράτος λειτουργεί σαν ένα απλό νοικοκυριό και να αντιληφθούμε ότι το χρήμα δεν είναι ένας σπάνιος φυσικός πόρος, αλλά ένα κοινωνικό, θεσμικό και πολιτικό εργαλείο. Και επίσης πρέπει να συνειδητοποιήσουμε αυτά που δεν ομολογούνται στην Ευρωζώνη:

1. Το έλλειμμα του δημοσίου είναι το πλεόνασμα του ιδιώτη σε μια χώρα που εκδίδει το δικό της νόμισμα. Όταν το κράτος δαπανά, δημιουργεί καθαρό χρήμα για την πραγματική οικονομία. Η λιτότητα απλώς καταστρέφει τον ιδιωτικό πλούτο.
2. Ο “Κανόνας Χρυσού” του Ευρώ: Μετατρέποντας τα κράτη από εκδότες σε απλούς “χρήστες” νομίσματος, η Ευρωζώνη τα παρέδωσε στις διαθέσεις των κερδοσκοπικών αγορών.
3. Ποιος κερδίζει; Η τεχνητή ασφυξία οδηγεί σε εκβιαστικές ιδιωτικοποιήσεις public assets και μεταφορά πλούτου στο χρηματιστικό κεφάλαιο.
4. Η ακύρωση της Δημοκρατίας: Μέσω των “ανεξάρτητων” θεσμών και του δόγματος TINA (There Is No Alternative), οι οικονομικές αποφάσεις αφαιρέθηκαν από τα χέρια των πολιτών.

Η ανάκτηση της νομισματικής και δημοσιονομικής κυριαρχίας, μακριά από τους παράλογους καταναγκασμούς του Συμφώνου Σταθερότητας και των ελίτ αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για την αναγέννηση της δημοκρατίας, την προστασία των κοινωνικών αγαθών και την επαναφορά της οικονομίας στην υπηρεσία των ανθρώπινων αναγκών. Δεν είναι πια ανεκτό να θεωρείται σκοπός της ζωής η διαχείριση της μιζέριας που μας επιβάλλουν οι τραπεζίτες μα τα τσιράκια τους, δηλαδή το πολιτικό προσωπικό.