ΑΝΑΛΥΣΗ

Η νέα μοιρασιά του κόσμου και τα όρια της αμερικανικής ισχύος

Η νέα μοιρασιά του κόσμου και τα όρια της αμερικανικής ισχύος, Αναστάσιος Λαυρέντζος
Φωτό: ΑΠΕ:ΜΠΕ

Την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου, στο Σενζέν της Κίνας, πρόκειται να συναντηθούν οι ηγέτες των τριών μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων: O Τραμπ, ο Σι Τζινπίνγκ και ο Πούτιν. Η συνάντηση πραγματοποιείται ενώ συνεχίζεται ο πόλεμος στην Ουκρανία, η σύγκρουση στον Περσικό παραμένει σε εύθραυστη ύφεση και κορυφώνεται ο ανταγωνισμός ΗΠΑ και Κίνας στην τεχνολογία, στο εμπόριο και στη στρατιωτική ισχύ.

Ορισμένοι έσπευσαν να χαρακτηρίσουν τη συνάντηση ως μια νέα Γιάλτα, υπονοώντας ότι οι τρεις ηγέτες θα μοιράσουν τον κόσμο σε ζώνες επιρροής. Μια τέτοια εκτίμηση είναι πρόωρη. Σε αντίθεση με το 1945, σήμερα δεν βρισκόμαστε στο τέλος μιας μεγάλης αναμέτρησης, αλλά στην αρχή της. Αυτό που συντελείται είναι η μετάβαση από την αμερικανοκεντρική διεθνή τάξη σε ένα περισσότερο ανταγωνιστικό πολυπολικό σύστημα, του οποίου οι κανόνες δεν έχουν ακόμη καθοριστεί.

Το βασικό ζητούμενο, επομένως, είναι αν οι τρεις δυνάμεις μπορούν να διαμορφώσουν ένα νέο πλαίσιο ισορροπίας, εγκαθιδρύοντας συναλλακτικές σχέσεις, ή αν θα εισέλθουν σε μια παρατεταμένη περίοδο σκληρού ανταγωνισμού.

Η ατζέντα των μεγάλων δυνάμεων

Οι ΗΠΑ έχουν θέσει ως προτεραιότητες τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών και το Ιράν, σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο. Η Κίνα δεν έχει δημοσιοποιήσει συγκεκριμένη ατζέντα, αν και ο Σι αναφέρθηκε πρόσφατα στην Ταϊβάν, χαρακτηρίζοντας την επανένωσή της με την Κίνα αναπόφευκτη ιστορική εξέλιξη. Η Ρωσία, από την πλευρά της, χαρακτήρισε τη συνάντηση ιστορική.

Είναι σαφές ότι οι συζητήσεις δύσκολα θα περιοριστούν στα επισήμως ανακοινωθέντα. Η Ουκρανία, η Ταϊβάν, η τεχνητή νοημοσύνη και η παγκόσμια οικονομία αποτελούν αλληλοσυνδεόμενα πεδία ανταγωνισμού. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο κατά πόσον οι τρεις ηγέτες θα επιχειρήσουν μια ευρύτερη διαπραγμάτευση, στην οποία κάθε πλευρά θα επιδιώξει οφέλη σε ορισμένα πεδία, προσφέροντας ανταλλάγματα σε άλλα.

Η οικονομική βάση της ανακατανομής ισχύος

Η μεταβολή των διεθνών συσχετισμών έχει πρωτίστως οικονομικές αιτίες. Η παγκοσμιοποίηση συνοδεύτηκε από τεράστια μεταφορά παραγωγικής δραστηριότητας από τη Δύση προς την Ασία, ιδιαίτερα την Κίνα. Η διαδικασία αυτή ωφέλησε τις πολυεθνικές επιχειρήσεις, αλλά παράλληλα υπονόμευσε την παραγωγική βάση των ΗΠΑ. Η απώλεια εισοδημάτων και αγοραστικής δύναμης αναπληρώθηκε εν μέρει με δανεισμό. Το αμερικανικό ομοσπονδιακό χρέος έχει ήδη υπερβεί τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι ετήσιοι τόκοι εξυπηρέτησής του προσεγγίζουν το ένα τρισεκατομμύριο.

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ. Το δημόσιο χρέος της Κίνας έχει φτάσει περίπου στο 104% του ΑΕΠ, της Ιαπωνίας στο 200%, της Ιταλίας στο 138% και της Γαλλίας στο 118,5%. Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται έτσι σε μια εύθραυστη ισορροπία, καθώς μια νέα ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να προκαλέσει πληθωρισμό, άνοδο των επιτοκίων και σοβαρή κρίση χρέους. Αυτό εξηγεί γιατί οι μεγάλες δυνάμεις, παρά τον ανταγωνισμό τους, έχουν ισχυρά κίνητρα να αποφύγουν την πλήρη ανατροπή των διεθνών ισορροπιών.

Τα γεωπολιτικά ανταλλάγματα

Υπό αυτό το πρίσμα, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον μια πιθανή συναλλακτική προσέγγιση των τριών δυνάμεων. Οι ΗΠΑ αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στον Περσικό Κόλπο, επιδιώκοντας να περιορίσουν την ιρανική ισχύ και να διασφαλίσουν τις ενεργειακές ροές. Αν όμως ζητήσουν τη συνεργασία Ρωσίας και Κίνας για τον περιορισμό της υποστήριξής τους προς το Ιράν, είναι εύλογο να αναμένουμε ότι θα απαιτηθούν ανταλλάγματα.

Για τη Ρωσία το σημαντικότερο πεδίο είναι η Ουκρανία και γενικότερα η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Η Μόσχα προβάλλει μαξιμαλιστικές απαιτήσεις, που δεν περιορίζονται στις εδαφικές διεκδικήσεις της, αλλά φτάνουν στην ουσιαστική αναθεώρηση του ρόλου του ΝΑΤΟ μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Επιδιώκει, δηλαδή, μια νέα ευρωπαϊκή ισορροπία που θα αναγνωρίζει μια διευρυμένη ρωσική ζώνη επιρροής.

Για την Κίνα, το σημαντικότερο γεωπολιτικό ζήτημα είναι η Ταϊβάν. Το Πεκίνο θα μπορούσε να επιδιώξει μια λιγότερο δεσμευτική αμερικανική στάση απέναντι στην Ταϊπέι. Μια τέτοια εξέλιξη θα ανέτρεπε σημαντικά τους συσχετισμούς ισχύος στον δυτικό Ειρηνικό, προκαλώντας έντονη ανησυχία στην Ιαπωνία και στους υπόλοιπους συμμάχους των ΗΠΑ.

Τα επιμέρους γεωπολιτικά μέτωπα λειτουργούν επομένως ως συγκοινωνούντα δοχεία. Μια παραχώρηση στο ουκρανικό θα μπορούσε να συνδεθεί με τη στάση της Ρωσίας απέναντι στο Ιράν, ενώ αντίστοιχες συναλλαγές θα μπορούσαν να αναζητηθούν μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου. Βεβαίως, η δυνατότητα τέτοιων συμφωνιών δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Οι αντικρουόμενες επιδιώξεις είναι μεγάλες και ενδεχομένως αποδειχθούν ασυμβίβαστες.

Η τεχνητή νοημοσύνη και οι νέες μορφές πολέμου

Παράλληλα, κορυφώνεται η αντιπαράθεση στο πεδίο των νέων τεχνολογιών και ιδιαίτερα της τεχνητής νοημοσύνης. Ο έλεγχος των προηγμένων ημιαγωγών, της υπολογιστικής ισχύος και των κρίσιμων ψηφιακών υποδομών αποκτά στρατηγική σημασία, καθώς επηρεάζει τόσο την παραγωγικότητα όσο και τις στρατιωτικές δυνατότητες.

Οι ΗΠΑ επιχειρούν να περιορίσουν την πρόσβαση της Κίνας σε προηγμένη τεχνολογία, ενώ το Πεκίνο επιταχύνει την προσπάθεια τεχνολογικής αυτονόμησης. Η αντιπαράθεση επεκτείνεται στα αυτόνομα οπλικά συστήματα, στη συλλογή πληροφοριών και στον κυβερνοπόλεμο.

Τα πρόσφατα blackout στις υπηρεσίες της Microsoft και στα αμερικανικά συστήματα εναέριας κυκλοφορίας ανέδειξαν την ευπάθεια αυτών των υποδομών, χωρίς πάντως να έχει τεκμηριωθεί ότι επρόκειτο για κυβερνοεπιθέσεις. Είναι σαφές ότι η τεχνολογική υπεροχή θα αποτελέσει έναν από τους καθοριστικούς παράγοντες της μελλοντικής κατανομής ισχύος.

Η ανασυγκρότηση των μεσαίων δυνάμεων

Κάτω από τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων ανασυγκροτούνται και οι μεσαίες δυνάμεις. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις της Ιαπωνίας και της Γερμανίας, των δύο μεγάλων ηττημένων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Ιαπωνία ενισχύει ταχύτατα τις στρατιωτικές της δυνατότητες, επιδιώκοντας μεγαλύτερη επιχειρησιακή αυτονομία απέναντι στην Κίνα. Η Γερμανία, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει σοβαρό διαρθρωτικό πρόβλημα ανταγωνιστικότητας, μετά την απώλεια της φθηνής ρωσικής ενέργειας και την ενίσχυση του κινεζικού ανταγωνισμού.

Επιχειρεί έτσι να μετακινηθεί από το παραδοσιακό εξαγωγικό της υπόδειγμα προς ένα μοντέλο μεγαλύτερης κρατικής παρέμβασης, με έμφαση στην αμυντική βιομηχανία. Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια μετασχηματισμού της οικονομικής ισχύος σε στρατιωτική και γεωπολιτική επιρροή.

Στον δικό μας περίγυρο, χαρακτηριστικό παράδειγμα αντίστοιχης στρατηγικής αποτελεί η Τουρκία. Αξιοποιώντας την οικονομική ανάπτυξη της τελευταίας εικοσιπενταετίας, ενίσχυσε συστηματικά την αμυντική της βιομηχανία και επιχείρησε να προβάλει ισχύ στη Συρία, στη Λιβύη, στον Καύκασο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η σχετική υποχώρηση της αμερικανικής ηγεμονίας δημιουργεί νέα περιθώρια δράσης για αναθεωρητικές περιφερειακές δυνάμεις, όπως η Τουρκία, που επιχειρούν να αναδιαμορφώσουν τους συσχετισμούς ισχύος στον περίγυρό τους. Βρισκόμαστε, επομένως, σε μια περίοδο πυκνών και ταχύτατων εξελίξεων, γεμάτη κινδύνους αλλά και ευκαιρίες για όσους έχουν τη διορατικότητα και τις δυνατότητες να κινηθούν σωστά.

Αυτή είναι και η βασική πρόκληση για τις ελληνικές πολιτικές ηγεσίες: να διαμορφώσουν έναν μακροπρόθεσμο εθνικό σχεδιασμό, στηριγμένο σε παραγωγική και στρατιωτική ισχύ, ώστε η Ελλάδα να μην παρακολουθεί παθητικά την ανακατανομή των διεθνών συσχετισμών. Ιδιαίτερα όταν η σημαντικότερη απειλή για την εθνική μας ασφάλεια βρίσκεται ακριβώς δίπλα μας.

Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του SLpress.gr

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου από άλλες ιστοσελίδες χωρίς άδεια του SLpress.gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των 2-3 πρώτων παραγράφων με την προσθήκη ενεργού link για την ανάγνωση της συνέχειας στο SLpress.gr. Οι παραβάτες θα αντιμετωπίσουν νομικά μέτρα.

Ακολουθήστε το SLpress.gr στο Google News και μείνετε ενημερωμένοι

Kαταθέστε το σχολιό σας. Eνημερώνουμε ότι τα υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται.

0 ΣΧΟΛΙΑ
Παλιότερα
Νεότερα Με τις περισσότερες ψήφους
0
Kαταθέστε το σχολιό σαςx