Γιατί είναι ζωτικής σημασία η πρωτοβουλία Σι για πυρηνικό αφοπλισμό
19/11/2026
Ίσως η σημαντικότερη εξέλιξη που προέκυψε στην ιστορική σύνοδο στη Σενζέν μεταξύ των τριών μεγαλύτερων δυνάμεων του πλανήτη, είναι η δήλωση του Κινέζου Προέδρου για έναν κόσμο χωρίς πυρηνικά. Ο Σι δείχνει να είναι αυτήν τη στιγμή ο μόνος από τους παγκόσμιους μεγάλους ηγέτες που κατανοεί την επικινδυνότητα ενός νέου πυρηνικού ανταγωνισμού στην πλήρη της έκταση. Βέβαια και ο Τραμπ μίλησε για περιορισμό των πυρηνικών και αυτό είναι ιδιαίτερα θετικό.
Όμως, ο Σι ήταν αυτός που έθεσε το δάκτυλο επί τον τύπο των ήλων και μίλησε για πλήρη εξάλειψη των πυρηνικών. Σε αντίθεση με ό,τι γενικά πιστεύεται, ο στόχος αυτός δεν είναι ρομαντική αξίωση, αλλά πυξίδα που μπορεί να οδηγήσει σε πιο ασφαλή κόσμο. Κι αυτό γιατί η νέα πυρηνική εποχή –όπως ο γράφων έχει υποστηρίξει στο SLpress– κατά πάσα πιθανότητα θα είναι περισσότερο επικίνδυνη από αυτήν που αφήσαμε πίσω μας.
Στον υπόλοιπο κόσμο και ιδιαίτερα στην ευρωατλαντική Δύση έχει κυριαρχήσει μια εντελώς λανθασμένη ανάγνωση, πάνω στην οποία εδράζεται μια πολύ “χαλαρή” στάση έναντι των πυρηνικών στην καλύτερη των περιπτώσεων. Στη χειρότερη προωθείται μια νέα επένδυση στα πυρηνικά όπλα και μια “αποενοχοποίηση” του πυρηνικού πολέμου. Η κυρίαρχη ανάγνωση είναι ότι τα πυρηνικά εξασφάλισαν την ειρήνη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η άποψη αυτή, ωστόσο, δεν είναι καθολικά αποδεχτή. Σε έναν πλανήτη χωρίς πυρηνικά η Κρίση των Πυραύλων στην Κούβα δεν θα είχε προκύψει.
Σε έναν κόσμο χωρίς πυρηνικά η γεωγραφική απόσταση μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης θα προσέφερε μια μεγάλη αίσθηση ασφάλειας και στις δύο χώρες, θα είχε περιορίσει δραστικά τις τριβές μεταξύ τους και θα είχε ωθήσει τις γεωπολιτικές αναγνώσεις και τις πρακτικές τους σε πιο ήπιες προσεγγίσεις. Τα πυρηνικά, λοιπόν, δημιούργησαν ένα “σημειακό” κόσμο υψηλής ανασφάλειας. Ακόμη και η αντίληψη ότι χωρίς την πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ η Σοβιετική Ένωση θα είχε προελάσει ανεμπόδιστη στην Δυτική Ευρώπη, δεν επιβεβαιώθηκε από τα σοβιετικά αρχεία.
Η συμβατική ισχύς του Συμφώνου της Βαρσοβίας, όπως μας δείχνει η νεότερη έρευνα, είχε υπερεκτιμηθεί κατά πολύ. Ακόμη και αν η ΕΣΣΔ μπορούσε να κατακτήσει τη Δυτική Ευρώπη, αυτή δεν ήταν επιλογή της ηγεσίας της, γιατί θα προέκυπτε μια “πληθωριστική” αυτοκρατορία κατεχόμενων χωρών, που πολύ δύσκολα θα μπορούσαν οι Σοβιετικοί να διαχειριστούν. Ο Στάλιν επέλεξε να μην κατακτήσει την Φινλανδία με το τέλος του πολέμου, ενώ στη συνέχεια προέκυψαν προβλήματα στη διαχείριση των χωρών του Ανατολικού Συνασπισμού (το 1956 στην Ουγγαρία και το 1968 στην Τσεχοσλοβακίας, στην Πολωνία από την εποχή Γκομούλκα και μετά στη Ρουμανία).
Η διαβόητα φοβική Σοβιετική Ένωση ήθελε μια ζώνη ασφαλείας μεταξύ αυτής και της Δυτικής Ευρώπης, παρά μια ευρασιατική αυτοκρατορία, που δεν θα μπορούσε να διαχειριστεί με ασφάλεια. Επιπροσθέτως, τα στρατεύματα του Συμφώνου της Βαρσοβίας (π.χ. της Πολωνίας) δεν είναι καθόλου σίγουρο πόσο αποτελεσματικά θα πολεμούσαν σε έναν μεγάλης κλίμακας ευρωπαϊκό πόλεμο. Άρα, ο σοβιετικός οδοστρωτήρας ενδέχεται να αποτελούσε έναν μύθο.
Η “ισορροπία του τρόμου”
Ωστόσο, ακόμη και έτσι να μην είναι, το γεγονός παραμένει ότι ο Ψυχρός Πόλεμος δεν ήταν σίγουρο ότι θα οδηγούσε σε ειρηνικό τέλος, όπως είναι η κυρίαρχη αντίληψη σήμερα. Η αντίληψη αυτή προκύπτει από τη γραμμική και τελεολογική ανάγνωση της Ιστορίας, πως ό,τι συνέβη στο παρελθόν ήταν νομοτελειακό να συμβεί και δεν μπορούσε να συμβεί κάτι άλλο. Έτσι, θεωρείται πως ο Ψυχρός Πόλεμος έληξε χωρίς να οδηγηθούμε στο θερμοπυρηνικό ολοκαύτωμα, γιατί λειτούργησε αποτελεσματικά η πυρηνική αποτροπή, η Αμοιβαία Εξασφαλισμένη Καταστροφή (MAD), που θα δουλέψει και στο μέλλον. Άρα, μπορούμε απροβλημάτιστα να επαναλάβουμε την ίδια συνταγή. Πέραν του ότι αυτό είναι επιστημολογικά εντελώς λάθος, η νεότερη ανάγνωση της Ιστορίας μάς δείχνει ότι τίποτε δεν λειτούργησε.
Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο πτέραρχος Μπάτλερ, ο τελευταίος διοικητής της Strategic Air Command (SAC), «το γεγονός ότι δεν έγινε πυρηνικός πόλεμος οφείλεται σε ένα μείγμα ικανοτήτων, τύχης και παρέμβασης της Θείας Πρόνοιας, με την έμφαση να δίνεται στην τελευταία». Ο ίδιος επίσης, είχε δηλώσει, όταν είδε το SIOP, ότι «με πιθανή εξαίρεση το αντίστοιχο σοβιετικό σχέδιο, είναι ό,τι πιο παρανοϊκό έχω δει». Ο Σεργκέι Πλόχι στη μελέτη του Nuclear Folly για την Κρίση των Πυραύλων στην Κούβα είναι ανατριχιαστικά αναλυτικός, εξετάζοντας τα συμβάντα εκεί, ιδιαίτερα αυτό του υποβρυχίου B-59. Απέδειξε πως φθάσαμε τρομακτικά κοντά στο πυρηνικό ολοκαύτωμα και μόνο ένας απίθανος συνδυασμός τυχαίων συμβάντων μας γλύτωσε. Και φυσικά αυτή είναι η πιο ακραία περίπτωση, αλλά σε καμία περίπτωση η μόνη.
Το χειρότερο όμως δεν είναι ότι γλυτώσαμε κατά τύχη τον πυρηνικό πόλεμο, αλλά ότι αποδίδουμε τη σωτηρία στη δική μας σοφία. Ακόμη χειρότερο είναι ότι πιστεύαμε ότι ο πυρηνικός πόλεμος βρισκόταν υπό τον έλεγχο των χειριστών του. Η πραγματικότητα, όπως δείχνει η νεότερη έρευνα, είναι ακριβώς η αντίθετη. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή που περιγράφει ο Daniel Elsberg στο τελευταίο του βιβλίο “The Doomsday Machine”, με την κωμικοτραγική περίπτωση της Pacific Command. Όταν λοιπόν πήγε εκεί ως ερευνητής της RAND διαπίστωσε ότι οι διοικητές της σε περίπτωση πυρηνικού πολέμου με την ΕΣΣΔ, θα βομβάρδιζαν με πυρηνικά όπλα κυρίως την Κίνα, ακόμη και αν αυτή δεν είχε καμία συμμετοχή στον πόλεμο, λόγω του άκαμπτου σχεδιασμού.
Επίσης, το χρονοδιάγραμμα των επιθέσεων και των κινήσεων των αεροσκαφών ήταν τόσο λεπτομερές που ήταν πρακτικά αδύνατον να υλοποιηθεί. Τα αεροσκάφη που θα βομβάρδιζαν τις κινεζικές και τις σοβιετικές πόλεις θα έπρεπε να κινηθούν ανάμεσα στις πυρηνικές εκρήξεις βομβών άλλων αεροσκαφών. Αυτό προέβλεπε μια εξαιρετικά πολύπλοκη χορογραφία μέσα στον χώρο και τον χρόνο, μετρημένη, κυριολεκτικά, σε δευτερόλεπτα. Ακόμη όμως και στην εξόχως απίθανη περίπτωση που επετύγχαναν αυτόν τον συντονισμό, υπήρχε ένας αστάθμητος παράγοντας που δεν μπορούσαν να ελέγξουν: Ο άνεμος.
Δεδομένου ότι τα αεροσκάφη θα έρχονταν από διαφορετικές διευθύνσεις, ο άνεμος άλλα θα επιτάχυνε και άλλα θα τα επιβράδυνε. Και φυσικά δεν μπορούσαν να γνωρίζουν εκ των προτέρων την ταχύτητα και τη διεύθυνση του ανέμου που θα φυσούσε όταν καλούνταν τα αεροσκάφη να δράσουν. Άρα, δεν μπορούσαν να σχεδιάσουν με ακρίβεια. Όμως, οι σχεδιαστές των επιθέσεων του Αμερικανικού Στρατεύματος δεν πτοήθηκαν και έλυσαν τον γόρδιο αυτόν δεσμό, απλά αγνοώντας τον άνεμο και θεωρώντας ότι η γήινη ατμόσφαιρα παραμένει ακίνητη!
Ακόμα πιο εφιαλτικά σενάρια
Όταν η πραγματικότητα αδιαφορεί για τον σχεδιασμό τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα! Αυτή είναι ίσως ακραία, αλλά ουδόλως η μόνη περίπτωση στην οποία φάνηκε ότι ο έλεγχος των πυρηνικών από τους χειριστές τους ήταν φενάκη. Όχι μόνο για το αν θα ξεκινούσε πυρηνικός πόλεμος, αλλά και πως θα διεξαγόταν. Η προσβολή της Κίνας –ακόμη και αν υπήρχαν εντελές από την Ουάσινγκτον να μην προσβληθεί– ήταν χαρακτηριστικό του πρώτου Ενιαίου και Ολοκληρωμένου Επιχειρησιακού Σχεδίου (SIOP), το οποίο προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση του Αρχηγού των Πεζοναυτών στρατηγού Σουπ.
Το χειρότερο είναι το παρανοϊκό overkilling που προέβλεπαν τα πυρηνικά σχέδια των δύο υπερδυνάμεων, το οποίο δεν δικαιολογείται από κανέναν στρατηγικό σκοπό και η συνακόλουθη ανάπτυξη αρμαγεδωνικών οπλοστασίων, τα οποία αναπτύχθηκαν χωρίς μέτρο. Έτσι, από τους 36 διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους (ICBM) που θεωρούσε η προεδρία Αϊζενχάουερ ότι ήταν αρκετοί για πυρηνική αποτροπή, η Αεροπορία μετά ζήτησε 10.000 για να κατέβει τελικά η προεδρία Κένεντι στους 1000. Τα δε πυρηνικά σχέδια προέβλεπαν την προσβολή σοβιετικών πόλεων και άλλων στόχων με τρομακτικά μεγάλα πυρηνικά φορτία που δεν τα δικαιολογούσε το μέγεθος των στόχων.
Έτσι, ερευνητές της RAND ανακάλυψαν ότι για την προσβολή μιας πόλης με το μέγεθος της Χιροσίμα, η οποία προσεβλήθη με μία ατομική βόμβα ισχύος 15 κιλοτόνων, το SIOP προέβλεπε την προσβολή με θερμοπυρηνική βόμβα ισχύος 2,5 μεγατόνων και με δύο ακόμη θερμοπυρηνικές βόμβες ισχύος 1,1 μεγατόνου η κάθε μία! Δηλαδή εκατοντάδες φορές ισχυρότερες. Επίσης ο πτέραρχος Μπάτλερ ανακάλυψε έκθαμβος στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ότι τα σχέδια προέβλεπαν την προσβολή της Μόσχας με εκατοντάδες θερμοπυρηνικές βόμβες τεράστιας ισχύος και την προσβολή με θερμοπυρηνικά όπλα ακόμη και ασήμαντων στόχων, όπως κάποιων μικρών γεφυρών στη μέση του πουθενά.
Επίσης, είναι κωμικοτραγικό, αλλά αληθινό, πως ούτε τότε αλλά ούτε και σήμερα, γνωρίζουμε τι θα συμβεί στον πλανήτη σε περίπτωση πυρηνικού πολέμου. Ακραία αισιόδοξες εκτιμήσεις όπως αυτές του Mathew Kroening όσον αφορά τον πυρηνικό χειμώνα έρχονται σε οξεία αντίθεση με άλλες που υποστηρίζουν ότι τα πράγματα θα είναι πολύ χειρότερα. Η Eden Lynn στην καταλυτική της μελέτη “The Whole World On Fire”, υποστηρίζει τεκμηριωμένα ότι ποτέ δεν μελετήθηκαν επαρκώς τα εμπρηστικά αποτελέσματα των πυρηνικών εκρήξεων σε μεγάλο υψόμετρο στον αέρα (air bursts) και πιθανώς ένας από τους λόγους ήταν ότι σε παρόμοια περίπτωση θα είχε φανεί ότι χρειαζόμασταν λιγότερα όπλα για την περιβόητη “Αμοιβαία Εξασφαλισμένη Καταστροφή” και αυτό ήταν ανάθεμα για τους λάτρεις της μαζικής καταστρεπτικής ισχύος.
Πυρηνικά και Κίνα
Τα πυρηνικά οπλοστάσια των δύο υπερδυνάμεων αναπτύχθηκαν πάνω σε εξόχως ανορθολογική βάση. Στη λατρεία της ισχύος για την ισχύ, η οποία προκύπτει από την Οντολογία της Ισχύος, ο πυρήνας της οποίας εντοπίζεται στα θεμέλια του Δυτικoύ Πολιτισμού. Η Θεολογία της Ισχύος ξεκίνησε από τον Αυγουστίνο. Αυτό όμως είναι ένα άλλο θέμα, το οποίο ο γράφων έχει εξετάσει στο SLpress. Ακόμη όμως και αν τα αίτια είναι διαφορετικά το γεγονός παραμένει ότι τα πυρηνικά οπλοστάσια, η διαχείρισή τους, η αντίληψη περί ελέγχου τους και περί πυρηνικού πολέμου και των αποτελεσμάτων του στη Δύση ήταν από εντελώς λανθασμένα έως παρανοϊκά.
Αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον μετριοπαθή και λελογισμένο τρόπο με τον οποίο η Κίνα διαχειρίστηκε την πυρηνική ισχύ μέχρι τώρα. Υποστηρίζεται από πολλούς αναλυτές ότι η Κίνα επιδιώκει μείωση των πυρηνικών, ή και εξάλειψή τους, γιατί το οπλοστάσιο της είναι πολύ μικρότερο του αμερικανικού και του ρωσικού. Όμως, η διατήρηση ενός μικρού οπλοστασίου ήταν μια συνειδητή επιλογή της Κίνας, από τότε που έγινε πυρηνική δύναμη και όχι μια αναγκαιότητα.
Φυσικά και μπορούσε να αποκτήσει ένα δραματικά μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο αν το ήθελε. Δεν το έκανε μέχρι σήμερα και ακόμη και τα σχέδια που έχει σήμερα για την επέκταση του πυρηνικού της οπλοστασίου, αν εισέλθουμε στο επικίνδυνο μονοπάτι ενός νέου πυρηνικού ανταγωνισμού, είναι συγκριτικώς μετριοπαθή και όπως φάνηκε και από τις δηλώσεις του Σι, μια ανεπιθύμητη πραγματικότητα. Επιπλέον, η Κίνα επιμένει στην πολιτική της “Μη Πρώτης Χρήσης” (NFU). Δηλαδή δεσμεύεται πως θα χρησιμοποιήσει πυρηνικά μόνον αν δεχθεί επίθεση με πυρηνικά, κάτι για το οποίο ούτε οι ΗΠΑ, ούτε η Ρωσία δεν δεσμεύονται.
Η πρωτοβουλία Σι
Είναι λοιπόν σαφές ότι η Κίνα σήμερα αποτελεί έναν πιο ορθολογικό παράγοντα όσον αφορά τη διαχείριση της πυρηνικής ισχύος και αυτό είναι κρίσιμης σημασίας στο νέο πυρηνικό ανταγωνισμό, ο οποίος μάλλον θα είναι πιο επικίνδυνος από τον προηγούμενο. Κι αυτό λόγω των αντιλήψεων περί “λελογισμένης” χρήσης πυρηνικών, των πολλαπλών εφαρμογών τους, των υπερυψηλής ακρίβειας πληγμάτων με μικρές πυρηνικές κεφαλές, των υποκατάστατα πυρηνικών, που αναφέρονται ως Post Nuclear Super Weapons και λόγω μιας σειράς από άλλα, στα οποία ο γράφων έχει αναφερθεί σε παλαιότερα κείμενά του στο SLpress.
Το σημαντικότερο όμως είναι η παρανοϊκή ανάγνωση του παρελθόντος ως κάτι που μπορεί με ασφάλεια να επαναληφθεί, δικαιωμένο εκ του αποτελέσματος, από το ότι δεν έγινε πυρηνικός πόλεμος. Είναι το ίδιο σαν να λέει κάποιος που έχει παίξει ρωσική ρουλέτα μία φορά και γλύτωσε και άρα εκ του αποτελέσματος η ρωσική ρουλέτα είναι απολύτως ασφαλές παιχνίδι! Τις ανησυχίες αυτές συμμερίζονται και εξέχοντα μέλη του αμερικανικού στρατοβιομηχανικού και πολιτικού κατεστημένου, με κορυφαίο τον πρώην υπουργό και υφυπουργό Άμυνας των ΗΠΑ William Perry στο βιβλίο του “The Button”, ο οποίος μιλάει για την αναγκαιότητα του πυρηνικού αφοπλισμού, λειτουργώντας στο ίδιο μήκος κύματος με τον Σι.
Το ίδιο και ο John Arquilla, ένας γκουρού του Πενταγώνου. Στην πρόσφατη μελέτη του “The Troubled American Way of War” προειδοποιεί για τους τεράστιους κινδύνους της νέας πυρηνικής εποχής, και επιχειρηματολογεί εντόνως υπέρ του Μη Πρώτου Πλήγματος. Εν κατακλείδι λοιπόν ο Σι με την πρωτοβουλία του τίθεται στην κορυφή της ορθολογικής διαχείρισης του νέου άμορφου διεθνούς περιβάλλοντος, υπέρ της ειρήνης και της επιβίωσης της ανθρωπότητας και του πολιτισμού. Μένει να δούμε πως θα εξελιχθεί η προσπάθειά του.





