Εάν θέλεις ειρήνη, προετοιμάσου για μακροχρόνιο πόλεμο

Από το 1940, η αεροπορική κυριαρχία, η τοπική υπεροχή σε ισχύ πυρός και η κινητικότητα του επιτιθέμενου αναμενόταν να επιφέρει, συνδυαστικά, ταχεία επιχειρησιακή διάσπαση στα πολεμικά μέτωπα πριν ο αμυνόμενος ανακτήσει τις δυνάμεις του. Ιστορικά παραδείγματα, όπως το γερμανικό blitzkrieg το 1940-1941, οπότε ολόκληρες χώρες καταλαμβάνονταν σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες, ο πόλεμος του Σουέζ το 1956, ο Πόλεμος των Έξι Ημερών το 1967, ο Πόλεμος του Γιομ Κιπούρ το 1973, ο Αττίλας στην Κύπρο το 1974, ο Πόλεμος των Φώκλαντ το 1982, ο Πόλεμος του Κόλπου το 1991, και ο β΄ Πόλεμος του Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2020, ενίσχυαν την πεποίθηση ότι η τακτική στρατιωτική υπεροχή του επιτιθέμενου μπορεί να εξασφαλίσει τη στρατηγική του νίκη εντός μερικών ημερών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα παραμένει επί δεκαετίες προσκολλημένη στην αμυντική της προετοιμασία για ένα “θερμό επεισόδιο”, ή το πολύ-πολύ έναν “σύντομο πόλεμο” 10-15 ημερών, για την περίπτωση που οι εξ ανατολών γείτονες προσβάλλουν την εθνική της κυριαρχία. Η στρατηγική προσδοκία πίσω από αυτό το πολιτικο-στρατιωτικό αμυντικό δόγμα είναι ότι σε μια ελληνοτουρκική σύρραξη οι Η.Π.Α. θα παρέμβουν διπλωματικά προς διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στη Μεσόγειο και της συνοχής της Νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.

Εάν προλάβουν, θα παρέμβουν διπλωματικά προς αποτροπή της σύρραξης, όπως έκαναν στις κρίσεις στην Κύπρο το 1964 και 1967, στο Αιγαίο το 1987 και στα Ίμια το 1996· εάν δεν προλάβουν, θα παρέμβουν τελεσιγραφικά προς άμεση κατάπαυση του πυρός, όπως έκαναν την επαύριο της απόβασης των Τούρκων στην Κύπρο το 1974.

Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτό το δόγμα το διατύπωσε ο αντιστράτηγος Γεώργιος Ντενίσης, Αρχηγός ΓΕΕΦ στην Κύπρο το 1973-1974, στην κατάθεσή του στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής για τον Φάκελο της Κύπρου το 1986, ως εξής: «Με αυτές τις δυνάμεις που είχαμε στην Κύπρο θα την απέκρουα την τουρκική απόβαση για ένα διάστημα 10 ή και 15 ημερών, και σε κάθε περίπτωση τέτοια που να μπορέσει η κυβέρνηση να κάμει τους ελιγμούς της και να φέρει ένα αποτέλεσμα σωστό.»

To τουρκικό “πρότυπο” του Αττίλα

Ας θυμηθούμε όμως τις τρεις φάσεις του Αττίλα, που αποκαλύπτουν το πολεμικό δόγμα της Τουρκίας:

1η Φάση: ΑΤΤΙΛΑΣ Ι – Πολεμικές επιχειρήσεις – διάρκεια: 61 ώρες

Η πρώτη φάση του Αττίλα, γνωστή ως ΑΤΤΙΛΑΣ Ι, ήταν μια αστραπιαία πολεμική επιχείρηση ενός Σαββατοκύριακου, από το Σάββατο 20/7/1974, 5:20 π.μ., μέχρι τη Δευτέρα 22/7/1974, 6:00 μ.μ. Ως αποτέλεσμα, δημιούργησε ένα ενιαίο τουρκικό προγεφύρωμα από την Κερύνεια μέχρι το Κιόνελι Λευκωσίας, ήτοι 250-300 τ.χλμ., ή 2,7% – 3,2% της έκτασης της Κύπρου.

2η Φάση: Ενδιάμεσος Αττίλας – διάρκεια: 17 ημέρες

Η επόμενη φάση του Αττίλα συνδύαζε διπλωματικές διαπραγματεύσεις στη Γενεύη με πολεμικές επιχειρήσεις στην Κύπρο, δηλαδή μονομερείς πολεμικές παραβιάσεις της εκεχειρίας από τους Τούρκους. Συγκεκριμένα, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του “ενδιάμεσου” Αττίλα απέφεραν σε πρώτη φάση, την 30/7/1974, τις διπλωματικές συμφωνίες στην τριμερή α΄ Διάσκεψη της Γενεύης, διά των οποίων (α) ορίστηκε η «γραμμή αντιπαράθεσης ως είχε την 10:00 μ.μ. της 30/7/1974» και (β) επεβλήθη μονομερής «εκκένωση των τουρκοκυπριακών θυλάκων από τις ελληνικές και ελληνοκυπριακές δυνάμεις που τους είχαν καταλάβει».

Οι πολεμικές επιχειρήσεις των Τούρκων συνεχίστηκαν μέχρι την 6η Αυγούστου 1974, οπότε κατέλαβαν τη Λάπηθο και τον Καραβά δυτικά της Κερύνειας. Κατά συνέπεια, οι Τούρκοι τότε υπερδιπλασίασαν διά των όπλων το προγεφύρωμά τους κατά 300-350 επιπρόσθετα τ.χλμ. (από το 2,7% – 3,2% στο 5,9% – 7,0% της Κύπρου), ενώ παράλληλα, κατόρθωσαν να “απελευθερώσουν” διά της διπλωματίας όλους τους υπόλοιπους τουρκοκυπριακούς θύλακες (3,5%–4% του Κυπριακού εδάφους). Δηλαδή την 8η Αυγούστου 1974, οπότε άρχισε η β΄ Διάσκεψη της Γενεύης, η Κυπριακή Δημοκρατία είχε ήδη απολέσει τον κυριαρχικό έλεγχο στο 9,4% με 11,0% της επικρατείας της.

3η Φάση: ΑΤΤΙΛΑΣ ΙΙ – Πολεμικές επιχειρήσεις – διάρκεια: 61 ώρες

Η τρίτη φάση του Αττίλα, επονομασθείσα ΑΤΤΙΛΑΣ ΙΙ, ήταν επίσης μια αστραπιαία διήμερη πολεμική επιχείρηση, από την Τετάρτη 14/8/1974, 4:35 π.μ., μέχρι την Παρασκευή 16/8/1974, 5:55 μ.μ. Ως αποτέλεσμα, τα Τουρκικά στρατεύματα κατέλαβαν τελικά το 36,3% (3.355 τ.χλμ.) του εδάφους της Κύπρου.

Επομένως, η δεύτερη (ενδιάμεση) φάση του Αττίλα, καταδεικνύει ότι η εκεχειρία και οι διαπραγματεύσεις χρησιμοποιούνται από τους Τούρκους ως προσωρινή διπλωματική κάλυψη για την επίτευξη των τακτικών στρατιωτικών στόχων τους επί του πεδίου. Συγκεφαλαιωτικά, από το 1974 η Τουρκία εφαρμόζει ένα δόγμα βραχυχρόνιας (επιθετικής) σύγκρουσης κατά της Ελλάδας, καθώς αυτό το δόγμα συμφέρει κάθε επιτιθέμενη χώρα.

Η Παγίδα του “Βραχυχρόνιου Επεισοδίου”

Από την πλευρά όμως της Ελλάδας, ως αμυνόμενης χώρας, το αντίστοιχο δόγμα (αμυντικής) βραχυχρόνιας σύγκρουσης δεν αποτρέπει τον Αττίλα του μέλλοντος – τον προσκαλεί: Αν ο επιτιθέμενος (η Τουρκία) γνωρίζει ότι το ελληνικό δόγμα αμύνης βασίζεται σε μια σύγκρουση 60 ωρών (όπως το γνώριζε το 1974), τότε το μόνο που χρειάζεται να κάνει είναι να διενεργήσει ένα ακαριαίο, τοπικό τετελεσμένο και στη συνέχεια να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις υπό την διεθνή πίεση για εκεχειρία (ότι ακριβώς έκανε στην Κύπρο το 1974 και στα Ίμια το 1996).

Όταν δηλαδή λες στον αντίπαλο “αν επιτεθείς, το επεισόδιο θα τελειώσει σε δύο-τρεις μέρες με παρέμβαση των ΗΠΑ”, του αφαιρείς το μέγα στρατηγικό του άγχος: τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης χαοτικής εμπλοκής. Αυτόν τον κίνδυνο, που ο Μακιαβέλι τον προσδιόρισε πριν πέντε αιώνες (Istorie Fiorentine, Βιβλίο III), τον απομειώνεις ως αμυνόμενος όταν ακολουθείς το ίδιο δόγμα βραχυχρόνιας εμπλοκής με τον επιτιθέμενο. Κατά συνέπεια ο επιτιθέμενος ενθαρρύνεται τότε (από τον ίδιο τον αμυνόμενο) να αναλάβει το υπολογισμένο ρίσκο (calculated risk) ενός ακαριαίου τετελεσμένου – ξαφνικά μια νύχτα, σύμφωνα με τον Ερντογάν.

Αποτρεπτικό Δόγμα Μακροχρόνιου Πολέμου Φθοράς

Υπό αυτό το πρίσμα, η υιοθέτηση ενός μονοδιάστατου αμυντικού δόγματος βραχυχρόνιας σύγκρουσης συνιστά ένα επικίνδυνο στρατηγικό σφάλμα, καθώς στην πραγματικότητα «προσκαλεί την επίθεση».** Αυτό ισχύει ανεξάρτητα από τα οπλικά συστήματα του αμυνομένου:

Την 20 Ιουλίου 1974, τα 14 Φάντομ F4, τα προηγμένα 4 γερμανικά υποβρύχια Type 209 (1100 ΤΝ), τα 170 υπόστεγα/shelters αεροσκαφών, τα 60 γαλλικά άρματα ΑΜΧ 30, και οι αντιεροπορικοί πύραυλοι HAWK – που η Ελλάδα είχε, ενώ η Τουρκία τίποτε από αυτά δεν είχε τότε – δεν απέτρεψαν τους Τούρκους από το να αναλάβουν το υπολογισμένο ρίσκο του Αττίλα, παρότι μάλιστα το Ελληνικό Ναυτικό διέθετε τότε 4 γαλλικές πυραυλακάτους La Combattante II οπλισμένες με κατευθυνόμενους αντιπλοϊκούς πυραύλους MM38 Exocet, όταν το Τουρκικό Ναυτικό ήταν εξοπλισμένο μόνο με κανόνια.

Το μέγα μάθημα του 1974 είναι ότι η πραγματική αποτροπή απέναντι στην Τουρκία δεν είναι οι ελληνικοί εξοπλισμοί καθ’ εαυτοί, όταν ακολουθούμε τους δικούς της κανόνες, το δικό της δόγμα βραχυχρόνιας σύρραξης. Απεναντίας η χώρα μας, ως αμυνόμενη, πρέπει να προετοιμαστεί πειστικά για έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς από τον οποίο ο εισβολέας δεν θα μπορέσει να αποδράσει. Τότε το κόστος ενός πολέμου στο Αιγαίο γίνεται απαγορευτικό για την Τουρκία, διότι άπτεται των υπαρξιακών της κινδύνων.

Επομένως, το δόγμα αμύνης της Ελλάδας πρέπει να επικαιροποιηθεί, ώστε να αυξηθεί η αποτρεπτική του αποτελεσματικότητα προς διασφάλιση της ειρήνης. Μόνον τότε, με το κατάλληλο ελληνικό δόγμα αμύνης,***θα πιάσουν τόπο οι οικονομικές θυσίες του ελληνικού λαού για τον εξοπλισμό των Ενόπλων Δυνάμεων.

Διότι οι πολεμικές εξελίξεις στην Ουκρανία, στο Ιράν και γενικά στη Μέση Ανατολή, καταδεικνύουν ότι το δόγμα καθ’ αυτό του “σύντομου πολέμου” είναι πλέον ξεπερασμένο. Ειδικά δε για την Ελλάδα, είναι ξεπερασμένο (αναποτελεσματικό) από την εποχή του Αττίλα το 1974. Αυτό καταδεικνύεται και σήμερα από τα ψευδεπίγραφα “ήρεμα νερά” της “Γαλάζιας Πατρίδας”, που όλο και περισσότερο θυμίζουν νηνεμία πριν την καταιγίδα. Συγκεφαλαιωτικά, το προτεινόμενο διευρυμένο αμυντικό δόγμα της Ελλάδας συμπεριλαμβάνει δύο εναλλακτικά ενδεχόμενα:

(1) Εάν μια εχθρική απόβαση σε ελληνικό νησί καταστραφεί εν τη γενέσει της, τότε εφαρμόζονται οι προβλέψεις του υφιστάμενου δόγματος βραχυχρόνιας σύρραξης: η Ελλάδα αποδέχεται την εκεχειρία, με τη διαμεσολάβηση των Η.Π.Α., και προσέρχεται σε διάσκεψη ειρήνης από πλεονεκτική θέση, ως νικήτρια δύναμη.

(2) Εάν όμως ο εισβολέας κατορθώσει να δημιουργήσει κάποιο προγεφύρωμα, οσοδήποτε μικρό κι αν είναι, η Ελλάδα αμυνομένη δεν αποδέχεται οποιαδήποτε εκεχειρία, καθώς η στρατηγική της μεταπίπτει αυτόματα σε μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς κατά του εχθρού, μέχρις ότου και ο τελευταίος εισβολέας στρατιώτης αποχωρήσει από ελληνικό έδαφος.

Σε κάθε περίπτωση, το προηγούμενο των Διασκέψεων της Γενεύης του 1974 δεν πρόκειται να επαναληφθεί. Εάν οι Έλληνες καταφέρουν να πείσουν εγκαίρως τους Τούρκους περί τούτου, τότε θα έχει γίνει ένα μεγάλο βήμα για μια μακροχρόνια ελληνο-τουρκική ειρήνη.

---

Υποσημειώσεις

*Το The Strategist εκδίδεται από το Australian Strategic Policy Institute (ASPI), το οποίο χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Άμυνας της Αυστραλίας και τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ, Καναδά, Βρετανίας, Ολλανδίας και Ιαπωνίας, καθώς επίσης από πολεμικές βιομηχανίες όπως η Lockheed Martin και η Raytheon Technologies.

**Όπως έχει αναλύσει ο John Mearsheimer (“Conventional Deterrence”), και ο Paul K. Huth (“Extended Deterrence and the Prevention of War”), η αποτροπή καταρρέει όταν ο επιτιθέμενος πειστεί ότι η σύγκρουση θα είναι σύντομη.

*** Ορισμένες προϋποθέσεις για την αποτρεπτική αποτελεσματικότητα του προτεινόμενου διευρυμένου αμυντικού δόγματος προσδιορίζονται στην τριλογία των άρθρων μου στο SLpress.gr επισυνάπτονται με ενεργούς συνδέσμους (links) στο κείμενο.