Η Τουρκία παρακολουθεί Ελλάδα-Ισραήλ, αλλά σιωπά για την “Ασπίδα του Αχιλλέα”

Ωστόσο, όταν η ερώτηση φτάνει στο πλέον συγκεκριμένο ζήτημα, την ελληνική “Ασπίδα του Αχιλλέα”, η Άγκυρα σιωπά κρατώντας κλειστά τα χαρτιά της. Αυτό προκύπτει από τη γραπτή απάντηση του υπουργού Άμυνας της Τουρκίας Γιασάρ Γκιουλέρ σε κοινοβουλευτική ερώτηση του βουλευτή του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) Χασάν Οζτούρκμεν. Ο Γκιουλέρ υπέγραψε την απάντηση στις 10 Αυγούστου, ενώ το σχετικό κοινοβουλευτικό έγγραφο παραλήφθηκε στις 13 Αυγούστου.

Η ερώτηση είχε κατατεθεί στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας στις 16 Ιουλίου και αφορούσε, μεταξύ άλλων, την ελληνική στρατιωτική δραστηριότητα στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, τα οποία η Τουρκία θεωρεί ότι υπόκεινται σε καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης.

Η απάντηση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας αποτελείται από μόλις τέσσερις παραγράφους. Παρότι περιέχει μια αναφορά σε πιθανές εξελίξεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε «κρίση, ένταση και πόλεμο», δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες αναφορές σε ανάπτυξη δυνάμεων, στρατιωτικά αντίμετρα ή επιχειρησιακά σχέδια.

Τέσσερις τομείς συνεργασίας Ελλάδας-Ισραήλ

Το πιο συγκεκριμένο σημείο της απάντησης βρίσκεται στη δεύτερη παράγραφο. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας αναφέρει ότι η στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ έχει αναπτυχθεί σε τέσσερις βασικούς τομείς:

• την αμυντική βιομηχανία,
• την εκπαίδευση,
• τις στρατιωτικές ασκήσεις,
• την τεχνολογία.

Παράλληλα, σημειώνει ότι η στρατιωτική συνεργασία του Ισραήλ με την Ελλάδα παρακολουθείται στενά, καθώς «διευρύνεται το φάσμα των κινδύνων, των απειλών αλλά και των ευκαιριών που αντιμετωπίζει η Τουρκία». Στην πρώτη παράγραφο, το υπουργείο επαναλαμβάνει τη γνωστή του θέση για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Υποστηρίζει ότι η αμυντική στρατηγική της Τουρκίας έχει ως βασικούς στόχους την προστασία της κυριαρχίας, της ανεξαρτησίας, της εδαφικής ακεραιότητας και των ζωτικών συμφερόντων της χώρας.

Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρει ότι οι ελληνικές δραστηριότητες που «η Άγκυρα θεωρεί αντίθετες με το διεθνές δίκαιο ή επιζήμιες για τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της Τουρκίας παρακολουθούνται και αντιμετωπίζονται όταν κρίνεται απαραίτητο». Στην τρίτη παράγραφο, η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι η Τουρκία δεν ήταν εκείνη που κλιμάκωσε τις εντάσεις και ότι δεν πρόκειται να μείνει αδιάφορη απέναντι σε εξελίξεις που επηρεάζουν την εθνική της ασφάλεια.

Και στην τελευταία παράγραφο αναφέρει ότι, σε συνεργασία με άλλους κρατικούς φορείς, συνεχίζονται οι εργασίες που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του υπουργείου, καθώς και η προετοιμασία για πιθανές περιφερειακές εξελίξεις, μεταξύ άλλων για σενάρια «κρίσης, έντασης και πολέμου».

Η συγκεκριμένη αναφορά είναι αυτή που προκάλεσε το μεγαλύτερο ενδιαφέρον στα τουρκικά και περιφερειακά δημοσιεύματα. Ωστόσο, το έγγραφο δεν αναφέρει ούτε ποιες δυνάμεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ούτε πού, εναντίον ποιων στόχων ή με ποια στρατιωτικά μέσα.

Η “Ασπίδα του Αχιλλέα” τέθηκε, χωρίς απάντηση

Ο Οζτούρκμεν είχε υποβάλει συνολικά έξι ερωτήματα. Ένα από αυτά ήταν απολύτως συγκεκριμένο: Ποια μέτρα προετοιμάζει η Τουρκία απέναντι στο πολυεπίπεδο ελληνικό σύστημα αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας, την “Ασπίδα του Αχιλλέα”. Ο Γκιουλέρ, όμως, δεν αναφέρει καν το όνομα του προγράμματος.

Δεν υπάρχει αξιολόγηση της “Ασπίδας του Αχιλλέα”, ούτε αναφορά στα επιμέρους συστήματα που θα την αποτελούν, στο κόστος ή στο χρονοδιάγραμμα υλοποίησής της. Πολύ περισσότερο, δεν υπάρχει κάποια ένδειξη για συγκεκριμένη τουρκική στρατιωτική απάντηση που να σχεδιάζεται ειδικά απέναντι στο ελληνικό σύστημα. Αντί για αυτό, η απάντηση μετατοπίζει το βάρος στη γενικότερη στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας-Ισραήλ.

Στην ερώτησή του, ο Οζτούρκμεν είχε επικαλεστεί επίσης δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία νησιά κοντά στις τουρκικές ακτές θα μπορούσαν να εξοπλιστούν με ισραηλινά συστήματα αεράμυνας. Είχε ακόμη υποστηρίξει ότι προετοιμάζονται υπόγειες στρατιωτικές εγκαταστάσεις για κέντρα διοίκησης και αποθήκευση πυρομαχικών.

Τα υπόλοιπα ερωτήματα αφορούσαν πιθανά μέτρα τουρκικής αποτροπής, δημοσιεύματα σχετικά με διαδρόμους απογείωσης μαχητικών αεροσκαφών και την ανάπτυξη συστημάτων Patriot στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, την έκταση της στρατιωτικής συνεργασίας Ελλάδας-Ισραήλ, καθώς και τα νομικά βήματα που συνδέονται με την τουρκική ερμηνεία της Συνθήκης της Λωζάννης του 1923 και της Συνθήκης των Παρισίων του 1947. Κανένα από αυτά τα ζητήματα δεν παίρνει συγκεκριμένη επιχειρησιακή απάντηση.

Η συγκυρία έχει σημασία

Η απουσία αναφοράς στην “Ασπίδα του Αχιλλέα” αποκτά μεγαλύτερη σημασία λόγω της χρονικής συγκυρίας. Ελλάδα και Ισραήλ αναμένεται να υπογράψουν στις 31 Αυγούστου στο Τελ Αβίβ τις συμφωνίες για το ολοκληρωμένο πρόγραμμα αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας.

Έλληνες αξιωματούχοι έχουν τοποθετήσει το κόστος του προγράμματος σε λίγο πάνω από 3 δισ. ευρώ, ενώ σύμφωνα με τον σχεδιασμό το σύστημα αναμένεται να καταστεί πλήρως επιχειρησιακό μέσα σε 35 μήνες, με τις παραδόσεις να γίνονται σταδιακά. Με άλλα λόγια, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας υπέγραψε την απάντησή του, τρεις εβδομάδες πριν από την προγραμματισμένη υπογραφή των συμφωνιών.

Κοινοβουλευτική απάντηση, όχι πολεμικό σχέδιο

Το σημαντικό είναι να διαβαστεί η συγκεκριμένη απάντηση στο πλαίσιο της διαδικασίας στην οποία δόθηκε: Πρόκειται για απάντηση του υπουργείου Άμυνας σε κοινοβουλευτική ερώτηση και όχι για ανακοίνωση στρατιωτικού σχεδιασμού. Η διατύπωση περί «κρίσης, έντασης και πολέμου» είναι ασφαλώς αξιοπρόσεκτη. Όμως το έγγραφο δεν αποκαλύπτει ούτε πώς θα κινηθούν οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις σε ένα τέτοιο σενάριο, ούτε ποια συγκεκριμένα μέτρα θα μπορούσαν να ληφθούν.

Αρκετά δημοσιεύματα μετά τις 25 Αυγούστου έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στην τελευταία παράγραφο της απάντησης. Ωστόσο, το πιο συγκεκριμένο στοιχείο βρίσκεται στην προηγούμενη παράγραφο, όπου το τουρκικό υπουργείο Άμυνας προσδιορίζει τους τέσσερις τομείς στους οποίους θεωρεί ότι έχει διευρυνθεί η συνεργασία Ελλάδας-Ισραήλ: αμυντική βιομηχανία, εκπαίδευση, ασκήσεις και τεχνολογία.

Η “Ασπίδα του Αχιλλέα”, παρά το γεγονός ότι τέθηκε ρητά από τον Τούρκο βουλευτή, δεν μπαίνει τελικά στο κάδρο της απάντησης.
Και αυτό έχει τη σημασία του, καθώς ο εκσυγχρονισμός της ελληνικής αεράμυνας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εξοπλιστικά προγράμματα της Ελλάδας στα οποία συμμετέχουν ισραηλινές αμυντικές εταιρείες.

Η “Ασπίδα του Αχιλλέα” σχεδιάζεται ως ένα πολυεπίπεδο σύστημα για την αντιμετώπιση αεροσκαφών, πυραύλων, drones και άλλων εναέριων απειλών και αποτελεί μέρος του ευρύτερου ελληνικού προγράμματος αμυντικού εκσυγχρονισμού με ορίζοντα το 2036.
Η απάντηση του Γκιουλέρ δεν λέει τι σκοπεύει να αναπτύξει η Τουρκία απέναντί της.

Αυτό που προκύπτει από το κοινοβουλευτικό αρχείο είναι κάτι πιο περιορισμένο, αλλά σαφές: Η τουρκική ηγεσία παρακολουθεί στενά τη στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας-Ισραήλ στους τομείς της αμυντικής βιομηχανίας, της εκπαίδευσης, των ασκήσεων και της τεχνολογίας, την ώρα που η Αθήνα ετοιμάζεται να περάσει στο επόμενο στάδιο της “Ασπίδας του Αχιλλέα”.