ΗΠΑ-Τουρκία: Η δύσκολη εξίσωση CAATSA-S-400 και F-35

Ωστόσο, δεν έδωσε χρονοδιάγραμμα, ούτε διευκρίνισε τα επόμενα νομικά και διοικητικά βήματα για την εφαρμογή της απόφασης. Ο νόμος CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act), που ψηφίστηκε από το Κογκρέσο το 2017, προβλέπει μέσω του Section 231 την επιβολή κυρώσεων σε χώρες. ή φορείς που πραγματοποιούν σημαντικές συναλλαγές με τον ρωσικό αμυντικό τομέα. Στην περίπτωση της Τουρκίας, οι κυρώσεις συνδέθηκαν με την αγορά των ρωσικών συστημάτων S-400.

Για την εφαρμογή της προβλεπόμενης εξαίρεσης (waiver) από τις κυρώσεις, ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν χρειάζεται να λάβει προηγούμενη έγκριση, ή θετική ψήφο από το Κογκρέσο. Η διαδικασία δεν προβλέπει ψηφοφορία του Κογκρέσου για την άρση των κυρώσεων. Ο πρόεδρος οφείλει, όμως, να ακολουθήσει τη διαδικασία που προβλέπει ο νόμος, υποβάλλοντας στις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου την απαραίτητη πιστοποίηση (certification) και αιτιολογώντας ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για τη χρήση του waiver.

Η πιστοποίηση δεν αφορά αποκλειστικά τη μείωση των δεσμών μιας χώρας με τον ρωσικό αμυντικό τομέα, αλλά βασίζεται σε ευρύτερα κριτήρια, όπως τα αμερικανικά συμφέροντα εθνικής ασφάλειας, η επίδραση στις συμμαχίες των ΗΠΑ και η στρατηγική σημασία της σχέσης με την ενδιαφερόμενη χώρα. Επομένως, ο πρόεδρος των ΗΠΑ διαθέτει την αρμοδιότητα να προχωρήσει σε εξαίρεση από τις κυρώσεις CAATSA, χωρίς νέα ψηφοφορία στο Κογκρέσο, αλλά η απόφαση πρέπει να τεκμηριωθεί και να ακολουθήσει τη διαδικασία που προβλέπει ο νόμος.

Για την Τουρκία, η άρση των κυρώσεων CAATSA θα αποτελούσε ένα κρίσιμο βήμα για την επανεξέταση της συμμετοχής της στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35. Ωστόσο, δεν σημαίνει αυτόματα την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα. Για να προχωρήσει μια τέτοια εξέλιξη απαιτείται συντονισμός και αποφάσεις από τις αρμόδιες αμερικανικές αρχές, μεταξύ των οποίων το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ (Πεντάγωνο), το Γραφείο Διαχείρισης του προγράμματος F-35 (F-35 Joint Program Office), το Στέιτ Ντιπάρτμεντ μέσω των διαδικασιών εξαγωγών αμυντικού υλικού, η Υπηρεσία Συνεργασίας Αμυντικής Ασφάλειας (DSCA), καθώς και πολιτική συνεργασία με το Κογκρέσο.

Με άλλα λόγια, η απόφαση του προέδρου Τραμπ για άρση των κυρώσεων CAATSA μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για μια νέα φάση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις και να διευκολύνει τη συζήτηση για τα F-35, αλλά η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα θα απαιτήσει ξεχωριστές διαδικασίες και αποφάσεις από την Ουάσιγκτον.