O “Χρυσός Στόλος” του Τραμπ και το πάθημα της Ιαπωνίας

Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις που παραμερίστηκαν από την κυρίαρχη θέση τους είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό: ήταν αποικιακές δυνάμεις, βάσιζαν την ισχύ τους και την ευρωπαϊκή κυρίαρχη θέση τους στην δεσπόζουσα θέση τους στις ηπείρους της Γης. Στην Αφρική και στην Ασία πιο ειδικά. Η ταπείνωση αυτών των δυνάμεων δημιουργούσε παρενέργειες σε ολόκληρο τον πλανήτη. Οι πλέον εξέχουσες από αυτές βρίσκονταν στην Ασία. Βρετανοί, Γάλλοι, Ολλανδοί –ακόμα και Πορτογάλοι– κατείχαν καίριες στρατηγικές θέσεις στην ήπειρο αυτή, αλλά και στον απέραντο Ειρηνικό Ωκεανό.

Η Ινδία (συμπεριλαμβανομένων των σημερινών Πακιστάν και Μπαγκλαντές), η Ινδοκίνα και η Μαλαισιανή χερσόνησος, η Ινδονησία και τα νησιωτικά συμπλέγματα του Ειρηνικού, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία, βρίσκονταν κάτω από τον έλεγχο των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Από αυτές άλλες είχαν συντριβεί στις ως τότε εξελίξεις του πολέμου (Γαλλία, Ολλανδία), άλλες είχαν πληγεί και εξασθενίσει (Βρετανία). Στα 1941 υπήρχε πλέον ένα εμφανές πολιτικό και στρατηγικό κενό στην πολυάνθρωπη και πλούσια ετούτη ζώνη.

Η ιαπωνική άρχουσα τάξη, ο φιλόδοξος ιαπωνικός καπιταλισμός που έκανε τότε αποφασιστικά αποικιακά βήματα στην Κορέα και την Κίνα, δεν μπορούσε να μείνει αδιάφορη στην “ιστορική ευκαιρία” που παρουσιαζόταν. Πολύ περισσότερο όταν, μετά την συντριπτική ήττα στον σύντομο πόλεμο με την Σοβιετική Ένωση στα 1939, ο δρόμος προς την απόκτηση χερσαίων εδαφών στην ασιατική ενδοχώρα είχε κλείσει. Υπήρχε όμως ένα δομικό πρόβλημα. Η ιαπωνική βιομηχανική υποδομή αδυνατούσε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις ενός γενικευμένου πολέμου με “βιομηχανικά” χαρακτηριστικά.

Οι ισχυροί στόλοι

Η διεκδίκηση της νησιωτικής ή παράλιας Ασίας μπορούσε να υλοποιηθεί με ισχυρούς στόλους και την αντίστοιχη αεροπορική ισχύ. Και τα δύο, για να υπάρξουν, στηρίζονταν στις βιομηχανικές δυνατότητες της Ιαπωνίας. Οι τελευταίες ήταν ίσως επαρκείς για την αναμέτρηση με τις αποικιακές ευρωπαϊκές δυνάμεις, ακόμα και τις δυνάμεις της Μεγάλης Βρετανίας. Ήταν όμως ανεπαρκείς ως προς την απέναντι δύναμη στον Ειρηνικό: τις ΗΠΑ. Η ιαπωνική εξάπλωση σε βάρος της θνήσκουσας αποικιακής Ευρώπης δεν θα μπορούσε να αφήσει αδιάφορες τις τελευταίες.

Στα ιαπωνικά επιτελεία, πολιτικά και στρατιωτικά, διαπίστωσαν ότι κάθε απόπειρα να ανταγωνιστούν τις τότε ΗΠΑ στον βιομηχανικό τομέα ήταν καταδικασμένη: η χώρα τους δεν θα μπορούσε να ναυπηγήσει τόσα πλοία και τόσα αεροπλάνα, όσα οι ΗΠΑ μπορούσαν. Με αυτό το δεδομένο στράφηκαν αναγκαστικά προς μια εναλλακτική επιλογή. Θα ναυπηγούσαν ένα μικρό αριθμό από ποιοτικά ανώτερα πλοία, τα οποία θα μπορούσαν να κρατήσουν σε απόσταση, ίσως και να νικήσουν τον ισχυρό τους ανταγωνιστή.

Έτσι κατέληξαν στην απόφαση να ναυπηγήσουν τέσσερα πλοία μάχης –θωρηκτά στην πλέον δόκιμη έκφραση– ανώτερα κάθε ανάλογου στους ωκεανούς, ικανά να εκβιάσουν αποτέλεσμα σε μία αποφασιστική αναμέτρηση-ναυμαχία που θα έκρινε την έκβαση του πολέμου. Αυτό ήταν τότε το κυρίαρχο δόγμα του πολέμου στην θάλασσα.

Το μέγεθος των ιαπωνικών αυτών πλοίων ήταν δυσθεώρητο, είχαν δύο φορές το εκτόπισμα των παραδοσιακών πλοίων μάχης, όπως το είχε προσδιορίσει η ναυτική συνθήκη του Ουάσιγκτον (1922) και οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις της: εκτόπιζαν 72.000 τόνους έναντι 35.000 που επέτρεπε η Συνθήκη. Τα πυροβόλα τους είχαν διάμετρο 459 χλστ. έναντι των 406 που επέτρεπε η Συνθήκη και των 381 που ήταν το συνηθέστερο εκείνου του καιρού.

Τελικά, τα πλοία αυτά, η κλάση “Γιαμάτο” όπως ονομάστηκε από το όνομα του πρώτου της σειράς, ήταν μεγαλύτερα από κάθε άλλο πλεούμενο, ακόμα και με τα εμπορικά αντίστοιχα (πετρελαιοφόρα, φορτηγά, υπερωκεάνεια). Εξυπακούεται ότι το κόστος τους ήταν τεράστιο και οι βιομηχανικές υποδομές για την κατασκευή τους ελλιπείς. Έτσι από τα τέσσερα συμπληρώθηκαν και ανέλαβαν υπηρεσία τα δύο (το δεύτερο ήταν το Μουτσάτσι) ενώ ένα τρίτο τέλειωσε άδοξα τις μέρες του ως είδος αεροπλανοφόρου (το Σινάνο). Τέταρτο δεν υπήρξε. Να συμπληρώσουμε ότι και τα δύο που πήραν μέρος στον πόλεμο βυθίστηκαν από αεροπλάνα χωρίς να χρησιμοποιήσουν ποτέ τον θηριώδη οπλισμό τους.

Τα υπερπλοία του Τραμπ

Η μακρά ετούτη εισαγωγή έγινε μόνο και μόνο για να μεταφερθούμε στον σημερινό μας κόσμο. Ο πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε πρόσφατα ότι φιλοδοξεί οι αμυντικές δαπάνες της Τουρκίας να φτάσουν το ποσό του 1,5 τρισεκατομμυρίου! Προηγουμένως, στις 22 Δεκεμβρίου 2025 ανακοίνωσε τον σχεδιασμό και την κατασκευή ενός νέου τύπου πλοίων μάχης (battleship) που θα αποτελέσουν τον πυρήνα του “Χρυσού Στόλου” των ΗΠΑ.

Τα νέα πλοία, όπως ανακοίνωσε, θα είναι ισχυρότερα από τα ισχυρότερα πολεμικά των θαλασσών, εξαιρουμένων των αεροπλανοφόρων, και θα έχουν εκατό φορές μεγαλύτερη ισχύ πυρός από εκείνη των παλαιών θωρηκτών (προφανώς αναφερόταν στο Iowa της κλάσης Missouri που παροπλίστηκε στα 1991). Προϊδέασε, μάλιστα, λέγοντας ότι θα είναι σκάφη εκτοπίσματος 30 με 40.000 τόνων και ότι θα έχουν πυραυλικό δυναμικό και όπλα κατευθυνόμενης ενέργειας. Έδωσε μάλιστα και το όνομα του πρώτου της σειράς: θα είναι το BBG-1 Defiant.

Αρχικά θα κατασκευαστούν δύο πλοία για να ακολουθήσουν άλλα δέκα που θα περιλαμβάνουν τις βελτιώσεις που θα έχουν κριθεί αναγκαίες. Στην πλήρη της ανάπτυξη η σειρά σχεδιάζεται να περιλαμβάνει 20 ως 25 πλοία. Ετούτη η πλευρά των ανακοινώσεων θα προκάλεσε μειδιάματα στο εξειδικευμένο ακροατήριο του Τραμπ καθότι είναι ακόμα νωπή η εμπειρία από τα πολυδιάστατα αντιτορπιλικά DDG-1000 Zumwalt, από τα οποία προγραμματίστηκαν 24, κατασκευάστηκαν τρία, τα οποία κινούνται από τροποποίηση σε τροποποίηση, χωρίς ακόμα το αμερικανικό ναυτικό να γνωρίζει σε τι μπορούν να χρησιμεύσουν.

Η ιδέα για τα νέα αμερικανικά υπερόπλα αντιγράφει εν μέρει την αντίστοιχη σοβιετική ιδέα με τα καταδρομικά τύπου Kirov, ενώ αποτελεί ένα είδος απάντησης στα κινεζικά αντιτορπιλικά τύπου Τype 55 Renhai. Το τελευταία, σκάφη των 13.000 τόνων εντυπωσίασαν με την ταχύτητα της κατασκευής τους: η τοποθέτηση της τρόπιδας για το πρώτο της σειράς έγινε στα 2014 και τα οκτώ της κλάσης βρίσκονταν σε υπηρεσία στα 2022! Προφανώς αυτό μαρτυρεί τις εξαιρετικές δυνατότητες της κινεζικής ναυπηγικής βιομηχανίας. Η παραγωγικότητα της αμερικανικής αντίστοιχης είναι το πρώτο εμπόδιο για τα οράματα του Τραμπ.

Ο “Χρυσός Στόλος”

Ακόμα και αν όλα πήγαιναν καλά το πρώτο πλοίο του “Χρυσού Στόλου” των ΗΠΑ δεν θα μπορούσε να καθελκυστεί πριν από το 2035-2040. Πολύ περισσότερο που δεν υπάρχει εμπειρία ή προηγούμενο για τόσο καινοτόμο πλοίο. Για παράδειγμα, τα όπλα κατευθυνόμενης ενέργειας απαιτούν για να λειτουργήσουν άφθονη ενέργεια. Γεγονός που επιβάλει πρώτον την παραγωγή της (με πυρηνικό αντιδραστήρα μόνο) και δεύτερον την αποτελεσματική κατανομή της. Τα δε πυραυλικά όπλα που θα οπλίσουν τα νέα πλοία μάχης απλά δεν έχουν ακόμα κατασκευαστεί.

Το κόστος είναι μια ακόμα δεσμευτική παράμετρος. Για τα πρώτα 10 πλοία το κόστος  υπολογίζεται στο επίπεδο των 10-15 δισ. σημερινών δολαρίων, όσο περίπου και το κόστος ενός αεροπλανοφόρου, ενώ τα σύνθετα όπλα τα οποία θα μεταφέρουν, θα κάνουν την κάθε βολή να πλήττει το αμερικανικό θησαυροφυλάκιο περισσότερο ίσως από ό,τι τον εχθρό! Ήδη το κατασκευαστικό κόστος των σημερινών αντιτορπιλικών Arleigh Burke (τέταρτης γενιάς) βρίσκεται στα 300.000 δολάρια για κάθε τόνο εκτοπίσματος και ο προϋπολογισμός των ΗΠΑ το εξοικονομεί, περικόπτοντας ή ακυρώνοντας άλλα προγράμματα. Οι φρεγάτες Constellation είναι ενδεικτικό θύμα των κατάστασης.

Χρειάζεται να θυμίσουμε ότι το κόστος ναυπήγησης των υπερ-θωρηκτών στην προπολεμική Ιαπωνία εξοικονομήθηκε σε βάρος πλοίων ανθυποβρυχιακής προστασίας και συνοδείας νηοπομπών; Η έλλειψη των δεύτερων προκάλεσε τα αδιέξοδα και την ήττα της ιαπωνικής ναυτικής ισχύος, όχι οι όποιες επιδόσεις των υπερπλοίων της.

Ο Τραμπ οραματίζεται “Χρυσό Στόλο”. Το πιο πιθανό είναι ότι τίποτε από τα αισιόδοξα που ανακοίνωσε δεν θα εκπληρωθεί. Αυτή όμως η ανακοίνωση, από μόνη της, αποτελεί μια διακήρυξη αδυναμίας. Ο πολύ σύντομος ναυτικός ανταγωνισμός που έχει ξεκινήσει –σύντομος διότι οι ναυτικοί ανταγωνισμοί δεν μπορούν, λόγω κόστους, να κρατήσουν πολύ– θα είχε ήδη κριθεί, επειδή η Κίνα μπορεί, ενώ οι ΗΠΑ όχι. Δεν έχει ήδη κριθεί, επειδή η γεωγραφία προσθέτει αστάθμητους παράγοντες στην έκβαση αυτού του ανταγωνισμού. Η Κίνα είναι ακόμα περίκλειστη, μακριά από τους ωκεανούς, σε χειρότερη ίσως κατάσταση απ’ ό,τι η Γερμανία στα 1914. Οπωσδήποτε όμως οι οραματισμοί του προέδρου Τραμπ θα βρουν τη θέση τους στην ιστορία δίπλα σε όσους θέλησαν μεν, δεν μπόρεσαν δε.