Πώς μπορεί η Ελλάδα να προστατευτεί από drones και πυραύλους

Η μαζική χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών, δορυφορικών εικόνων, θερμικών αισθητήρων, ηλεκτρονικών συστημάτων επιτήρησης και όπλων ακριβείας περιορίζει δραστικά την ικανότητα των χερσαίων δυνάμεων να παραμένουν συγκεντρωμένες και ορατές στην επιφάνεια. Η απάντηση δεν είναι μόνο η καλύτερη παραλλαγή, ή η διασπορά: Είναι και η μεταφορά κρίσιμων λειτουργιών κάτω από το έδαφος.

Πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι το Ιράν, όπου τα υπόγεια δίκτυα και οι “πόλεις τούνελ” του (με πυραύλους, εκτοξευτές και drones) συνέβαλαν στην αποτροπή του κατά τον πρόσφατο πόλεμο. Οι υπόγειες αυτές εγκαταστάσεις απέδειξαν ότι εξασφαλίζουν τη δυνατότητα αντεπίθεσης και επιτρέπουν την ασφαλή μετακίνηση και τη γρήγορη προετοιμασία πυραυλικών πληγμάτων, μακριά από τα αδιάκριτα “βλέμματα” δορυφόρων και αεροσκαφών.

Για την Ελλάδα, αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφίας της. Η χώρα διαθέτει ένα εκτεταμένο και ποικιλόμορφο υπέδαφος, ορεινούς όγκους, φυσικά σπήλαια, παλαιές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, υπόγεια έργα υποδομής, οδικά και σιδηροδρομικά τούνελ, καθώς και σημαντικό αριθμό εγκαταστάσεων που μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αξιοποιηθούν ως μέρος ενός ευρύτερου συστήματος προστασίας. Δεν πρόκειται για πρόταση δημιουργίας ενός τεράστιου δικτύου υπόγειων εγκαταστάσεων, αλλά για την ανάπτυξη μιας εθνικής αρχιτεκτονικής υπόγειας ανθεκτικότητας.

Η επιβίωση της διοίκησης

Η πρώτη προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η επιβίωση της διοίκησης. Σε έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο υψηλής έντασης, τα μεγάλα και σταθερά στρατηγεία, τα κέντρα επικοινωνιών και οι συγκεντρωμένες εγκαταστάσεις διοίκησης θα αποτελούσαν προφανείς στόχους για πυραύλους, UAV (μη επανδρωμένα οχήματα-unmanned aerial vehicle) και περιφερόμενα πυρομαχικά. Η λύση δεν είναι απλώς η κατασκευή βαθύτερων καταφυγίων: Απαιτείται η δημιουργία διασυνδεδεμένων, διασπαρμένων και εφεδρικών κόμβων διοίκησης, ώστε η απώλεια ενός κέντρου να μην συνεπάγεται απώλεια της δυνατότητας διοίκησης.

Αυτό αφορά ιδιαίτερα το επίπεδο από το οποίο οι μεραρχίες και τα σώματα στρατού συντονίζουν μεγάλες επιχειρήσεις. Η σύγχρονη απειλή δεν επιτρέπει πλέον να θεωρείται το αρχηγείο ένας σταθερός χώρος, στον οποίο συγκεντρώνεται όλο το επιτελείο. Τα διοικητικά στοιχεία πρέπει να μπορούν να λειτουργούν από περισσότερες θέσεις, με εναλλακτικές επικοινωνίες, αυτόνομη ηλεκτροδότηση, προστατευμένη διαβίωση και δυνατότητα ταχείας μετάβασης από έναν κόμβο σε άλλον.

Το ίδιο ισχύει για τις επικοινωνίες. Η υπογειοποίηση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως προστασία προσωπικού, αλλά και ως προστασία των δικτύων που επιτρέπουν στον στρατό να λειτουργεί. Εφεδρικά κέντρα δεδομένων, προστατευμένοι κόμβοι επικοινωνιών και συνδυασμός οπτικών ινών, ραδιοζεύξεων και άλλων εναλλακτικών μέσων μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την ανθεκτικότητα του συστήματος διοίκησης και ελέγχου.

Ουκρανία και Ελλάδα

Η δεύτερη διάσταση είναι η εφοδιαστική. Η Ουκρανία δείχνει ότι οι μεγάλες συγκεντρώσεις πυρομαχικών, καυσίμων και υλικού είναι εξαιρετικά ευάλωτες όταν εντοπίζονται από UAV και δορυφορικά συστήματα. Η ελληνική απάντηση θα μπορούσε να είναι η δημιουργία μικρότερων, διασπαρμένων και προστατευμένων αποθεμάτων, αντί της υπερβολικής εξάρτησης από λίγες μεγάλες εγκαταστάσεις. Ιδιαίτερη σημασία έχει η δυνατότητα ταχείας αναπλήρωσης και μεταφοράς μεταξύ αυτών των κόμβων.

Εδώ η Ελλάδα έχει ένα ακόμη πλεονέκτημα: Η ίδια η πολιτική υποδομή μπορεί να αποτελέσει μέρος της στρατιωτικής ανθεκτικότητας. Τούνελ, υπόγειοι χώροι, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και άλλες υποδομές μπορούν, όπου είναι τεχνικά και νομικά εφικτό, να ενταχθούν σε έναν σχεδιασμό διπλής χρήσης. Το ζητούμενο δεν είναι να στρατιωτικοποιηθεί κάθε υπόγεια εγκατάσταση, αλλά να υπάρχει από πριν σχέδιο για το ποια υποδομή μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί σε συνθήκες μαζικής προσβολής.

Η τρίτη διάσταση αφορά την ίδια τη δύναμη ελιγμού. Οι ελληνικές ταξιαρχίες δεν θα μπορούν πάντοτε να βασίζονται στην κίνηση και την παραμονή τους στην επιφάνεια, χωρίς σημαντικό κίνδυνο. Η διασπορά, οι εναλλακτικές θέσεις, τα προστατευμένα σημεία διοίκησης και οι υπόγειες υποδομές μπορούν να λειτουργήσουν ως “άγκυρες” από τις οποίες οι μονάδες θα αναπτύσσονται, θα ανασυγκροτούνται και θα ανεφοδιάζονται.

Αυτό, όμως, απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας. Η υπογειοποίηση δεν είναι απλώς έργο μηχανικού. Είναι επιχειρησιακή ικανότητα. Χρειάζεται δόγμα, εκπαίδευση, μηχανικούς, γεωτεχνική τεχνογνωσία, συστήματα εξαερισμού και ηλεκτροδότησης, προστατευμένες επικοινωνίες, αισθητήρες και, κυρίως, σχέδιο για το πώς λειτουργεί μια μονάδα όταν οι κύριες εγκαταστάσεις της έχουν πληγεί.

Αλλαγή νοοτροπίας

Τέλος, υπάρχει μια βιομηχανική διάσταση που συχνά παραβλέπεται. Η Ελλάδα διαθέτει κατασκευαστικές, μεταλλουργικές, ενεργειακές και τεχνολογικές επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε ένα τέτοιο πρόγραμμα. Η ανάπτυξη τυποποιημένων αρθρωτών κατασκευών, προστατευμένων κόμβων επικοινωνιών, συστημάτων ηλεκτροδότησης και εξαερισμού και αισθητήρων για υπόγειους χώρους, θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα εγχώρια αμυντική και πολιτική αγορά.

Το βασικό μάθημα, επομένως, δεν είναι ότι “ο πόλεμος επιστρέφει κάτω από τη γη”. Είναι ότι η επιβιωσιμότητα της δύναμης δεν μπορεί πλέον να εξαρτάται αποκλειστικά από το τι συμβαίνει στην επιφάνεια. Για την Ελλάδα, η υπογειοποίηση θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής διασποράς, παραπλάνησης και ανθεκτικότητας, σχεδιασμένης για έναν αντίπαλο που διαθέτει μαζική επιτήρηση και όπλα ακριβείας.

Το ζητούμενο δεν είναι να κρυφτεί ολόκληρος ο στρατός κάτω από το έδαφος, αλλά να διασφαλιστεί ότι η διοίκηση, οι επικοινωνίες, η εφοδιαστική και ένα μέρος της μαχητικής ισχύος να μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί όταν η επιφάνεια γίνει υπερβολικά επικίνδυνη.