Για τα μάτια του Ισραήλ ο Τραμπ απέκλεισε και πάλι τον Αμπάς από τη Γ.Σ. του ΟΗΕ!

Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών είπε για τον Μαχμούντ Αμπάς  ότι παρατείνει τους περιορισμούς στις θεωρήσεις εισόδου για αξιωματούχους της Παλαιστινιακής Αρχής και της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, επικαλούμενο την αποτυχία μεταρρυθμίσεων και δραστηριότητες που, κατά την αμερικανική κυβέρνηση, υπονομεύουν τις …προοπτικές ειρήνης! Μάλλον ο Νετανιάχου έβαλε και πάλι το χέρι του!

Η απόφαση δεν είναι απλώς ένα ακόμη διπλωματικό μέτρο της Ουάσινγκτον. Αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της λειτουργίας του ΟΗΕ. Και αναπόδραστα ξαναφέρνει στην επιφάνεια ένα ιστορικό προηγούμενο που θα έπρεπε να προκαλεί ιδιαίτερη προσοχή στην αμερικανική διπλωματία: Την υπόθεση Γιάσερ Αραφάτ του 1988.

Τότε η Ουάσινγκτον αρνήθηκε στον ηγέτη της ΟΑΠ (PLO) την βίζα για να μεταβεί στη Νέα Υόρκη. Η Γενική Συνέλευση αντέδρασε και τελικά μετέφερε τη συνεδρίαση για το Παλαιστινιακό στη Γενεύη, ώστε ο Αραφάτ να μπορέσει να μιλήσει. Η σχετική απόφαση πέρασε με 154 ψήφους υπέρ, δύο κατά και μία αποχή. Αποτέλεσε μία συντριπτική διπλωματική ήττα για την Αμερική.

Τριάντα οκτώ χρόνια αργότερα, η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται ακριβώς. Επαναφέρει όμως το ίδιο θεμελιώδες ερώτημα! Ποιος τελικά αποδυναμώνεται, όταν αποκλείεται ο Παλαιστίνιος πολιτικός εκπρόσωπος από το σημαντικότερο διεθνές διπλωματικό βήμα;

Οι ΗΠΑ έδρα του ΟΗΕ- όχι ΟΗΕ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι κυρίαρχο κράτος και διαθέτουν ευρύτατη εξουσία σχετικά με την είσοδο αλλοδαπών στο έδαφός τους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Νέα Υόρκη, ως έδρα των Ηνωμένων Εθνών, αποτελεί απλώς έναν ακόμη αμερικανικό χώρο, στον οποίο εφαρμόζεται χωρίς περιορισμούς η εσωτερική αμερικανική νομοθεσία.

Υπάρχει η Συμφωνία Έδρας ΟΗΕ-ΗΠΑ του 1947. Το Τμήμα 11 προβλέπει ότι δεν πρέπει να επιβάλλονται εμπόδια στη μετάβαση εκπροσώπων προς και από την περιοχή της έδρας του ΟΗΕ και ότι, όταν απαιτούνται βίζες, αυτές πρέπει να χορηγούνται χωρίς χρέωση και όσο το δυνατόν ταχύτερα.

Το ζήτημα επομένως δεν είναι εάν οι ΗΠΑ έχουν γενικά δικαίωμα να αρνούνται βίζες. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν μπορούν να χρησιμοποιούν αυτό το δικαίωμα κατά τρόπο που εμποδίζει διαπιστευμένο εκπρόσωπο να ασκήσει το δικαίωμά του να συμμετάσχει στις εργασίες του ΟΗΕ, όταν μάλιστα η Παλαιστίνη έχει την ιδιότητα του παρατηρητή και διαθέτει εκεί και μόνιμο Γραφείο.

Και εδώ υπάρχει ένα πολύ σημαντικό προηγούμενο. Το 1988 ο ΟΗΕ είπε ότι οι ΗΠΑ παραβίαζαν τις υποχρεώσεις τους. Τον Νοέμβριο του 1988, όταν η Ουάσινγκτον αρνήθηκε βίζα στον Γιάσερ Αραφάτ, η Γενική Συνέλευση υιοθέτησε την απόφαση 43/48. Το κείμενο δεν ήταν διφορούμενο. Η Γενική Συνέλευση έκρινε ότι η αμερικανική απόφαση αποτελούσε παραβίαση των διεθνών νομικών υποχρεώσεων των Ηνωμένων Πολιτειών βάσει της Συμφωνίας Έδρας και κάλεσε την Ουάσινγκτον να αναθεωρήσει την απόφασή της. Εντούτοις η αμερικανική κυβέρνηση δεν άλλαξε στάση.

Ο ΟΗΕ το 1988 δεν αποδέχθηκε ότι η αμερικανική άρνηση έπρεπε να έχει ως αποτέλεσμα τη σιωπή του Αραφάτ και μετέφερε την συνεδρίαση στη Γενεύη. Η απόφαση 43/49, που υιοθετήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 1988, προέβλεψε τη διεξαγωγή της συζήτησης για το Παλαιστινιακό στο Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών στη Γενεύη από 13 έως 15 Δεκεμβρίου.  Η Ουάσινγκτον είχε κλείσει την πόρτα της Νέας Υόρκης, αλλά ο ΟΗΕ άνοιξε μία άλλη!

Ο Αραφάτ και ο Αμπάς

Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ακόμη μεγαλύτερη. Ο Αραφάτ τελικά μίλησε στη Γενεύη και η κρίση δεν οδήγησε στην εξαφάνιση της ΟΑΠ από την διεθνή σκηνή. Αντιθέτως, λίγες εβδομάδες αργότερα άρχισε ο επίσημος αμερικανικός διάλογος με την ΟΑΠ.

Η διπλωματική απομόνωση ενός πολιτικού συνομιλητή δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην και πολιτική εξουδετέρωσή του, όπως επιδιώκει διακαώς ο Ισραηλινός πρωθυπουργός. Ο Αμπάς δεν είναι βέβαια Αραφάτ, αλλά το θεσμικό πρόβλημα είναι παρόμοιο. Οι εποχές έχουν αλλάξει. Ούτε λοιπόν ο Μαχμούντ Αμπάς είναι ο Γιάσερ Αραφάτ του 1988, ούτε η Παλαιστινιακή Αρχή είναι η ΟΑΠ της δεκαετίας του 1980, ούτε η διεθνής θέση της Παλαιστίνης είναι ίδια με τότε.

Το  κοινό στοιχείο είναι η προσπάθεια περιορισμού της φυσικής παρουσίας της παλαιστινιακής ηγεσίας στο κέντρο της παγκόσμιας διπλωματίας. Το 2025, μετά την αμερικανική άρνηση, η Γενική Συνέλευση ενέκρινε με 145 ψήφους υπέρ, πέντε κατά και έξι αποχές ειδική διαδικασία που επέτρεψε στον Πρόεδρο της Παλαιστίνης να απευθυνθεί μέσω προηχογραφημένου μηνύματος. Το ίδιο ζήτημα επανέρχεται τώρα, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά. Η  παλαιστινιακή ηγεσία μπορεί να μην βρίσκεται στην αίθουσα, αλλά η απουσία της γίνεται η ίδια πολιτικό γεγονός.

Το στρατηγικό παράδοξο της Ουάσινγκτον

Η Ουάσινγκτον  υποστηρίζει ότι πιέζει τον Αμπάς και την Παλαιστινιακή Αρχή για μεταρρυθμίσεις και για αλλαγή πολιτικών που, κατά την άποψή της, υπονομεύουν την ειρήνη. Αυτή είναι η επίσημη αιτιολόγηση της απόφασης. Υπάρχει όμως ένα στρατηγικό παράδοξο!  Εάν θέλεις να υπάρξει πολιτική λύση, χρειάζεσαι έναν πολιτικό συνομιλητή. Εάν αποδυναμώνεις συνεχώς τον θεσμικό φορέα που προορίζεται να εκπροσωπήσει τους Παλαιστινίους σε μια μελλοντική πολιτική διευθέτηση, υπάρχει ο κίνδυνος να υπονομεύεις το ίδιο το πολιτικό υπόβαθρο της λύσης που δηλώνεις ότι επιδιώκεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Παλαιστινιακή Αρχή δεν χρειάζεται μεταρρυθμίσεις. Ούτε ότι όλες οι αμερικανικές επικρίσεις είναι αβάσιμες. Όμως  η πίεση πρέπει να υπηρετεί τον πολιτικό στόχο και όχι να καταστρέφει τις προϋποθέσεις για την επίτευξή του. Και εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα: Ποιος θα εκπροσωπήσει τους Παλαιστινίους; Το Παλαιστινιακό δεν θα λυθεί με την αποδυνάμωση της παλαιστινιακής πολιτικής εκπροσώπησης.

Μετά τον πόλεμο στη Γάζα, το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα διοικήσει τη Γάζα, αλλά και ποιος θα εκπροσωπήσει πολιτικά τους Παλαιστινίους. Ποιος θα διαπραγματευθεί; Ποιος θα αναλάβει δεσμεύσεις; Ποιος θα εφαρμόσει την τυχόν συμφωνία; Ποιος θα έχει τη νομιμοποίηση να μιλήσει εξ ονόματος των Παλαιστινίων; Και κυρίως, ποιος θα μπορεί να πείσει την παλαιστινιακή κοινωνία ότι η διπλωματική οδός μπορεί να παράγει πολιτικό αποτέλεσμα; Εάν η Παλαιστινιακή Αρχή αποδυναμωθεί τόσο, ώστε να θεωρείται απλώς ένας διοικητικός μηχανισμός χωρίς πολιτική βαρύτητα, τότε υπάρχει κενό.

Το κενό είναι επικίνδυνο

Η ιστορία της Μέσης Ανατολής έχει δείξει ότι όταν οι μετριοπαθείς ή θεσμικοί πολιτικοί φορείς χάνουν την αξιοπιστία τους, άλλοι φορείς μπορούν να διεκδικήσουν να καλύψουν το κενό. Αυτό δεν σημαίνει ότι η αποδυνάμωση της Παλαιστινιακής Αρχής οδηγεί αυτόματα στη Χαμάς.

Μετά την καταστροφή της Γάζας, η διεθνής κοινότητα έχει κάθε λόγο να ενδιαφέρεται για το ποιος θα αποτελέσει τον πολιτικό φορέα της επόμενης ημέρας. Εάν η απάντηση είναι “κανείς”, τότε η πολιτική λύση απομακρύνεται. Εάν η απάντηση είναι “ένας φορέας που δεν αποδέχεται την πολιτική διαδικασία”, το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο.

Ποιος κερδίζει από την απαγόρευση;

Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να πιέσει την παλαιστινιακή ηγεσία και τον Αμπάς. Όμως η εικόνα ενός Παλαιστίνιου Προέδρου που δεν μπορεί να εμφανιστεί στην Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ μπορεί να ενισχύσει διεθνώς την αντίληψη ότι η Παλαιστίνη δεν έχει ισότιμη πρόσβαση στη διεθνή διπλωματική σκηνή.

Και το 2025 αυτό φάνηκε καθαρά: 145 κράτη ψήφισαν υπέρ της δυνατότητας της Παλαιστίνης να συμμετάσχει εξ αποστάσεως, έναντι μόλις πέντε κατά. Η ψηφοφορία εκείνη δεν αναιρεί τις αμερικανικές θέσεις. Αλλά αποτυπώνει κάτι σημαντικό. Η αμερικανική θέση συναντά την αντίθεση  της πλειοψηφίας της Γενικής Συνέλευσης.

Εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο στρατηγικό ερώτημα. Η απαγόρευση βίζας είναι ένα άμεσο και ορατό μέσο πίεσης. Ο στρατηγικός σκοπός όμως υποτίθεται ότι είναι η δημιουργία συνθηκών για μια βιώσιμη πολιτική λύση. Και αυτά τα δύο δεν ταυτίζονται πάντοτε. Μπορείς να πιέσεις έναν πολιτικό ηγέτη. Μπορείς να του περιορίσεις την πρόσβαση. Μπορείς να τον τιμωρήσεις διπλωματικά. Αλλά εάν ταυτόχρονα αποδυναμώνεις τον θεσμό που αύριο θα πρέπει να υπογράψει, να εφαρμόσει και να εγγυηθεί μια πολιτική συμφωνία, τότε δημιουργείται ένα κλασικό στρατηγικό παράδοξο, δηλαδή κερδίζεις ένα τακτικό αποτέλεσμα και ενδεχομένως δυσκολεύεις τον στρατηγικό στόχο.

Δεν μπορεί να αποκλείσει το Παλαιστινιακό

Η υπόθεση Αραφάτ έχει επομένως ιδιαίτερη αξία. Το 1988 η Ουάσινγκτον προσπάθησε να εμποδίσει τον Αραφάτ να φθάσει στη Νέα Υόρκη. Ο ΟΗΕ δεν σταμάτησε. Η συνεδρίαση μεταφέρθηκε στη Γενεύη. Ο Αραφάτ μίλησε. Και λίγο αργότερα οι ΗΠΑ άνοιξαν διάλογο με την ΟΑΠ.

Δεν σημαίνει ότι η σημερινή περίπτωση θα ακολουθήσει την ίδια πορεία. Σημαίνει, όμως, ότι υπάρχει ένα ιστορικό μάθημα που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η διπλωματία χρειάζεται συνομιλητές. Και όσο δύσκολος, προβληματικός ή ανεπαρκής και αν θεωρείται ένας συνομιλητής, η εξουδετέρωσή του χωρίς την ύπαρξη εναλλακτικού πολιτικού φορέα μπορεί να κάνει την επίλυση του προβλήματος δυσκολότερη.

Ο Αμπάς μπορεί να αποκλειστεί από τη Νέα Υόρκη, αλλά το Παλαιστινιακό δεν μπορεί να αποκλειστεί από τη διεθνή ατζέντα. Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα. Το 1988 η αμερικανική απαγόρευση οδήγησε τον ΟΗΕ στη Γενεύη. Το 2025 η Γενική Συνέλευση επέτρεψε στον Αμπάς να μιλήσει μέσω βίντεο.

Το 2026 η ιστορία επαναλαμβάνεται. Αλλάζει η τεχνολογία, αλλάζει η διπλωματική μέθοδος, αλλάζει και το πολιτικό περιβάλλον, όμως το βασικό πρόβλημα παραμένει ίδιο. Και εάν η λύση των δύο κρατών εξακολουθεί να αποτελεί τον διακηρυγμένο στόχο μεγάλου τμήματος της διεθνούς κοινότητας, τότε κάποια στιγμή θα πρέπει να απαντηθεί ένα απλό αλλά αμείλικτο ερώτημα. Ποιον ακριβώς θέλουμε απέναντί μας όταν έρθει η ώρα της διαπραγμάτευση; Όταν τους απορρίπτουμε όλους, τότε δεν έχουμε ειρηνευτική διαδικασία, αλλά διαχείριση της σύγκρουσης χωρίς πολιτική έξοδο.