Τι σημαίνει για την Τουρκία η βαριά ήττα Τραμπ

Με αυτόν τον τρόπο, οι Αμερικανοί ψηφοφόροι περιόρισαν σημαντικά τα περιθώρια πολιτικών ελιγμών του Τραμπ, ο οποίος βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με την πραγματικότητα ενός προέδρου που, σύμφωνα με τον καθιερωμένο όρο της αμερικανικής πολιτικής ορολογίας, μετατρέπεται σε “κουτσή πάπια” (lame duck), καθώς θα δυσκολεύεται να προωθήσει τη νομοθετική του ατζέντα χωρίς τη συναίνεση του Κογκρέσου.

Οι σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ, οι οποίες είχαν επιδεινωθεί κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Δημοκρατικού Τζο Μπάιντεν, είχαν αρχίσει να αναθερμαίνονται χάρη στη λεγόμενη “διπλωματία των ηγετών” του προέδρου Ερντογάν και στην προσωπική του σχέση με τον Τραμπ.
Ενδεικτική ήταν η δήλωση του Αμερικανού προέδρου ότι συμμετείχε στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα «για χάρη του Ερντογάν».

Στο πλαίσιο αυτό, είχαν διατυπωθεί προσδοκίες για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, την άρση των κυρώσεων CAATSA, καθώς και την έγκριση εξαγωγής κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος KAAN. Η Τουρκία έχει επανειλημμένα ζητήσει την άρση των κυρώσεων που επιβλήθηκαν βάσει του νόμου CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act), καθώς και άλλων περιορισμών που επηρεάζουν την αμυντική της βιομηχανία. Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν υποστηρίξει επανειλημμένα ότι οι περιορισμοί αυτοί «δεν συνάδουν με το πνεύμα της συμμαχίας του ΝΑΤΟ».

Στον πάγο οι προσδοκίες για F-35 και KAAN;

Παράλληλα, ο υφυπουργός Άμυνας Αλπασλάν Καβακλίογλου δήλωσε ότι η Άγκυρα βρίσκεται σε «εντατικές επαφές» με την Ουάσιγκτον σχετικά με τα έξι μαχητικά F-35 που κατασκευάστηκαν για την Τουρκία, αλλά εξακολουθούν να παραμένουν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η επικράτηση των Δημοκρατικών δεν συνεπάγεται αυτομάτως τον τερματισμό των διαπραγματεύσεων. Δίνει, ωστόσο, στην αντιπολίτευση μεγαλύτερη επιρροή στις κοινοβουλευτικές επιτροπές που είναι αρμόδιες για την εξωτερική πολιτική, τη νομοθεσία στον τομέα της άμυνας και τις πωλήσεις οπλικών συστημάτων.

Άλλωστε, οι ανησυχίες στο Κογκρέσο σχετικά με την αγορά των ρωσικών αμυντικών συστημάτων από την Τουρκία ήταν διακομματικές.
Επομένως, τα εμπόδια που αντιμετωπίζει η Άγκυρα δεν είχαν εξαφανιστεί, ούτε κατά την περίοδο που το Κογκρέσο ελεγχόταν από τους Ρεπουμπλικάνους.

Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία δεν επιθυμεί οι σχέσεις της με την Ουάσιγκτον να παρουσιάζονται απλώς ως αποτέλεσμα μιας ειδυλλιακής προσωπικής σχέσης Ερντογάν-Τραμπ. Παρότι η προσωπική διπλωματία μεταξύ των δύο προέδρων εξακολουθεί να έχει σημασία, οι διμερείς σχέσεις εκτείνονται πολύ πέρα από τους δύο ηγέτες και περιλαμβάνουν δεκαετίες συνεργασίας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, θεσμικές σχέσεις και κοινά στρατηγικά συμφέροντα.

Ωστόσο, με τους Δημοκρατικούς να αναλαμβάνουν τον έλεγχο του Κογκρέσου, αυτή η ευρύτερη σχέση εισέρχεται σε μια νέα πολιτική πραγματικότητα, ιδιαίτερα όσον αφορά τις μακροχρόνιες διαφωνίες για τις αμερικανικές κυρώσεις και τα μαχητικά αεροσκάφη F-35.

Οι συνέπειες της ήττας

Η βαριά ήττα του Τραμπ ενδέχεται να προκαλέσει νέα ψυχρότητα στις σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ, κυρίως σε τρία πεδία:

F-35 και KAAN

Το Κογκρέσο, υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών, ενδέχεται να εμποδίσει ή να επιβραδύνει σημαντικά τις προσπάθειες του Τραμπ για την άρση των κυρώσεων CAATSA, την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 και την εξασφάλιση προηγμένων οπλικών συστημάτων, όπως οι κινητήρες για το «Εθνικό Μαχητικό Αεροσκάφος» KAAN.

Η επιρροή των λόμπι, κυρίως του ισραηλινού και του ελληνικού, σε συνδυασμό με τα νομικά εμπόδια, τις διαδικασίες κοινοβουλευτικού ελέγχου και τις ενδεχόμενες αρνητικές αποφάσεις του Κογκρέσου, θα μπορούσε να ανακόψει ή να επιβραδύνει σημαντικά αυτές τις προσπάθειες.

Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειος

Παρότι ο προσωπικός δίαυλος επικοινωνίας Ερντογάν-Τραμπ σε επίπεδο εκτελεστικής εξουσίας θα μπορούσε να διατηρηθεί, είτε στο πλαίσιο της περιφερειακής διπλωματίας είτε της διαμεσολάβησης για την Ουκρανία είτε του συντονισμού στο πλαίσιο της Συμμαχίας της Μέκκας, η αυξημένη πίεση του Κογκρέσου σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημοκρατίας και περιφερειακής πολιτικής, όπως στη Συρία και την Ανατολική Μεσόγειο, ενδέχεται να προκαλέσει νέες τριβές στις διμερείς σχέσεις και να διαμορφώσει μια περισσότερο συναλλακτική ισορροπία.

Έμφαση στη στρατηγική αυτονομία

Η σύγκρουση μεταξύ του προέδρου και του Κογκρέσου στις ΗΠΑ, σε συνδυασμό με ενδεχόμενους νέους περιορισμούς προς την Τουρκία, ενδέχεται να οδηγήσει την Άγκυρα να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα σε περιφερειακούς μηχανισμούς εξισορρόπησης. Σε αυτούς περιλαμβάνονται το Σύμφωνο της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, η συνεργασία Λιβύης-Αιγύπτου στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και ο Οργανισμός Τουρκικών Κρατών (ΟΤΚ).

Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει την Τουρκία στην περαιτέρω ενίσχυση της στρατηγικής της αυτονομίας και στη διεύρυνση των περιθωρίων ανεξάρτητης δράσης της, διατηρώντας παράλληλα τη συμμαχική της σχέση με τις ΗΠΑ στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.