Πολωνία: Πρωτοφανής κρίση για το Συνταγματικό Δικαστήριο (videos) – Σύγκρουση Τουσκ και Προέδρου
31/10/2026
Στην Πολωνία, η πολιτική κρίση γύρω από το Συνταγματικό Δικαστήριο κλιμακώθηκε ραγδαία το βράδυ της Παρασκευής: αστυνομικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν έξω από την έδρα του ανώτατου δικαστηρίου της χώρας μετά την ανακοίνωση ότι ο πρόεδρός του τέθηκε σε διαθεσιμότητα – ζήτημα που βρίσκεται στο επίκεντρο αντιπαράθεσης μεταξύ της εθνικιστικής δεξιάς η οποία τον διόρισε όταν ήταν στην εξουσία, και της σημερινής κυβέρνησης υπό τον Ντόναλντ Τουσκ.
Ο πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, διέκοψε το ταξίδι του προς τη Σενεγάλη και επέστρεψε εσπευσμένα στη Βαρσοβία χθες μετά την αστυνομικη επέμβαση στο Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας. Έπειτα από συνομιλίες που είχε στο προεδρικό μέγαρο με τον επικεφαλής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Ζμπίγκνιεφ Καπίνσκι μετέβη στο Συνταγματικό Δικαστήριο το οποίο ήταν περικυκλωμένο από διαδηλωτές και αστυνομικούς. Όπως φαίνεται σε εικόνες που μετέδωσαν τηλεοπτικά δίκτυα, επικράτησε ένταση την ώρα που ο Πολωνός πρόεδρος προσπαθούσε να εισέλθει στο κτίριο.
Ειδικές δυνάμεις της αστυνομίας είχαν αποκλείσει την πρόσβαση στο Συνταγματικό Δικαστήριο, εμποδίζοντας πολλούς υποστηρικτές του εθνικιστικού συντηρητικού κόμματος «Νόμος και Δικαιοσύνη» (PiS, αντιπολίτευση) να πλησιάσουν στην είσοδο. Αυτοί διαδηλώνουν εδώ και εβδομάδες για να στηρίξουν τους ανώτατους δικαστές. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ επιθυμεί την απομάκρυνσή τους, επειδή ειχαν τοποθετηθεί από την Βουλή όταν πλειοψηφούσε και κυβερνούσε η σημερινή αντιπολίτευση. Ο πρόεδρος Ναβρότσκι τους υπερασπίζεται και υπενθυμίζεται ότι εξελέγη με την υποστήριξη της προηγούμενης κυβέρνησης.
Το Συνταγματικό Δικαστήριο, το οποίο η ΕΕ θεωρεί ότι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική εξουσία, υπήρξε ένα από τα αγκάθια στις σχέσεις μεταξύ των Βρυξελλών και της Βαρσοβίας την περίοδο που οι εθνικιστές ήταν στην κυβέρνηση (2015-2023), καθώς υποστήριζαν την υπεροχή του πολωνικού δικαίου έναντι εκείνου της ΕΕ.
Από το 2015, η κυβέρνηση του PiS είχε διορίσει δικαστές με σαφή πολιτικό προσανατολισμό, τους οποίους δεν αναγνωρίζει ως θεσμικούς ο Ντόναλντ Τουσκ και επιδιώκει να ορίσει νέους δικαστές ώστε να πλειοψηφεί η κυβερνητική γραμμή και να μην μπλοκάρονται νομοσχέδια –οι δικαστές έχουν θητεία 9 ετών. Ομως από τους πέντε δικαστές που διόρισε η σημερινή Βουλή, ο Ναβρότσκι επικύρωσε το διορισμό μόνον δύο, δηλώνοντας ότι για τους υπόλοιπους δεν δόθηκαν επαρκή στοιχεία για το αν πληρούν τις προϋποθέσεις (π.χ. δεκαετή θητεία σε έδρα κ.λπ.). Η κυβέρνηση, όταν ο Πρόεδρος αρνήθηκε να επικυρώσει τον διορισμό, τους όρκισε στη Βουλή.
Η είσοδος του Προέδρου
Ο Πρόεδρος της χώρας, Κάρολ Ναβρότσκι, πέρασε τον αστυνομικό κλοιό και μπήκε μέσα στο κτίριο του Δικαστηρίου μέσα στη νύχτα, συνοδευόμενος από τον “απομακρυνθέντα” Πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, για να στηρίξει την καθαιρεθείσα ηγεσία. Έκανε επίσημη δήλωση σήμερα το πρωί κατηγορώντας την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ για «βίαιη κατάληψη συνταγματικού οργάνου του κράτους» και απαίτησε την άμεση απομάκρυνση των αστυνομικών δυνάμεων από τον χώρο.
Λόγω της απειλής για την εσωτερική ασφάλεια της χώρας, ο Πρόεδρος της Πολωνίας συγκάλεσε κατεπείγουσα συνάντηση με τους εκπροσώπους όλων των κοινοβουλευτικών κομμάτων για σήμερα, 31 Οκτωβρίου, σε μια προσπάθεια να σταθεροποιηθεί η κατάσταση. Αναλύσεις σε εξειδικευμένα πολωνικά μέσα (όπως το Wnet.fm) χρησιμοποιούν εκφράσεις όπως «κινδυνεύουν να λειτουργήσουν δύο παράλληλα κέντρα έκδοσης αποφάσεων», εννοώντας τον κίνδυνο να εκδίδονται αντικρουόμενες αποφάσεις από διαφορετικές ομάδες δικαστών μέσα από το ίδιο δικαστήριο, ανάλογα με το ποια πλευρά θεωρεί κάποιος έγκυρη.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Βαλντεμάρ Ζούρεκ, δήλωσε ότι ο Πρόεδρος και η συνοδεία του αποχώρησαν τελικά από το κτίριο και ότι η κατάσταση σταθεροποιείται, αλλά χαρακτήρισε τις ενέργειες του Ναβρότσκι «σκανδαλώδεις». Το κλίμα στη Βαρσοβία παραμένει στο “κόκκινο”, καθώς η χώρα βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε καθεστώς απόλυτου θεσμικού διχασμού. Οι διαδηλωτές παραμένουν έξω από το Συνταγματικό Δικαστήριο στη Βαρσοβία και τα μεγάλα ειδησεογραφικά δίκτυα της χώρας μεταδίδουν σε συνεχή ροή (live) ότι η κατάσταση επί της λεωφόρου Szucha παραμένει εξαιρετικά τεταμένη αυτή την ώρα.
Η αντίδραση των ΗΠΑ
Ο πρέσβυς των ΗΠΑ στη Βαρσοβία Τομ Ρόουζ ανήρτησε την εξής δήλωση: «Τα γεγονότα που λαμβάνουν χώρα μπροστά στο Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας είναι εξαιρετικά σοβαρά. Γινόμαστε μάρτυρες μιας αντιπαράθεσης άνευ προηγουμένου για τη χρήση της κρατικής εξουσίας από την κυβέρνηση, καθώς και την ανεξαρτησία και το κύρος ενός συνταγματικού θεσμού. Οι δύο πλευρές παρουσιάζουν εκ διαμέτρου αντίθετες εκδοχές για το τι συνέβη και για ποιον λόγο. Ανεξάρτητα από το τι θα αποδειχθεί τελικά οτι ισχύει, η συγκέντρωση χιλιάδων ανθρώπων έξω από το Δικαστήριο καθιστά μια ήδη επικίνδυνη κατάσταση ακόμη πιο έκρυθμη. Το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται η Πολωνία είναι μια αντιπαράθεση που θα κλιμακωθεί σε κάτι πολύ χειρότερο.
»Οι ΗΠΑ στέκουν στο πλευρό της Πολωνίας. Δεν είναι δική μας αρμοδιότητα να κρίνουμε ή να παρέμβουμε στις εσωτερικές της υποθέσεις. Μας ενδιαφέρει η σταθερότητα, η ασφάλεια και το δημοκρατικό μέλλον μιας χώρας την οποία είμαστε υπερήφανοι να αποκαλούμε φίλη και σύμμαχο. Ελπίζω όλοι οι εμπλεκόμενοι —κυβερνητικοί αξιωματούχοι, δυνάμεις επιβολής του νόμου και διαδηλωτές— να δείξουν ψυχραιμία και να αποφύγουν οποιαδήποτε ενέργεια θα μπορούσε να προκαλέσει βία ή περαιτέρω κλιμάκωση.
»Οι πολίτες και ο Πρόεδρος των ΗΠΑ νοιάζονται βαθιά για αυτή τη χώρα, τη δημοκρατία της και το μέλλον της. Ωστόσο, η δύναμη της Πολωνίας πρέπει, σε τελική ανάλυση, να πηγάζει από το εσωτερικό της —από τον λαό της, τους θεσμούς της και την κοινή τους προσήλωση στο κράτος δικαίου. Η Πολωνία έχει διανύσει μεγάλη απόσταση και έχει επιτύχει πάρα πολλά, για να επιτρέψει σε πολιτικές διαφορές —όσο έντονες κι αν είναι— να θέσουν όλα αυτά σε κίνδυνο», δήλωσε ο αμερικανός πρέσβυς.
Πώς φτάσαμε στην κρίση
Από την επιστροφή του στην εξουσία το 2023, ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, έχει δεσμευτεί επανειλημμένα να αναιρέσει τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις των προκατόχων του, καθώς επιδιώκει να αποκαταστήσει τις σχέσεις με τις Βρυξέλλες (με την οποία το PIS είχε έρθει σε ευθεία σύγκρουση) αρνούμενος ταυτόχρονα να αναγνωρίσει τη νομιμότητα του δικαστηρίου στην παρούσα μορφή του.
Ωστόσο, οι προσπάθειές του έχουν ανακοπεί από προέδρους του Συνταγματικού Δικαστηρίου που ευθυγραμμίζονται με την αντιπολίτευση, οι οποίοι «χρησιμοποίησαν τις εξουσίες βέτο και διασταλτικές ερμηνείες των αρμοδιοτήτων τους για να μπλοκάρουν τις μεταρρυθμίσεις» όπως τους κατηγορεί η κυβέρνηση.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η Επιτροπή της Βενετίας, ένα συμβουλευτικό όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης για το κράτος δικαίου, δήλωσε ότι η άρνηση του Προέδρου δεν θα έπρεπε να εμποδίζει τους δικαστές να αναλάβουν τις θέσεις τους. Το βράδυ της Παρασκευής, μια ομάδα δικαστών που εξελέγησαν από τη σημερινή πλειοψηφία της Βουλής προχώρησε στην καθαίρεση του δικαστή και προέδρου του Δικαστηρίου, Σβιεντσκόφσκι, πρώην υπουργού επί PiS, και ανέλαβε τον έλεγχο του Δικαστηρίου. Η Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, η οποία είναι μία από τους πέντε δικαστές που δεν αποδέχθηκε ο Ναβρότσκι, δήλωσε ότι ανέλαβε την ανώτατη θέση, επικαλούμενη τη μακρύτερη θητεία στη δικαιοσύνη.
Οι ειδικοί διαφωνούν έντονα ως προς τη νομιμότητα της αναστολής ή καθαίρεσης του προέδρου του Δικαστηρίου. Ο Μάρτσιν Ματσάκ, εξέχων νομικός και ανοιχτός επικριτής του PiS, δήλωσε ότι «δεν πίστευε ποτέ ότι θα καταλήξει να υπερασπίζεται τον Σβιεντσκόφσκι, αλλά η αλήθεια είναι ότι η νομική βάση για την καθαίρεσή του είναι ανύπαρκτη».
Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Βάλντεμαρ Ζούρεκ, δήλωσε απεναντίας ότι ζήτησε την άρση της ασυλίας του Σβιεντσκόφσκι και του αναπληρωτή προέδρου Σοχάνσκι, ώστε να διωχθούν για παρεμπόδιση του έργου του Δικαστηρίου.
Παρά την κριτική, ο Τουσκ επέμεινε ότι «η αποκατάσταση του κράτους δικαίου είναι καθήκον μας. Μετά από χρόνια ανομίας του PiS, αυτή είναι μια δύσκολη διαδικασία, ορισμένες φορές επώδυνη, και απαιτεί αποφασιστική δράση. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος», υποστήριξε.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, είχε δεσμευτεί ότι «το δικαστήριο θα αρχίσει να λειτουργεί σύμφωνα με το Σύνταγμα, είτε αρέσει στον κόσμο είτε όχι». Ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, δήλωσε σε δημοσιογράφους στο περιθώριο συνάντησης της G20 στην Ατλάντα ότι «το Συνταγματικό Δικαστήριο πολιτικοποιήθηκε υπό την προηγούμενη κυβέρνηση. Αυτό που συμβαίνει έχει στόχο να επιτρέψει στην πλειοψηφία των νόμιμα εκλεγμένων δικαστών να κάνει το δικαστήριο να λειτουργήσει ξανά».
Ηγέτες της αντιπολίτευσης και ο επίσημος λογαριασμός του Δικαστηρίου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (μέχρι στιγμής) κατηγόρησαν την κυβέρνηση ότι διενεργεί «δικαστικό πραξικόπημα». Αρκετές ευρωπαϊκές προσωπικότητες της Νέας Δεξιάς, μεταξύ αυτών ο Βρετανός Νάιτζελ Φάρατζ και ο Ολλανδός Χέερτ Βίλντερς, καταδίκασαν επίσης την κίνηση.
Πρόταση μομφής για ντόρο
Η πολωνική αντιπολίτευση δρομολογεί πρόταση μομφής κατά της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τουσκ, όπως ανακοίνωσε ο Ματέους Μοραβιέτσκι, πρώην πρωθυπουργός και πρώην ηγέτης του κόμματος “Νόμος και Δικαιοσύνη” -εξακολουθεί να έχει πολύ στενούς δεσμούς με το κόμμα αυτό πάντως, παρότι αποσκίρτησε προ μηνών δημιουργώντας δικό του κόμμα, χωρίς ιδιαίτερα βαθιές διαφωνίες με το “μητρικό” κόμμα.
Η πρόταση μομφής είναι μάλλον απίθανο να ψηφιστεί πάντως γιατί το κόμμα της αντιπολίτευσης (προτού διασπαστεί) είχε λάβει στις εκλογές 195 έδρες από τις συνολικά 460, ενώ ο Τουσκ είχε λάβει 156 έδρες, στις οποίες με μετεκλογικές συμμαχίες συγκυβέρνησης πρόσθεσε 83 έδρες τριών κομμάτων -σύνολο, 239. Από την άλλη, τίποτα δεν αποκλείεται, αν αίφνης κάποιοι βουλευτές από τα άλλα τρία κόμματα τελευταία στιγμή αποσκιρτήσουν.
Για να πέσει η κυβέρνηση απαιτούνται 231 ψήφοι και η αποχή δεν προσμετράται -μετρούν μόνον οι ψήφοι υπέρ της πτώσης της κυβέρνησης. Η αντιπολίτευση ποντάρει και στις 26 ψήφους τριών μικρότερων εθνικιστικών κομμάτων και ανεξάρτητων αντιευρωπαϊστών, αλλά όλες αυτές αθροίζονται σε συνολικα 213. Θα χρειαζόταν μεγάλη “διαρροή” από τον κυβερνητικό συνασπισμό για να φτάσει τις απαιτούμενες 231 ψήφους.





