Δηλώνει αδυναμία όχι δύναμη η επέμβαση στη Βενεζουέλα

Δεν έχουμε ξαφνικά ξυπνήσει σε ένα πλανήτη, όπου οι ΗΠΑ θα επαναλάβουν το χτύπημα της Βενεζουέλας αύριο στην Κούβα και μεθαύριο στην Κολομβία, και ας απειλεί ο Τραμπ. Όποιος το νομίζει παραβλέπει συσχετισμούς παγκόσμιους και περιφερειακούς και υπερτιμά τις δυνατότητες των ΗΠΑ, στρατιωτικές και κυρίως πολιτικές. Έχει όμως εγκαινιαστεί μια περίοδος συχνότερων απειλών και “περιορισμένων” χτυπημάτων. Επιβεβαιώνεται ότι «δεν μεταβαίνουμε από μια μονοπολική τάξη σε μια πολυπολική τάξη αλλά σε μια πολυπολική αταξία και σε αχαρτογράφητα νερά».

Η Power politics, που προϋπήρχε, εμφανίζεται αναμφίβολα πιο γυμνή από αφηγήματα και πιο ωμή, αλλά το βασικό ερώτημα είναι αν η πολιτική ισχύος είναι πιο ισχυρή από πριν να επιβάλει ρυθμίσεις. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, αυτό το ξεγύμνωμα, και μάλιστα στη γειτονιά της, πηγάζει περισσότερο από αδυναμία να επιβάλει ρυθμίσεις ανά την υφήλιο όπως πριν, παρά από δύναμη. Η συμπεριφορά αυτή αν συνεχιστεί ωθεί μεγάλο μέρος του υπόλοιπου πλανήτη σε μια πιο αμυντική, προληπτική και πολυδιάστατη πολιτική, ώστε να αντισταθμίσει τους κινδύνους αυτής της συμπεριφοράς, εξισορροπώντας τον γκαγκστερισμό. Αντίστοιχα, προκαλεί το αίσθημα και τα αντιιμπεριαλιστικά αντανακλαστικά λαών στην περιφέρεια.

Η κίνηση που πραγματικά θα άνοιγε τον ασκό του Αιόλου, αν είχε τους όρους να προχωρήσει, ήταν ο ολομέτωπος οικονομικός πόλεμος, που εκκίνησε αρχικά ο Τραμπ κατά της Κίνας, αποσκοπώντας στο διχασμό της παγκοσμιοποίησης και απομόνωση της Κίνας. Ευτυχώς για τον πλανήτη δεν είχε τους όρους. Ασκό του Αιόλου είχε ανοίξει περισσότερο η πρόκληση κατά της Ρωσίας στην Ουκρανία, η απάντηση της Μόσχας με ευρεία στρατιωτική εισβολή, η ανταπάντηση της Δύσης με πόλεμο διαρκείας και τελικά η μερική αναγνώριση από Τραμπ του “ισότιμου δικαιώματος” της Ρωσίας να απαντά στις πολιτικές σκληρής ισχύος με πολιτική σκληρής ισχύος.

Η απαγωγή Μαδούρο είναι η δεύτερη επιτυχία Τραμπ, μετά το σχέδιο ειρήνευσης στη Γάζα, που δεν θα έφερνε ειρήνευση στην Παλαιστίνη, ήταν όμως ένα βήμα στη διαμόρφωση της ασταθούς αμερικανικής αρχιτεκτονικής στη δυτική Ασία. Το τι θα επιτευχθεί εν τέλει και στη Βενεζουέλα είναι επίσης άδηλο. Αυτές είναι και οι μόνες δυο επιτυχίες Τραμπ, που σε λίγο κλείνει ένα χρόνο. Και οι δύο έχουν σημαντικό μακροπρόθεσμο κόστος για τις ΗΠΑ, εκτός από οφέλη, που δεν πρέπει να παραβλέπεται.

Η νέα Power politics είναι λιγότερο μια φυγή προς τα μπρος, όπως θέλει να δείχνει φαντασμαγορικά, και περισσότερο η σπασμωδική αντίδραση της Ουάσιγκτον στην αδυναμία της υπερδύναμης οπουδήποτε αλλού τον κόσμο (όπως και στο εσωτερικό), που είναι τόσο πιο αποκαρδιωτική, όσο μεγαλύτερος ο κομπασμός του Προέδρου. Κίνα, Ουκρανία, Ιράν, Χούθι, παγκόσμιος δασμολογικός πόλεμος. Η καθυπόταξη της Ευρώπης ήταν οριακά μια ακόμη, τρίτη επιτυχία, που όμως είχε συντελεστεί βασικά επί Μπάιντεν.

Τι ζητά ο Τραμπ από τη Λατινική Αμερική

Το “corollary Τραμπ” στο δόγμα Μονρόε, που διατυπώνει η νέα αμερικανική Εθνική Στρατηγική, δεν συνιστά “αναβίωση του δόγματος Μονρόε”, γιατί απλώς ποτέ δεν εγκαταλείφθηκε, ώστε να αναβιώσει. Αυτό που άλλαξε με το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν η τρόπον τινά επέκταση του δόγματος Μονρόε σε μεγάλες περιοχές του πλανήτη. Η τωρινή επιστροφή-επικέντρωση στο Δυτικό Ημισφαίριο αποτυπώνει την αναδίπλωση των ΗΠΑ μετά από μια μακρά περίοδο επέκτασης, και την απειλή για την επιρροή τους στην ίδια την πίσω αυλή τους από την επέκταση της Κίνας και της πολυπολικότητας.

Οι ΗΠΑ δεν είχαν ποτέ παραμελήσει την Αμερική. Τη θεωρούσαν δεδομένη στο πλαίσιο μιας παγκόσμιας μονοκρατορίας. Είναι η ματαίωση της μονοκρατορίας, που επαναφέρει σε πρώτο πλάνο μια “απειλούμενη” Λατινική Αμερική, όπου στο μεταξύ παίζουν μπάλα και άλλοι παίκτες.

Ακόμη και εκεί τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Παρά τη δεξιόστροφη πορεία των πραγμάτων στη Λατινική Αμερική μετά από μια περίοδο ανάδειξης αριστερόστροφων κυβερνήσεων, δεν καθίσταται εύκολο το έργο ανάκτησής της, ενώ η αδυναμία εγκαθίδρυσης φιλικών εξουσιών χούντας, όπως με την επιβολή δεκάδων πραξικοπημάτων επί Ψυχρού πολέμου, το καθιστούν πολύ πιο κοστοβόρο. Έστω κι έτσι, η επιτυχία δεν είναι δεδομένη. Το επιβεβαιώνει η κοινή διαμαρτυρία Ισπανίας, Βραζιλίας, Χιλής, Κολομβίας, Μεξικού και Ουρουγουάης.

Στην περίοδο με τις στρατιωτικές χούντες η αμερικανική κυριαρχία δεν απέτρεψε τη Σοβιετική Ένωση να αναπτύξει σχέσεις με τη χούντα Βιντέλα στην Αργεντινή. Σήμερα, η επιρροή άλλων πόλων και κέντρων παγκόσμιας ισχύος στη Νότια Αμερική είναι συγκριτικά τόσο πολύ μεγαλύτερη από τότε, που ακόμη και δεξιοί ή φιλοτραμπικοί ηγέτες υποχρεώνονται να κρατούν ισορροπίες, χώρια τη Βραζιλία, δέκατη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως και ιδρυτικό μέλος των BRICS.

Το πετρέλαιο της Βενεζουέλας ενδιαφέρει την Ουάσιγκτον ως προς τους γεωπολιτικούς ανταγωνιστές της, διακηρυγμένος στόχος της Εθνικής Στρατηγικής, και όχι τόσο το μακροπρόθεσμο στενά οικονομικό όφελος. Η επιδίωξη αποκλεισμού άλλων παικτών από την Αμερική, που είναι ο κύριος λόγος επέμβασης στη Βενεζουέλα, επεκτείνεται στην πραγματικότητα πολύ πέραν της Αμερικής. Δεν χρειάζεται να παίρνουμε κατά γράμμα την Εθνική Στρατηγική Τραμπ: Οι φιλοδοξίες αποκλειστικότητας αφορούν και άλλες περιοχές του πλανήτη.

Θα υπάρχει και συνέχεια;

Αφού το εγχείρημα συμμόρφωσης της Ρωσίας στην Ουκρανία γύρισε μπούμερανγκ, αφού η ανάσχεση της Κίνας μέσω μπούλινγκ αποδείχτηκε ένα αστείο εγχείρημα Τραμπ, αφού το μπούλινγκ καθυπόταξης της Ινδίας (που όπως και η Ευρώπη κάθε άλλο παρά αντιαμερικανικές διαθέσεις είχε) ενδέχεται και αυτό να γυρίσει μπούμερανγκ, αφού οι ευθείες απειλές περιορισμού των BRICS δεν φαίνονται να συγκινούν τους συμμετέχοντες και αφού η αποκόλληση Κίνας-Ρωσίας μετατρέπεται σε όνειρο θερινής νυκτός με την άτολμη πολιτική Τραμπ, το μόνο που μένει είναι η προσπάθεια να διασφαλιστεί η συστηματική συμμόρφωση ή ανατροπή σε μικρότερους τρίτους, περιφερειακούς κρίκους του πολυπολικού συστήματος. Από αυτή την άποψη η συντριβή του Ιράν θα ήταν το μέγιστο που θα μπορούσαν (;) να αποπειραθούν οι ΗΠΑ.

Παρά τον ενθουσιώδη χαιρετισμό της απαγωγής Μαδούρο από το Τελ Αβίβ, η επέμβαση στη Βενεζουέλα είναι κακά νέα για το Ισραήλ στην αντιπαράθεσή του με Ιράν. Γιατί όπως σκέπτεται η Ουάσιγκτον, ανάλογα από την απέναντι πλευρά προετοιμάζονται εκτός της Τεχεράνης, Πεκίνο και Μόσχα. Μπορεί να κρατούν μια ήπια στάση για τον φίλο Μαδούρο, αλλά δεν θα πράξουν το ίδιο, ιδιαίτερα το Πεκίνο, αν απειληθεί ένα game changer για τους συσχετισμούς στην Ευρασία όπως θα ήταν μια απόπειρα στο Ιράν.

Υπάρχουν πολλοί στην Αμερική και εκτός αυτής, που εύλογα φοβούνται μη γίνουν ο στόχος του επόμενου γκαγκστερισμού. Ωστόσο, επεμβάσεις, όπως στο Καράκας (ακόμη και αν προηγήθηκε συνεννόηση Ουάσιγκτον-Μόσχας), αντικειμενικά “δικαιώνουν” αναδρομικά τη ρωσική περιφρόνηση της υποκριτικής rules-based order με την επέμβαση στην Ουκρανία και σκληραίνουν τη στάση της Μόσχας, επισπεύδουν το σχεδιασμό τη Κίνας να λύσει την εκκρεμότητα της Ταιβάν, σπρώχνουν εγγύτερα τη Ρωσία στην Κίνα και κυρίως την Κίνα στη Ρωσία, δυναμώνουν την πλευρά της στρατηγικής αυτονομίας στο δίλημμα της Ινδίας να ακολουθήσει και πόσο την Ουάσιγκτον.

Ενισχύουν τον πειρασμό απόκτησης πυρηνικού όπλου σε Τεχεράνη και αλλού, από χώρες του Κόλπου μέχρι την Τουρκία (που παρεμπιπτόντως είχε άριστες σχέσεις με Μαδούρο), και από τη Νότια Αμερική μέχρι την Ασία. Κυρίως επαυξάνουν παρά μειώνουν την διεθνή τάση ενδιάμεσων δυνάμεων να αντισταθμίσουν το δυτικό τους προσανατολισμό με περισσότερες “πολυπολικές” σχέσεις.

Εσωτερικά στις ΗΠΑ πολλοί Δημοκρατικοί και εκπρόσωποι του λεγόμενου βαθέος κράτους ήταν από καιρό σύμφωνοι στη δυναμικότερη παρέμβαση στο Καράκας, και περιορίζουν την αντιπολίτευση σε “θεσμικό επίπεδο” για το αν έπρεπε να δώσει το πράσινο το φως το Κογκρέσο κλπ. Μην τα φορτώνουμε όλα στον τραμπισμό. Το μεγάλο πρόβλημα Τραμπ αφορά τον κόσμο του MAGA, που διχάζεται από τις όλο και συχνότερες περιορισμένες επεμβάσεις του “ειρηνοποιού Προέδρου” τους, που θα σταματούσε τους forever wars….

Τέλος, αν και η θέση της Κούβας δυσχεραίνεται σημαντικά από ενδεχόμενη αλλαγή στο Καράκας, μια επέμβαση στην Κούβα δεν συνάδει με τον κυνικό πραγματισμό, που θέλει να εκπέμπει ο Τραμπ. Η Κούβα είχε πολιτική σημασία στον Ψυχρό Πόλεμο, όχι σήμερα. Αν τελικά το επιχειρήσουν οι ΗΠΑ, θα είναι γιατί ο πραγματισμός δεν είναι τόσο απο-ιδεολογικοποιημένος όσο θέλει να φαίνεται. Η Νικαράγουα έχει περισσότερους λόγους να φοβάται λόγω γεωγραφικής θέσης και σχέσεων με Κίνα. Η Δανία για τη Γροιλανδία ίσως ακόμη περισσότερους.

Αναζητώντας καταφύγια

Σχεδόν όλες οι αμερικανικές επεμβάσεις εδώ και ογδόντα χρόνια ήταν από την άποψη του Διεθνούς Δικαίου απολύτως παράνομες. Αλλά οι ΗΠΑ παραδοσιακά πλαισίωναν την επεμβατική, γκαγκστεριστική ή μη, πολιτική τους σε ένα “οικουμενικό” όραμα για τους ηγεμονευόμενους συμμάχους και εταίρους: από την προστασία του Ελεύθερου Κόσμου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέχρι τη δημοκρατία και τη rules-based order κλπ. Η διαφορά στην περίπτωση Τραμπ δεν είναι το έκνομο, λες και οι άλλες ήταν σύννομες.

Η διαφορά τώρα έγκειται στο ότι οι καουμπόικες επεμβάσεις Τραμπ αποδίδονται ωμά στο συμφέρον των ΗΠΑ, δηλαδή στο “έτσι μας συμφέρει” ή “έτσι γουστάρουμε”. Αυτό μπορεί στο εσωτερικό να λειτουργεί ως “πατριωτικό” καταφύγιο της ακραίας πολιτικής Τραμπ (ο πατριωτισμός είναι το τελευταίο καταφύγιο των αχρείων) υπέρ μιας νέας και παλιάς πλουτοκρατίας, ρέποντας προς έναν ιδιόμορφο εκφασισμό. Αλλά στο εξωτερικό;

Στη Δύση, τραμπικοί και αντιτραμπικοί στοιχίζονται σε βασικά στοιχεία της νέας αμερικανικής πολιτικής απέναντι στο Ισραήλ, στο Ιράν, στο ζήτημα της Ταϊβάν, και γενικότερα σε ό,τι σχετίζεται με την σε αποδρομή δυτική ηγεμονία και σύγκρουση με την Κίνα. Όπως έδειξε και η χλιαρή αντίδραση-στήριξη στο χτύπημα στο Καράκας, η Ευρώπη θα συνεχίσει να υποστηρίζει βασικές όψεις της εξωτερικής πολιτικής Τραμπ, περιορίζοντας την κριτική της στα της Ρωσίας και σε δευτερεύοντα ζητήματα. Πιθανή κίνηση της Ουάσιγκτον μεθαύριο στη Γροιλανδία θα ολοκληρώσει τη γελοιοποίηση της Ευρώπης.

Η πιο σοφή δήλωση έγινε από τον Ραφαέλ Κορέα, πρώην Πρόεδρο του Ισημερινού: Οι χλιαρές διεθνείς αντιδράσεις στο χτύπημα στη Βενεζουέλα σηματοδοτούν την “πολιτισμική οπισθοδρόμηση” της ανθρωπότητας. Έχει απόλυτο δίκιο. Αυτό είναι πιο ανησυχητικό από το ίδιο το καουμποϊλίκι Τραμπ. Για παράδειγμα, πολλοί στην Ελλάδα, που δηλώνουν πως νοιάζονται για το μέλλον της χώρας στις νέες συνθήκες, αποφεύγουν όπως ο διάολος το λιβάνι να αναφερθούν στην προφανή ανάγκη να ηττηθεί αυτό το καουμποϊλίκι. Για το καλό του κόσμου, και της Ελλάδας. Πού είναι το πολιτικό ανάστημα για το οποίο κομπάζουν; Ο διεθνισμός εξαντλείται στην συνεισφορά μας στη μείωση των αερίων θερμοκηπίου. Ή καταγγέλλεται από υπερπατριώτες ως αντεθνική ιδεοληψία της Αριστεράς ξεχνώντας πώς γεννήθηκε το ίδιο το νεοελληνικό κράτος.

Η μεγάλη πλειοψηφία του πλανήτη, χωρών και λαών, έχουν συμφέρον να ηττηθεί η νέα πολιτική Τραμπ. Οι χειρότερες επιλογές αυτής της πλειοψηφίας και των εκπροσώπων της είναι η σιωπή, η σύμπλευση με τον τραμπισμό, είτε η σύμπλευση με όλη την υποκρισία που εκπέμπει η καθεστηκυία Ευρώπη και οι νεοφιλελεύθερες, αντιτραμπικές κυβερνήσεις και αντιπολιτεύσεις ανά τον κόσμο, που νοσταλγούν την ηγεμονία της φιλελεύθερης Δύσης, αλλά που συντάσσονται σε κάθε ευκαιρία με τον εθνο-νεοφιλελευθερισμό Τραμπ και ειδικά με τις πιο επικίνδυνες διεθνείς πολιτικές του και επεμβάσεις.