Ένταση Σέρβων-Αλβανών για ένα ποτάμι

Το θέμα του ποταμού Ίμπαρ ανέκυψε μετά τις δηλώσεις του Ζελένσκι περί μη αναγνώρισης της ανεξαρτησίας του Κοσσόβου και περί στήριξης της εδαφικής ακεραιότητας της Σερβίας, που πυροδότησε αντιδράσεις από Τίρανα, Πρίστινα αλλά και διάφορες οργανώσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ένας λόγος είναι και το ότι η Σερβία βρίσκεται σε προεκλογική περίοδο. Όμως “άναψε φωτιές” και η κατεδάφιση σερβικών σπιτιών κοντά στον ποταμό Ίμπαρ (Υβρος, για τους Βυζαντινούς) από τους Κοσσοβάρους, οπότε ο Βούτσιτς είπε ότι σκέφτεται να εκτρέψει τον ποταμό.

Ο ποταμός πηγάζει από το Μαυροβούνιο και εν συνεχεία διαρρέει τη νότια Σερβία (εκεί όπου θα μπορούσε θεωρητικά να κάνει την εκτροπή ο Βούτσιτς) και εισρέει στο Κοσσυφοπέδιο. Πρίστινα και Τίρανα αντέδρασαν έντονα σε επίπεδο πρωθυπουργών και υπουργείων Εξωτερικών, επειδή ο ποταμός αυτός ενδεχομένως να υπόκειται στις σχετικές διεθνείς πρακτικές των διασυνοριακών μη θαλασσίων υδάτων.

Όμως είναι ουσιαστικής σημασίας η τροφοδοσία που εξασφαλίζει στην δεξαμενή-τεχνητή λίμνη του Γκαζίβοντα (Ουϊμάν κατά την αλβανική εκδοχή), στην Μιτρόβιτσα. Τα αποθέματα του Γκαζίβοντα είναι κρίσιμης αξίας για τη λειτουργία των θερμοηλεκτρικών σταθμών λιγνίτη στο Κόσσοβο, όπως και για την εξασφάλιση πόσιμου νερού και πόρων ύδρευσης των καλλιεργειών σε μεγάλες γεωγραφικές περιοχές του Βόρειου Κοσσόβου.

Κατεδάφιση σερβικών σπιτιών κοντά στον Ίμπαρ

Επί του συγκεκριμένου μεγάλου ταμιευτήρα ερίζουν η Σερβία και οι αρχές της Πρίστινα, συν τις αντιδράσεις των γηγενών Σέρβων στην αυτονομημένη περιοχή που ζουν υπό την κυριαρχία των Αλβανών. Η κυβέρνηση του Άλμπιν Κούρτι, όπως και πέρυσι έτσι και φέτος, προέβη σε πράξεις επίδειξης ισχύος και επιβεβαίωσης της κυριαρχίας της επί του συνόλου της περιοχής. Τις προηγούμενες εβδομάδες κατεδάφισε οικίες και επιχειρήσεις Σέρβων γύρω από την τεχνητή λίμνη.

Σύμφωνα με δήλωση του Σέρβου υπουργού Εξωτερικών Τζούριτς, «η δήλωση του Σέρβου Προέδρου ότι μελετούν την ιδέα τεχνητής εκτροπής του Ίμπαρ αποτελεί απάντηση στις αυθαιρεσίες του Κούρτι ως προς τα περιουσιακά δικαιώματα και τις ιδιοκτησίες των Σέρβων της περιοχής».

Με αφορμή τις ανωτέρω εξελίξεις ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα, που όπως και οι αρχές της Πρίστινα βρέθηκαν σε δύσκολη θέση με τις δηλώσεις Ζελένσκι περί Κοσσόβου (καθώς τον είχαν στηρίξει αφειδώς και όχι μόνο ρητορικά, μετά την έναρξη του πολέμου) βρήκε την ευκαιρία “αποκατάστασης”. Σημειωτέον, ο Ίμπαρ, αν και έχει διακρατική σημασία, δεν αφορά το έδαφος της Αλβανίας, αφού δεν διέρχεται από αυτήν.

Ωστόσο ο Αλβανός πρωθυπουργός έδωσε στη δημοσιότητα εκτενή δήλωση, η οποία αναφέρεται σε ευρύτερα ζητήματα, πέραν της υπόθεσης των ροών του ποταμού Ίμπαρ. Προκλητικά ανέφερε με στόμφο ότι «η Σερβία πρέπει να ξεχάσει το Κόσσοβο». Ο Σέρβος πρόεδρος του απάντησε ότι αδυνατεί να καταλάβει «ποια σχέση έχει η Αλβανία με τον ποταμό  Ίμπαρ;», καθώς το υπουργείο Εξωτερικών του Βελιγραδίου είχε κάνει αναφορά περί αθέμιτης ανάμειξης των Τιράνων σε εσωτερικές του υποθέσεις.

Αποχωρεί η KFOR από κρίσιμα σημεία

Παράλληλα, η διεθνής δύναμη στο Κόσσοβο-KFOR προέβη στην αποχώρηση από ουσιαστικά σημεία φύλαξης – είχε δηλώσει προ εβδομάδων ότι πρόκειται να περιορίσει την παρουσία και τον αριθμό των ανδρών της. Εν προκειμένω αποχώρησε από την Γέφυρα επί του Ίμπαρ που χωρίζει την Βόρεια Μητρόβιτσα (κατά πλειοψηφία Σέρβοι) από τη Νότια (αλβανοκρατούμενη) καθώς και από την Ιερά Μονή του Ντέτσανι. Τα σημεία αυτά ανατέθηκαν στις δυνάμεις και την αρμοδιότητα της Αστυνομίας του Κοσσόβου.

Να αναφέρουμε ότι πρόσφατα σε Ορθόδοξους ναούς των Σέρβων της περιοχής του Κοσσυφοπεδίου εμφανίστηκαν στα κιγκλιδώματα περίφραξης αλβανικές σημαίες και ακόμη πιο προκλητικά εμβλήματα και λάβαρα του ΟυΤσε Κα (UCK). Στην περιοχή (και συνοδεία του Μητροπολίτη Ράσκο-Πρίζρενης κ. Θεοδοσίου) περιοδεύει μάλιστα Αμερικανίδα Γερουσιαστής, ακριβώς για να διαπιστώσει τις συνθήκες ασφαλείας για την σερβική μειονότητα και ειδικά το καθεστώς της κληρονομιάς του Πατριαρχείου του Βελιγραδίου επί ναών και μονών ιστορικής σημασίας. Προ ημερών είχε επίσης περιοδεύσει και Αμερικανός πάστορας – ειδικός σύμβουλος του προέδρου Τραμπ επί θρησκευτικών ζητημάτων κι ελευθεριών πίστεως.

Η αναθέρμανση του Βαλκανικού σταυρόλεξου

Μπορεί αυτά να μοιάζουν με τις συνήθεις αψιμαχίες των Βαλκάνιων ηγετών. Πλην όμως, τοποθετούμενα σε σχεδιασμούς ευρύτερης σημασίας, προσλαμβάνουν άλλη διάσταση. Εν προκειμένω, έχουν διαρρεύσει εικασίες περί ταυτόχρονης ένταξης της Ουκρανίας στις δυτικές στρατιωτικές δομές ασφαλείας (ΝΑΤΟ) παράλληλα με το Κόσσοβο και την Μολδαβία.

Ανταποκρινόμενες σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, οι Βρυξέλλες θα προχωρούσαν σε διαδικασίες διεύρυνσης με κράτη των Δυτικών Βαλκανίων και των πρώην δημοκρατιών της ΕΣΣΔ – Ουκρανίας, Μολδαβίας, Γεωργίας, Αρμενίας – τα οποία όμως θα είχαν περιορισμένα δικαιώματα, ειδικά σε ό,τι αφορά πολιτικές αποφάσεις της Ένωσης. Παραδόξως (;) με κοινή επιστολή στην FAZ στα τέλη της άνοιξης τη θέση αυτή – δηλαδή περί μελών δύο ταχυτήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση – είχαν προωθήσει ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Ράμα και ο πρόεδρος της Σερβίας Βούτσιτς.

Έχει σημασία να αναφερθεί ωστόσο η τοποθέτηση της Μόσχας επί των εξελίξεων. Το Κρεμλίνο, εάν κρίνει κανείς από την ειδησιογραφία της ΡΙΑ Νόβοστι, δεν έδειξε ενοχλημένο από την επίσκεψη του Ουκρανού προέδρου στο Βελιγράδι. Εστίασε κυρίως σε δύο δηλώσεις του Σέρβου οικοδεσπότη Βούτσιτς, ότι η Δύση δεν πρέπει να επιδιώξει την στρατηγική ήττα της Ρωσίας – η οποία είναι πυρηνική δύναμη – και ότι επίσης δεν πρόκειται να υποχωρήσει στη θέση μη επιβολής κυρώσεων, όπως απαιτεί η ΕΕ έναντι της Μόσχας.

Εστιάζουν ειδικά σε οπτικό υλικό που φαίνεται ο Βούτσιτς τρομοκρατημένο, όταν Γερμανός δημοσιογράφος (προσθέτουν ότι ο δημοσιογράφος είναι απόγονος στρατηγού της Βέρμαχτ) ρωτά τον Ουκρανό πρόεδρο «τι βοήθεια αναμένει επιπλέον από τη Δύση για να δολοφονούν περισσότερους Ρώσους!».

Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών, μέσω του επικεφαλής της Διεύθυνσης Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, υπογραμμίζει την θέση του «περί σεβασμού στο Ψήφισμα 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, που αποτελεί το θεμέλιο λίθο της ειρήνης στη Βαλκανική και ως εκ τούτου σχεδιασμοί δια της τριμερούς Ζάγκρεμπ-Τίρανα-Πρίστινα, στρατιωτικής συμμαχίας έμμεσης συμπερίληψης του Κοσσόβου στις δομές του ΝΑΤΟ, αποτελούν πρόκληση που δεν θα μείνει αναπάντητη».

Περιττό να σχολιαστεί ότι η Μόσχα κάνει διττή ανάγνωση των εξελίξεων στην πρώην γιουγκοσλαβική περιφέρεια του Κοσσυφοπεδίου: Αφενός θεωρεί την περίπτωση ως δικαιολογία και για την από πλευράς της προσάρτηση της Κριμαίας, αφετέρου όμως επικαλείται ότι κατά την διαδικασία ανακήρυξης ανεξάρτητου κράτους, που απαιτεί διεθνή αναγνώριση, έχουν παραβιαστεί οι αρχές του διεθνούς δικαίου και ειδικά το Ψήφισμα 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας.