Ερωτήματα και αντιδράσεις από την απόφαση για αποστολή τουρκικών στρατευμάτων στην Σαουδική Αραβία

Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν αποφάσισαν, κατά τη συνεδρίαση της Συμμαχίας Άμυνας της Μέκκας στο Ριάντ, να προχωρήσουν σε ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων. Η απόφαση ελήφθη σε μια περίοδο κατά την οποία οι συγκρούσεις στην Υεμένη έχουν ενταθεί και οι επιθέσεις των Χούθι εναντίον της Σαουδικής Αραβίας συνεχίζονται. Με τον τρόπο αυτό, η Άγκυρα μετατρέπει την περιφερειακή εταιρική σχέση ασφαλείας, σε συγκεκριμένη στρατιωτική δέσμευση.

Ωστόσο, για την εφαρμογή της απόφασης απαιτείται και η έγκριση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης (TBMM). Κόμματα της αντιπολίτευσης επισημαίνουν δε ότι η συμφωνία της Συμμαχίας της Μέκκας δεν έχει ακόμη εγκριθεί από το Κοινοβούλιο. Σύμφωνα με τουρκικά δημοσιεύματα, η συμφωνία αναμένεται να κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Ωστόσο, η απόφαση, όπως έχει ληφθεί, δεν απαντά στα ερωτήματα σχετικά με το ποιες τουρκικές δυνάμεις, για πόσο χρονικό διάστημα και στο πλαίσιο ποιων καθηκόντων θα συμμετάσχουν στην άμυνα της Σαουδικής Αραβίας. Στην κοινή ανακοίνωση δεν περιλαμβάνονται πληροφορίες για τον αριθμό των στρατιωτών, τη συνεισφορά που θα προσφέρει κάθε χώρα, ούτε για το χρονοδιάγραμμα ανάπτυξης των δυνάμεων.

Tην ίδια στιγμή, στο μέτωπο επικρατεί κλιμάκωση. Οι Χούθι ανακοίνωσαν την Τετάρτη επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους και drones εναντίον αεροδρομίων και στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην Σαουδική Αραβία. Την ίδια ώρα, το Ριάντ εντείνει τη στρατιωτική του επιχείρηση στην Υεμένη.

Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του υπό τη Σαουδική Αραβία συνασπισμού που πολεμά τους Χούθι, υποστράτηγος Τουρκί αλ Μάλκι, ανακοίνωσε ότι ένας βαλλιστικός πύραυλος αναχαιτίστηκε βόρεια του Ριάντ.  Στην δε πρωτεύουσα της Σαουδικής Αραβίας, μάλιστα, έχουν τοποθετηθεί αυτή την εβδομάδα νέοι μεταλλικοί φράχτες γύρω από δεξαμενές καυσίμων και άλλο εξοπλισμό της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας Aramco, κοντά στο αεροδρόμιο του Ριάντ.

Άγνωστη η έκταση της στρατιωτικής ανάπτυξης

Στην ανακοίνωση που εκδόθηκε μετά τη συνεδρίαση της Επιτροπής Στρατηγικής Πολιτικής και Άμυνας των τριών χωρών, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 5 Οκτωβρίου στο Ριάντ, αποφασίστηκε η άμεση εφαρμογή των δεσμεύσεων συλλογικής άμυνας. Ανακοινώθηκε ότι θα ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα για την ταχεία ανάπτυξη στη Σαουδική Αραβία των στρατιωτικών δυνάμεων και δυνατοτήτων που έχουν συμφωνηθεί.

Η ανακοίνωση επιβεβαιώνει ότι ελήφθη απόφαση για παροχή στρατιωτικής υποστήριξης. Ωστόσο, δεν παρέχει πληροφορίες για το ποια ακριβώς στοιχεία θα περιλαμβάνει αυτή η υποστήριξη. Δεν διευκρινίζεται ποια καθήκοντα θα αναλάβουν οι δυνάμεις που θα σταλούν στη Σαουδική Αραβία, ενώ δεν υπάρχουν ακόμη λεπτομέρειες, ούτε για το πόσες δυνάμεις θα διαθέσει κάθε χώρα, ούτε για το πότε θα πραγματοποιηθεί η ανάπτυξη.

Ως εκ τούτου, δεν είναι γνωστό εάν η απόφαση αφορά, από τουρκικής πλευράς, αεράμυνα, στρατιωτική συμβουλευτική, υλικοτεχνική υποστήριξη ή ακόμη και άμεσες μάχιμες αποστολές.

Η αντιπολίτευση αμφισβητεί τη νομική βάση

Μία από τις βασικές επικρίσεις που διατυπώθηκαν στην Τουρκία μετά την απόφαση αφορά το ποια είναι η νομική βάση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη συμμαχία και ποιος είναι ο ρόλος του κοινοβουλίου στη διαδικασία. Η συμφωνία που προβλέπει τη δημιουργία της Συμμαχίας της Μέκκας δεν έχει ακόμη κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση για έγκριση.

Το άρθρο 90 του τουρκικού Συντάγματος ορίζει ότι «η επικύρωση των συμφωνιών που συνάπτονται εξ ονόματος της Δημοκρατίας της Τουρκίας με ξένα κράτη και διεθνείς οργανισμούς εξαρτάται από την έγκριση της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας (TBMM) με νόμο». Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 92 του τουρκικού Συντάγματος, η αποστολή τουρκικών στρατευμάτων σε ξένες χώρες εμπίπτει επίσης στην αρμοδιότητα της TBMM.

Το συγκεκριμένο άρθρο αναφέρει ότι «η εξουσία να επιτρέπει την αποστολή των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων σε ξένες χώρες, ή την παρουσία ξένων ενόπλων δυνάμεων στην Τουρκία ανήκει στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας, εκτός από τις περιπτώσεις κήρυξης πολέμου που αναγνωρίζονται ως νόμιμες από το διεθνές δίκαιο και τις περιπτώσεις που απαιτούνται από διεθνείς συνθήκες στις οποίες είναι συμβαλλόμενο μέρος η Τουρκία ή από τους κανόνες διεθνούς ευγένειας».

Ο βουλευτής Κωνσταντινούπολης του “Νέου Κόμματος”, Ναμίκ Ταν, ζήτησε με ανάρτησή του στην πλατφόρμα X να διευκρινιστεί το νομικό καθεστώς της ρύθμισης που αποκαλείται Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας. Ο Ταν διερωτήθηκε πώς μπορεί να εφαρμοστεί η συμφωνία, χωρίς να έχει υποβληθεί προς έγκριση στην Εθνοσυνέλευση και χαρακτήρισε τα βήματα που έχουν γίνει «αντισυνταγματικό αδίκημα». Παράλληλα, ο Ταν έθεσε το ερώτημα εάν το έγγραφο που δόθηκε στη δημοσιότητα αποτελεί δεσμευτική αμυντική συμφωνία, μνημόνιο κατανόησης ή απλώς κοινή ανακοίνωση.

Σημαντική λεπτομέρεια στην ανακοίνωση του Ριάντ είναι η αναφορά ότι «η ανάπτυξη θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία των μερών και τις εγκεκριμένες ρυθμίσεις». Ως εκ τούτου, η ανάπτυξη τουρκικών στρατευμάτων στη Σαουδική Αραβίαμ χωρίς προηγούμενη έγκριση της συμφωνίας από την Εθνοσυνέλευση δεν είναι συνταγματικά δυνατή.

Ο αντιπρόεδρος του Καλού Κόμματος (İYİ Parti-εθνικιστικό, προέκυψε από διάσπαση του εθνικιστικού-συγκυβερνώντος MHP), Τουρχάν Τσομέζ, ήταν επίσης μεταξύ εκείνων που αντέδρασαν στις αποφάσεις της συνεδρίασης. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X ανέφερε ότι «οι εξελίξεις δείχνουν το ενδεχόμενο αποστολής τουρκικών στρατευμάτων στις ερήμους της Υεμένης, προκειμένου να προστατεύσουν τη Σαουδική Αραβία από τους Χούθι».

Ο Τσομέζ συνέχισε: «Η κυβέρνηση παραβιάζει τα άρθρα 90 και 92 του Συντάγματος. Η Τουρκία δεν μπορεί και δεν πρέπει να γίνει προκεχωρημένο φυλάκιο των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Ο τουρκικός στρατός δεν μπορεί και δεν πρέπει να σταλεί στις ερήμους της Υεμένης για τα συμφέροντα των ΗΠΑ, του Ισραήλ και της Σαουδικής Αραβίας».

Ποιες υποχρεώσεις δημιουργεί η κοινή άμυνα;

Η Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας, η οποία ανακοινώθηκε στις 7 Αυγούστου, προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον οποιασδήποτε από τις τρεις χώρες θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών. Ωστόσο, από την ίδρυση της συμμαχίας συζητείται ποιοι στρατιωτικοί και πολιτικοί μηχανισμοί θα ενεργοποιούν αυτή την αρχή.

Η πολιτική ερευνήτρια Νεμπαχάτ Τανριβερντί Γιασάρ, δήλωσε ότι η δέσμευση για κοινή άμυνα δεν σημαίνει αυτομάτως υποχρέωση συμμετοχής σε πόλεμο. Η τελευταία απόφαση που ελήφθη στο Ριάντ είναι σημαντική και από την άποψη ότι δείχνει πως η συμμαχία μπορεί να κινητοποιηθεί για την παροχή στρατιωτικής υποστήριξης.

Ωστόσο, οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων, τα όρια της συνεισφοράς κάθε χώρας και η διοικητική/επιχειρησιακή αλυσίδα διοίκησης των δυνάμεων που θα αναπτυχθούν δεν έχουν μέχρι σήμερα δημοσιοποιηθεί. Ένα ακόμη ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε να διευρυνθεί ή να τερματιστεί η στρατιωτική υποστήριξη.

Σαουδική Αραβία: Οι κίνδυνοι από τουρκική εμπλοκή

Η σημασία της απόφασης για την Άγκυρα έγκειται στο γεγονός ότι η πολιτική αλληλεγγύη για την ασφάλεια του Κόλπου περνά πλέον στο στάδιο της στρατιωτικής εφαρμογής, γεγονός που συνεπάγεται ορισμένους κινδύνους. Ο απόστρατος ναύαρχος Γιανκί Μπαγκτζίογλου προειδοποίησε ότι «σε περίπτωση που η Τουρκία εμπλακεί σε επιθετική δραστηριότητα στην Υεμένη ή σε άμεση πολεμική εμπλοκή, δεν θα πρέπει να αγνοηθεί ο κίνδυνος οι τουρκικές δυνάμεις, καθώς και εμπορικά πλοία που συνδέονται με την Τουρκία, να αποτελέσουν στόχο επιθέσεων των Χούθι».

Ο Μπαγκτζίογλου επισήμανε επίσης ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι πληροφορίες που υπάρχουν σε ανοιχτές πηγές σχετικά με τη συνεργασία των Χούθι με την τρομοκρατική οργάνωση Αλ-Σαμπάμπ στη Σομαλία σε επίπεδο όπλων, εφοδιασμού και τεχνικής υποστήριξης. Τόνισε ότι αυτό θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στον τουρκικό στρατό, στα τουρκικά οικονομικά συμφέροντα και στο θαλάσσιο εμπόριο της Τουρκίας στη Σομαλία και στον Κόλπο του Άντεν.

Η συνεδρίαση στο Ριάντ πραγματοποιήθηκε ταυτόχρονα με τη νέα αντεπίθεση των δυνάμεων της κυβέρνησης της Υεμένης, που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία, καθώς και με την κλιμάκωση των συγκρούσεων. Η μάχη γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, το στενό που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν, αφορά επίσης το διεθνές εμπόριο και τη μεταφορά ενέργειας.

Παράλληλα με την απόφαση για στρατιωτική υποστήριξη, ο Πακιστανός στρατιωτικός Ναουμάν Μαχμούντ διορίστηκε για τριετή θητεία ως ο πρώτος γενικός γραμματέας της συμμαχίας. Μετά την πραγματοποίηση της πρώτης συνεδρίασης της επιτροπής στις 31 Αυγούστου στην Κωνσταντινούπολη, ο διορισμός γενικού γραμματέα θεωρείται ένα ακόμη βήμα προς τη μετατροπή της συμμαχίας σε μόνιμη και θεσμοθετημένη δομή.

Εν τω μεταξύ, ο βουλευτής της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ Τζο Γουίλσον χαιρέτισε τις αποφάσεις που ελήφθησαν κατά την τελευταία συνεδρίαση, λέγοντας ότι η Συμμαχία Άμυνας της Μέκκας, που δημιουργήθηκε μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, έχει τη δυνατότητα να γίνει «το ΝΑΤΟ της Μέσης Ανατολής». Ο Γουίλσον ευχαρίστησε τις τρεις χώρες για την ενεργοποίηση της συμμαχίας απέναντι στις επιθέσεις των Χούθι.

O Γουίλσον αποτελεί σημαντική φωνή σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας στο Κογκρέσο και είναι συμπρόεδρος του Congressional Turkey Caucus. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με πληροφορίες, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται απρόθυμη να παράσχει την άμεση στρατιωτική υποστήριξη που έχει ζητήσει η Σαουδική Αραβία.