Γιατί η τουρκική παρουσία στη Σομαλία κρύβει παγίδες
20/11/2026
Η Σομαλία έχει εξελιχθεί ταχύτατα στη δεύτερη αποικία της Τουρκίας, μετά την κατεχόμενη βόρεια Κύπρο. Η Τουρκία ελέγχει το διεθνές αεροδρόμιο του Μογκαντίσου και διαχειρίζεται το λιμάνι της πόλης, τον σημαντικότερο θαλάσσιο κόμβο της χώρας.
Η τουρκική τράπεζα Ziraat Katılım έγινε η πρώτη ξένη τράπεζα που δραστηριοποιείται στη Σομαλία εδώ και μισό αιώνα. Παράλληλα, η OYAK, το στρατιωτικό συνταξιοδοτικό ταμείο της Τουρκίας, ίδρυσε εταιρεία με στόχο να μονοπωλήσει τις άδειες αλιείας στα σομαλικά ύδατα. Στις 7 Μαρτίου 2024, η σομαλική κυβέρνηση και η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία της Τουρκίας υπέγραψαν συμφωνία κατανομής της παραγωγής για τρία υπεράκτια οικόπεδα.
Το ερευνητικό πλοίο Oruç Reis πραγματοποίησε σεισμικές έρευνες, ενώ τον Απρίλιο του 2026 το Çağrı Bey άρχισε τη διάνοιξη της πρώτης γεώτρησης σε μεγάλα θαλάσσια βάθη. Είτε πρόκειται για την αλιεία, είτε για το πετρέλαιο ή άλλους φυσικούς πόρους, σύμφωνα με πληροφορίες, η Τουρκία εισπράττει το 30% των εσόδων από την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Σομαλίας, αν και το κείμενο της σχετικής συμφωνίας δεν έχει δημοσιοποιηθεί.
Στην ξηρά, οι Τούρκοι προώθησαν στο Μογκαντίσου μια συμφωνία που καλύπτει έκταση περίπου 16.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων και αφορά τρία οικόπεδα. Όροι της συμφωνίας που διέρρευσαν υποδηλώνουν ότι η Τουρκία εξασφαλίζει το 90% της παραγωγής, μέσω μιας συμφωνίας που παρακάμπτει το σομαλικό κοινοβούλιο. Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος για τον οποίο η Σομαλία φιλοξενεί σήμερα τη μεγαλύτερη τουρκική πρεσβεία στον κόσμο. Το συγκρότημα, έκτασης περίπου 80.000 τετραγωνικών μέτρων, είναι ελαφρώς μεγαλύτερο από τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ.
Η Τουρκία αντιμετωπίζει επίσης τη Σομαλία ως βάση για την επέκταση της επιρροής της σε άλλες περιοχές της Αφρικής. Η στρατιωτική βάση Camp TURKSOM, κόστους 50 εκατομμυρίων δολαρίων, είναι πλέον η μεγαλύτερη υπερπόντια στρατιωτική εγκατάσταση της Τουρκίας. Παράλληλα, η Άγκυρα κατασκευάζει ένα “διαστημικό λιμάνι”, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και ως πεδίο δοκιμών πυραύλων.
Η Τουρκία εξοπλίζει όλο και περισσότερο τις σομαλικές πολιτοφυλακές, ή χρησιμοποιεί απευθείας τις δικές της δυνάμεις για λογαριασμό της σομαλικής κυβέρνησης. Ήδη έχει αναπτύξει μη επανδρωμένα αεροσκάφη TB2 και Akıncı, επιθετικά ελικόπτερα ATAK, μαχητικά F-16, άρματα μάχης M48/M60, καθώς και έως και 2.500 στρατιώτες.
“Μοντέλο Λιβύης” και ενίσχυση της τουρκικής επιρροής
Οι δημόσιες δηλώσεις του προέδρου της Σομαλίας έχουν εντείνει τις περιφερειακές εντάσεις μετά την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ. Ο πρόεδρος της Σομαλίας, Χασάν Σεΐχ Μοχάμουντ, του οποίου η συνταγματική θητεία έληξε στις 15 Μαΐου 2026, συνεχίζει να απολαμβάνει την τουρκική υποστήριξη.
Σε αντίθεση με τη Σομαλιλάνδη, η Σομαλία δεν έχει καταφέρει διαχρονικά να διεξαγάγει εκλογές με βάση την αρχή «ένας άνθρωπος, μία ψήφος». Αντί γι’ αυτό, η διεθνής κοινότητα επιλέγει μερικές εκατοντάδες εκπροσώπους κοινοτήτων και φυλών, οι οποίοι στη συνέχεια εκλέγουν τον πρόεδρο.
Ένα τέτοιο σύστημα είναι ευάλωτο στη διαφθορά, καθώς οι ξένες δυνάμεις μπορούν εύκολα να εξαγοράσουν ψήφους υπέρ πολιτικών προσώπων που υποστηρίζουν, όπως ο εν ενεργεία πρόεδρος Μοχάμουντ. Σήμερα, στο Μογκαντίσου, η διαφθορά είναι ακόμη χειρότερη. Η λήξη της συνταγματικής θητείας του προέδρου στις 15 Μαΐου 2026, ημερομηνία που επιβεβαίωσε και το Ανώτατο Δικαστήριο της Σομαλίας, δεν έχει ανακόψει την τουρκική υποστήριξη προς αυτόν.
Ουσιαστικά, η Άγκυρα επαναλαμβάνει τη στρατηγική που ακολούθησε στη Λιβύη. Στηρίζει έναν πολιτικό, του οποίου η πολιτική επιβίωση εξαρτάται αποκλειστικά από την τουρκική υποστήριξη. Σε αντάλλαγμα, ο εκάστοτε πρωθυπουργός ή πρόεδρος παραμερίζει την εθνική κυριαρχία και κάνει ό,τι του ζητούν οι Τούρκοι.
Ελληνική απουσία – Περιθώρια ανάσχεσης της Άγκυρας
Η ελληνική παθητικότητα επιτρέπει πολύ συχνά στην Τουρκία να εφαρμόζει τη στρατηγική της, χωρίς να συναντά αντίσταση. Οι ευρωπαϊκές επιφυλάξεις σχετικά με την αναγνώριση και τις επενδύσεις δεν μπόρεσαν να ανταγωνιστούν την τουρκική δραστηριοποίηση, με αποτέλεσμα οι αρχές της ανατολικής Λιβύης να εγκρίνουν την παράνομη θαλάσσια συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης.
Η Σομαλία μπορεί να μην αποτελεί πρωταρχικό ελληνικό ενδιαφέρον, αν και θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι κάθε παράκτιο κράτος που έχει τη δυνατότητα να διαταράξει την ελληνική ναυσιπλοΐα θα έπρεπε να μας απασχολεί. Ωστόσο, ακόμη και μια περιορισμένη ελληνική επένδυση θα μπορούσε να ανακόψει τις τουρκικές φιλοδοξίες, να οδηγήσει σε υπερεπέκταση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Τουρκίας και να αυξήσει το κόστος της πολιτικής της στην περιοχή.
Η αχίλλειος πτέρνα της Τουρκίας είναι το ομοσπονδιακό σύστημα της Σομαλίας, το οποίο, βάσει του Συντάγματος, κατοχυρώνει τα δικαιώματα των ομόσπονδων κρατιδίων. Το Πούντλαντ, η Τζουμπαλάνδη, η Νοτιοδυτική Πολιτεία και άλλες περιοχές έχουν το δικαίωμα να αυτοδιοικούνται σε τοπικό επίπεδο, με ελάχιστη παρέμβαση από το Μογκαντίσου.
Πρώτα το Πούντλαντ και τώρα η Νοτιοδυτική Πολιτεία έχουν απορρίψει τόσο την υπέρβαση των εξουσιών από την κεντρική κυβέρνηση του Μογκαντίσου, όσο και την τουρκική υποστήριξη προς αυτήν. Με την Τουρκία να αναπτύσσει, σύμφωνα με δημοσιεύματα, μαχητικά F-16 και να εμφανίζεται έτοιμη να αναπτύξει ακόμη και δικά της τάγματα εκπαιδευμένα στη Σομαλία και συμβούλους, οι περιφερειακές εντάσεις κλιμακώνονται.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα αποστολή ελληνικών στρατευμάτων. Η Αθήνα και το Ναϊρόμπι έχουν συνεργαστεί αποτελεσματικά στο παρελθόν και θα μπορούσαν να ανανεώσουν τις επιχειρησιακές τους σχέσεις. Η Ελλάδα θα μπορούσε επίσης να συνεργαστεί απευθείας με το Πούντλαντ και τη Σομαλιλάνδη, προκειμένου να ενισχύσει τις αντίστοιχες ακτοφυλακές τους, ώστε να μπορούν να προστατεύουν τα χωρικά τους ύδατα, ανεξάρτητα από τις φιλοδοξίες της Άγκυρας και του Μογκαντίσου.
Η Τουρκία βασίζεται στην αδράνεια των ανταγωνιστών και των αντιπάλων της. Εδώ και αρκετές δεκαετίες, η Άγκυρα έχει καταφέρει να ενισχύει την επιρροή της απλώς και μόνο επειδή γνωρίζει ότι δεν θα υπάρξει αντίδραση. Η ίδια δυναμική λειτουργεί και υπέρ της Ελλάδας. Μια μικρή επένδυση στο Πούντλαντ, ή στη Νοτιοδυτική Πολιτεία της Σομαλίας, θα μπορούσε να βάλει φρένο στο τουρκικό εγχείρημα στη Σομαλία.





