Γιατί ο Τραμπ δεν αστειεύεται για την Γροιλανδία

Το ενδιαφέρον του Ντόναλντ Τραμπ για την προσάρτηση της Γροιλανδίας έχει εκφραστεί από τους πρώτους μήνες της δεύτερης διακυβέρνησής του αλλά μετά την επιχείρηση στη Βενεζουέλα επανήλθε, την Κυριακή (4/1), δηλώνοντας μέσα στο προεδρικό Air Force One ότι «χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία από την άποψη της εθνικής ασφάλειας».

Στην πραγματικότητα, το ενδιαφέρον πηγάζει από το γεγονός ότι το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής φανέρωσε απρόσιτους – μέχρι τώρα – υποθαλάσσιους πόρους και διευκόλυνε τη δημιουργία νέων θαλάσσιων οδών, όπως η διαδρομή της Βόρειας Θάλασσας (NSR), που έχει αναπτύξει η Ρωσία, εξασφαλίζοντας ταχύτερη μεταφορά αγαθών από και προς την Κίνα.

Αυτές οι εξελίξεις καθιστούν την Αρκτική όλο και πιο σημαντική στρατηγικά και πυροδότησαν, μετά το 2022, την εντατικοποίηση του στρατιωτικού και οικονομικού ανταγωνισμού γύρω από αυτήν μεταξύ της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών. Στο πλαίσιο του ανταγωνισμού εντάσσονται – προφανώς – και τα σχέδια των ΗΠΑ για προσάρτηση της Γροιλανδίας, τα οποία επανάφερε με δηλώσεις του ο πρόεδρος των ΗΠΑ, προκαλώντας αντιδράσεις στη Δανία και στο αρκτικό νησί.

«Αρκετά πια» με την Γροιλανδία

Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, ο 34χρονος Γενς Φρέντερικ Νίλσεν, απάντησε λέγοντας «αρκετά πια» και χαρακτήρισε την ιδέα του ελέγχου των ΗΠΑ στο νησί ως «φαντασία». Ο ίδιος πρόσθεσε: «Τέλος η πίεση. Τέλος οι υπαινιγμοί. Τέλος οι φαντασιώσεις προσάρτησης. Είμαστε ανοιχτοί σε διάλογο. Είμαστε ανοιχτοί σε συζητήσεις. Αλλά αυτό πρέπει να γίνει μέσω των κατάλληλων διαύλων και με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο».

Νωρίτερα, η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, είχε δηλώσει ότι «οι ΗΠΑ δεν έχουν κανένα δικαίωμα να προσαρτήσουν κανένα από τα τρία έθνη του Δανικού βασίλειου». Η Φρέντερικσεν πρόσθεσε ότι η Δανία «και επομένως η Γροιλανδία» είναι μέλος του ΝΑΤΟ και καλύπτεται από την εγγύηση ασφαλείας της συμμαχίας, συμπληρώνοντας ότι μια αμυντική συμφωνία που παρέχει στις ΗΠΑ πρόσβαση στο νησί είναι ήδη σε ισχύ.

Με αφορμή τη δήλωση της πρωθυπουργού της Δανίας ο Mujtaba Rahman, διευθύνων σύμβουλος για την Ευρώπη στην εταιρεία συμβούλων πολιτικού κινδύνου Eurasia Group, σχολίασε, όπως μετέδωσε το CNBC ότι, η δανική κυβέρνηση βρίσκεται σε «πλήρη κρίση» μετά τα τελευταία σχόλια του Τραμπ. «Όπως υποστηρίζω εδώ και καιρό, ο κίνδυνος της Γροιλανδίας είναι υποτιμημένος», δήλωσε ο Rahman με ανάρτηση στο LinkedIn. «Μια πιθανή επέμβαση των ΗΠΑ στη Γροιλανδία είναι πλέον η μεγαλύτερη πηγή κινδύνου για τη διατλαντική συμμαχία και τη συνοχή εντός του ΝΑΤΟ και εντός της ΕΕ, αναμφισβήτητα πολύ μεγαλύτερος από αυτόν που παρουσίασε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία», πρόσθεσε ο ίδιος.

Η επίμαχη ανάρτηση

Αξιοσημείωτο είναι ότι μετά τις δηλώσεις Τραμπ υπήρξε ένα νέο “επεισόδιο”, καθώς η Κέϊτι Μίλερ, σύζυγος ενός από τους ανώτερους βοηθούς του Τραμπ, του Στίβεν Μίλερ, έκανε ανάρτηση στο Χ (πρώην twitter) με έναν χάρτη της Γροιλανδίας στα χρώματα της αμερικανικής σημαίας και δίπλα τη λέξη «Σύντομα» (SOON).

Ο Δανός πρέσβης στις ΗΠΑ Γιέσπερ Μόλερ Σόρενσεν απάντησε, με ανάρτησή του γράφοντας: «Μια φιλική υπενθύμιση για τις ΗΠΑ και το Βασίλειο της Δανίας: Είμαστε στενοί σύμμαχοι και θα πρέπει να συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε ως τέτοιοι. Η ασφάλεια των ΗΠΑ είναι επίσης ασφάλεια της Γροιλανδίας και της Δανίας. Η Γροιλανδία είναι ήδη μέλος του ΝΑΤΟ. Το Βασίλειο της Δανίας και οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεργάζονται για να διασφαλίσουν την ασφάλεια στην Αρκτική. Το Βασίλειο της Δανίας έχει ενισχύσει σημαντικά τις προσπάθειές του για την ασφάλεια στην Αρκτική – μόνο το 2025, δεσμεύσαμε 13,7 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην Αρκτική και τον Βόρειο Ατλαντικό. Επειδή λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη την κοινή μας ασφάλεια».

«Και ναι, αναμένουμε πλήρη σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας του Βασιλείου της Δανίας», ανέφερε ο ίδιος. Σε αυτό το σημείο να πούμε ότι τους τελευταίους μήνες η Κοπεγχάγη έχει επιδιώξει να βελτιώσει τους δεσμούς της με τη Γροιλανδία, δεσμευόμενη να αυξήσει τις δαπάνες για επενδύσεις στην υγειονομική περίθαλψη και τις υποδομές, ενώ παράλληλα επιδιώκει να εκτονώσει τις εντάσεις με την κυβέρνηση Τραμπ επενδύοντας στην άμυνα της Αρκτικής, συμπεριλαμβανομένης της αγοράς 16 επιπλέον μαχητικών αεροσκαφών F-35.

Τι συμβαίνει στην Αρκτική

Οι διαφωνίες για το θαλάσσιο υπέδαφος της Αρκτικής υπήρχαν εδώ και πολλά χρόνια μεταξύ των πέντε κρατών, που συνορεύουν μεταξύ τους. Η Νορβηγία με την Ρωσία διαφωνούσαν για την υφαλοκρηπίδα και την αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ) γύρω από τα νησιά Σβάλμπαρντ (Svalbard), ο Καναδάς και οι ΗΠΑ ερίζουν στη θάλασσα Beaufort ενώ αμφισβητούνται και τα θαλάσσια σύνορα του Καναδά και της Δανίας μεταξύ των νησιών Έλσμιρ (Ellesmere) και της Γροιλανδίας.

Στην υπόθεση εμπλέκονται δύο, ακόμα, αρκτικές χώρες, η Σουηδία και η Φινλανδία, που, ωστόσο, δεν έχουν ακτές στην Αρκτική αλλά και η Ισλανδία, η οποία βρίσκεται ακριβώς κάτω από τον Αρκτικό Κύκλο αλλά θεωρείται ότι θα διαδραματίσει μεγάλο ρόλο στην ανάπτυξη των νέων θαλάσσιων οδών. Μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, το 2022, και σε συνδυασμό με το λιώσιμο των πάγων που ανοίγει νέες ναυτιλιακές οδούς και διευκολύνει την πρόσβαση σε υποθαλάσσιους πόρους, οι βασικές πλευρές, ΝΑΤΟ και Ρωσία, κλιμάκωσαν τον ανταγωνισμό τους ενισχύοντας την στρατιωτική παρουσία τους στην Αρκτική.

Η αρχή έγινε από το ΝΑΤΟ, που επέκτεινε τη στρατιωτική του παρουσία στην Αρκτική αυξάνοντας τον αριθμό των κρατών μελών της Αρκτικής, επανενεργοποιώντας και εκσυγχρονίζοντας βάσεις, διεξάγοντας ασκήσεις και ενισχύοντας τις δυνατότητες επιτήρησης. Η προσχώρηση της Φινλανδίας και της Σουηδίας στη συμμαχία έχει δημιουργήσει ένα ενιαίο μέτωπο ασφάλειας στην Αρκτική για τη συμμαχία, με δυνατότητα αυξημένων ναυτικών περιπολιών, ανάπτυξη στρατευμάτων και προηγμένου εξοπλισμού, με έμφαση στην ασφάλεια κρίσιμων υποδομών.

Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία άνοιξε ξανά βάσεις της σοβιετικής εποχής, εκσυγχρονίζοντας και επεκτείνοντας τον Βόρειο Στόλο και αναπτύσσοντας προηγμένη στρατιωτική τεχνολογία. Παράλληλα, αναπτύσσει την Βόρεια Θαλάσσια Οδό μέσω ενός διευρυμένου στόλου πυρηνοκίνητων παγοθραυστικών και νέων υποδομών. Η Μόσχα χαρακτηρίζει την στρατιωτική της ενίσχυση ως απαραίτητη απάντηση στην αυξημένη δραστηριότητα και παρουσία του ΝΑΤΟ στην Αρκτική, καθώς και για την προστασία των οικονομικών της συμφερόντων, όπως η εξόρυξη πόρων και η ανάπτυξη της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού. Επίσης, το Κρεμλίνο έχει δημιουργήσει θεσμούς όπως το Ναυτικό Κολλέγιο για να τονίσει το καθεστώς του ως σημαντικής ναυτικής δύναμης και έχει επίσης ενισχύσει τον έλεγχό του στην Αρκτική Ζώνη της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τη Γροιλανδία

Η υπόθεση της Αρκτικής απασχόλησε, τον περασμένο Νοέμβριο, και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο ενέκρινε (με 510 υπέρ, 75 κατά και 80 αποχές) ψήφισμα, με το οποίο προειδοποιούσε ότι «η Αρκτική μετατρέπεται ταχέως σε στρατηγικό θέατρο γεωπολιτικού ανταγωνισμού, συγκέντρωσης στρατιωτικών δυνάμεων, ενεργειακού μετασχηματισμού και περιβαλλοντικής αλλαγής».

Σε αυτήν την περίπτωση οι ευρωβουλευτές επικαλέστηκαν τις αρχές του διεθνούς δικαίου και ζήτησαν η Αρκτική «να συνεχίσει να διέπεται από τις αρχές του». Το ψήφισμα αναφέρεται μονόπλευρα στις κινήσεις Ρωσίας και Κίνας θεωρώντας αναγκαία την ενίσχυση της συνεργασίας ΕΕ και ΗΠΑ στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Πάντως, χωρίς να κατονομάζονται, υπάρχουν κάποιες αιχμές για τις ΗΠΑ καθώς αναφέρεται πως, «οι ευρωβουλευτές απορρίπτουν τις μονομερείς εδαφικές ή ναυτιλιακές διεκδικήσεις και υποστηρίζουν τον διπλωματικό διάλογο». Παράλληλα, ζητούν να επιταχυνθούν οι διαδικασίες για την ένταξη της Γροιλανδίας στην ΕΕ αλλά και της Ισλανδίας και της Νορβηγίας. Ιδιαίτερα για τη Νορβηγία, σημειώνεται η σημασία των πόρων της, κρίσιμοι για την στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.