Γιατί ο Τραμπ επέλεξε να κλείσει την υπόθεση της τράπεζας του Ερντογάν

Οι ΗΠΑ ισχυρίστηκαν ότι η Halkbank, μια τουρκική τράπεζα με την πλειοψηφία κρατικής ιδιοκτησίας, συμμετείχε σε ένα τεράστιο σχέδιο για να βοηθήσει το Ιράν να παρακάμψει τις αμερικανικές κυρώσεις μεταξύ των ετών 2012-2016. Σύμφωνα με τους εισαγγελείς, τα έσοδα του Ιράν από πετρέλαιο και φυσικό αέριο είχαν παγιδευτεί σε λογαριασμούς λόγω των κυρώσεων.

Η Halkbank φέρεται να βοήθησε στη μετατροπή αυτών των κεφαλαίων σε χρυσό, μετρητά και άλλες συναλλαγές – μέσω δικτύων εταιρειών-βιτρίνας στην Τουρκία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και αλλού – επιτρέποντας στην Τεχεράνη να έχει πρόσβαση σε δισεκατομμύρια δολάρια (που θα έπρεπε να είχαν παραμείνει περιορισμένα). Οι εισαγγελείς ισχυρίστηκαν ότι περίπου 20 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιρανικά κεφάλαια μεταφέρθηκαν μέσω αυτού του σχεδίου.

Η υπόθεση προέκυψε από την έρευνα του Τουρκο-Ιρανού εμπόρου χρυσού Ρεζά Ζαράμπ, ο οποίος δήλωσε ένοχος στις ΗΠΑ και έγινε συνεργαζόμενος μάρτυρας. Η κατάθεσή του ενέπλεκε ανώτερα στελέχη της Halkbank και περιέγραφε τον τρόπο με τον οποίο φέρεται να λειτουργούσε το δίκτυο αποφυγής κυρώσεων. Ένα πρώην στέλεχος της Halkbank, ο Μεχμέτ Χακάν Άτιλα, καταδικάστηκε το 2018 στη Νέα Υόρκη.

Το 2019, οι ΗΠΑ απήγγειλαν επίσημα κατηγορίες κατά της Halkbank για κατηγορίες όπως: Τραπεζική απάτη, συνωμοσία, ξέπλυμα χρήματος και παραβιάσεις κυρώσεων. Η τράπεζα δήλωσε αθώα και αρνήθηκε επανειλημμένα ότι διέπραξε κάποιο αδίκημα.

Halkbank: Η σημασία της υπόθεσης

Η Ουάσινγκτον χαρακτήρισε το φερόμενο σχέδιο ως μία από τις μεγαλύτερες προσπάθειες που αποκαλύφθηκαν ποτέ για την υπονόμευση των κυρώσεων των ΗΠΑ κατά του Ιράν. Οι εισαγγελείς υποστήριξαν ότι η τράπεζα παρείχε μία οικονομική σανίδα σωτηρίας στην Τεχεράνη, σε μια εποχή που οι κυρώσεις ήταν κεντρικό εργαλείο της αμερικανικής πολιτικής.

Η υπόθεση έγινε επίμονος παράγοντας τριβής μεταξύ Ουάσινγκτον και Άγκυρας. Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν επέκρινε επανειλημμένα την εισαγγελία ως πολιτικά υποκινούμενη και φέρεται να το έθεσε σε συναντήσεις του με τον πρόεδρο Τραμπ. Η νομική μάχη περιλάμβανε και το ερώτημα για το εάν μια ξένη κρατική εταιρεία μπορούσε να διωχθεί ποινικά στα αμερικανικά δικαστήρια.

Η Halkbank υποστήριξε ότι ως όργανο του τουρκικού κράτους, απολάμβανε κυριαρχική ασυλία. Το αμερικανικό Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε το επιχείρημα ότι ο “Νόμος περί Ξένων Κυρίαρχων Ασυλιών” προστάτευε αυτόματα την τράπεζα από την ποινική δίωξη. Οι μεταγενέστερες αποφάσεις ήταν κατά της Halkbank.

Πολλοί εκτιμούσαν ότι μια πολιτική διευθέτηση ήταν δυνατή, για μία σειρά από λόγους. Η Τουρκία παραμένει ένα από τα πιο σημαντικά μέλη του ΝΑΤΟ, καθώς ελέγχει την πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, μέσω των Στενών. Διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, παίζει δε σημαντικό ρόλο στη Συρία, τον Καύκασο, τη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο. Επιπλέον, έχει αποκτήσει μία ειδική αξία στα μάτια της Ουάσινγκτον, ένεκα του Ιράν και άλλων περιφερειακών κρίσεων, αν και οι απολογητές της τουρκικής πολιτικής, παραβλέπουν το διπλό παιχνίδι της Τουρκίας με το Ιράν και άλλες αντιδυτικές δυνάμεις.

Πάντως, ήταν βάσιμες οι εκτιμήσεις πως μία μελλοντική αμερικανική κυβέρνηση θα μπορούσε να αποφασίσει ότι η διατήρηση των σχέσεων με την Άγκυρα ήταν πιο πολύτιμη από την επιδίωξη μιας μακράς ποινικής δίωξης εναντίον μιας κρατικής τράπεζας. Αυτό ήταν ιδιαίτερα πιθανό υπό τον Τραμπ, ο οποίος γενικά ευνοεί τη συναλλακτική διπλωματία.

Ακόμα κι αν η κυβέρνηση κέρδιζε στη δίκη, η είσπραξη ενός τεράστιου προστίμου από μια ξένη κρατική τράπεζα θα ήταν περίπλοκη. Η δίωξη είχε ήδη καταναλώσει χρόνια δικαστικών διαφορών, πολλαπλών εφέσεων, διαδικασιών στο Ανώτατο Δικαστήριο και διπλωματικών τριβών. Ένας συμβιβασμός θα μπορούσε να προσφέρει παραχωρήσεις συμμόρφωσης, αποφεύγοντας παράλληλα μια άλλη παρατεταμένη νομική μάχη.

Η αμφιλεγόμενη απόφαση

Τα δημοσιεύματα  του 2025-26 έδειχναν ότι οι συζητήσεις για τον τερματισμό της υπόθεσης συνδέονταν όλο και περισσότερο με τις ευρύτερες διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Τουρκίας. Το Reuters ανέφερε ότι η κυβέρνηση Τραμπ θεωρούσε την συνεργασία της Τουρκίας σε περιφερειακά ζητήματα – συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών διαμεσολάβησης και της ευρύτερης στρατηγικής συνεργασίας – ως έναν παράγοντα που θα διαδραματίσει ρόλο στην εξέλιξη της υπόθεσης.

Από τον Ιούνιο του 2026, δεν μιλάμε πια για υποθέσεις. Το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης κατέληξε σε συμφωνία αναβολής δίωξης (DPA) με την Halkbank. Σύμφωνα με τη συμφωνία αυτή η Halkbank δεν παραδέχτηκε καμία ποινική παράβαση, ενώ δεν κατέβαλε πρόστιμο. Διεξήχθη δε “ανεξάρτητη αξιολόγηση” της συμμόρφωσής της με τις κυρώσεις και την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, η οποία δεν ανέφερε ελλείψεις συμμόρφωσης της τράπεζας με αυτές!

Στη συνέχεια, το υπουργείο Δικαιοσύνης προχώρησε στην απόρριψη του κατηγορητηρίου. Ένας ομοσπονδιακός δικαστής ενέκρινε επίσημα την απόρριψη. Το υπουργείο Δικαιοσύνης υποστήριξε ότι η συμφωνία εξυπηρετούσε καλύτερα τους τρέχοντες στόχους των ΗΠΑ, σχετικά με την επιβολή κυρώσεων και τον περιορισμό της ιρανικής οικονομικής δραστηριότητας.

Οι επικριτές της απόφασης υποστηρίζουν ότι η τράπεζα κατηγορήθηκε ότι διευκόλυνε ένα από τα μεγαλύτερα σχέδια αποφυγής κυρώσεων στην ιστορία και η υπόθεση έληξε, χωρίς να ζητηθεί από την τράπεζα να πληρώσει ούτε ένα πρόστιμο! Η απόρριψη ήρθε μετά από χρόνια δικαστικών διαφορών, στις οποίες η κυβέρνηση επανειλημμένα υποστήριζε ότι η υπόθεση ήταν αρκετά σημαντική για να φτάσει μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο.

Ο παράγοντας Τουρκία 

Βεβαίως, ορισμένοι Αμερικανοί γερουσιαστές αμφισβήτησαν κατά πόσον η σχέση του Τραμπ με τον Ερντογάν επηρέασε το αποτέλεσμα. Πιο απλά θα μπορούσαμε να πούμε πως η υπόθεση κατέληξε εκεί που κατέληξε για να γεφυρωθεί ένα ρήγμα που επισκίαζε τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Στο μεταξύ, η αμερικανική κυβέρνηση είχε το πάνω χέρι. Τα δικαστήρια είχαν επανειλημμένα απορρίψει τα επιχειρήματα περί ασυλίας της Halkbank. Όμως, στο τέλος το υπουργείο Δικαιοσύνης επέλεξε να συμβιβαστεί, χωρίς κάποιος να το υποχρεώσει επ’ αυτού.

Για μία σειρά λόγους, όπως το Ιράν, η ασφάλεια στην Μαύρη Θάλασσα, η κατανομή βαρών στο ΝΑΤΟ και η αμυντική συνεργασία, η Τουρκία μοιάζει πιο “πολύτιμη” για την Ουάσινγκτον. Αυτό δεν αποτελεί απόδειξη ότι η υπόθεση απορρίφθηκε αποκλειστικά για γεωπολιτικούς λόγους. Όμως, μας εξηγεί γιατί ένας διακανονισμός – που θα φαινόταν απίθανος λίγα χρόνια νωρίτερα – έγινε πολιτικά εφικτός.

Εν ολίγοις, η υπόθεση Halkbank ξεκίνησε ως μια σημαντική δίωξη για την επιβολή κυρώσεων, αλλά κατέληξε σε διπλωματικό συμβιβασμό. Νομικά, η κυβέρνηση βρισκόταν σε ισχυρή θέση. Πολιτικά, τελικά αποφάσισε ότι το κλείσιμο της υπόθεσης εξυπηρετούσε ευρύτερα στρατηγικά συμφέροντα ΗΠΑ-Τουρκίας, καλύτερα από τη συνέχιση της διαμάχης.