Η σημερινή ασταθής ισορροπία στον Κόλπο έχει ημερομηνία λήξης

Σε Βιετνάμ και Αφγανιστάν οι αντίπαλοι των ΗΠΑ δεν προσπαθούσαν να νικήσουν στρατιωτικά τις ΗΠΑ, αλλά να καταστήσουν το κόστος του πολέμου μη ανεκτό. Για τις ΗΠΑ η κλιμάκωση καθοδηγούταν περισσότερο από απροθυμία αναγνώρισης του αδιεξόδου, παρά από το εγγυημένο μακροπρόθεσμο όφελος της κλιμάκωσης, που απλώς δεν υπήρχε. Η ήττα μπορούσε να χρεωθεί στον επόμενο Πρόεδρο. Στην περίπτωση του Ιράν τα πράγματα είναι χειρότερα, από όλες τις απόψεις.

Γιατί η τωρινή κατάσταση δεν είναι βιώσιμη

Πρώτον, πρόκειται για επανάληψη σε χρονική μικροκλίμακα. Δεν μιλάμε για χρόνια και δεκαετίες αλλά για μήνες που το αδιέξοδο πρέπει να διαχειριστεί ο Τραμπ και ενδεχόμενη ήττα θα χρεωθεί ο ίδιος, όχι ο επόμενος. Δεύτερον, τα περιθώρια είναι ασφυκτικά. Η παράταση του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ θα προκαλέσει νέο ράλι του πετρελαίου.

Η αύξηση κατά 50% του αργού Μπρεντ θα επαναληφθεί σχηματίζοντας νέο “οροπέδιο” προς την περιοχή των $150 ανά βαρέλι, αντί των $105 που σχηματίζει σήμερα. Διατηρήθηκε εκεί μόνον εξαιτίας των πυροσβεστικών παρεμβάσεων Τραμπ και της διατήρησης χαμηλά των “χάρτινων τιμών” πετρελαίου στα futures της Γουόλ Στρητ, που προφανώς ζει ακόμη στον φανταστικό κόσμο του Τραμπ. Σύμφωνα με το Macquarie Group, αν το κλείσιμο των Στενών συνεχιστεί μέχρι τέλη Ιουνίου «οι τιμές θα έπρεπε να αυξηθούν τόσο ώστε να καταστρέψουν την παγκόσμια ζήτηση… και δεν θα μας εξέπληττε αν αυτό απαιτούσε τιμές άνω των $200 για ένα διάστημα, που θα αντιστοιχούσαν σε τιμή βενζίνης στις ΗΠΑ στα $7 το γαλόνι», από $1,69 μέσα Δεκεμβρίου. Συνεπώς, ο Τραμπ δεν έχει «όλο το χρόνο του Κόσμου» όπως διατείνεται. Για τους Ιρανούς, όμως, ο χρόνος κυλά υπέρ τους.

Τρίτον, το Ιράν διατηρεί τον έλεγχο της κλιμάκωσης παρ’ ότι δεν κλιμακώνει το ίδιο και απαντά μέχρι σήμερα “μία σου και μία μου” (tit for tat). Στον ναυτικό αποκλεισμό απάντησε με το ξανακλείσιμο των Στενών, σε χερσαία επιχείρηση σε κάποιο νησί μπορεί να προκαλέσει σημαντικές απώλειες, σε καταστροφές υποδομών να απαντήσει αντίστοιχα σε χώρες του Κόλπου, σε κάθε περίπτωση να κλείσει εκτός από τον Περσικό και την Ερυθρά Θάλασσα. Ο έλεγχος της κλιμάκωσης δεν χαρακτήριζε το Βιετνάμ, ούτε το Αφγανιστάν.

Τέταρτον, τα δυο αυτά στοιχεία, ο έλεγχος της κλιμάκωσης και τα κλειστά Στενά (ίσως και του Μπαμπ ελ Μαντέμπ) που “κλείνουν” και την παγκόσμια οικονομία, είναι αυτά που δίνουν στο Ιράν το πάνω χέρι στη σύγκρουση. Ο Τραμπ μπορεί να διατείνεται όσο θέλει ότι «εμείς έχουμε όλα τα χαρτιά, αυτοί δεν έχουν κανένα». Σχεδόν δεν υπάρχει σοβαρός αναλυτής διεθνώς που να μην αναγνωρίζει ότι το Ιράν βρίσκεται σήμερα σε περισσότερο πλεονεκτική θέση από αυτήν που βρισκόταν πριν τον πόλεμο. Θα ήταν παράλογο αν το Ιράν είχε ηττηθεί…

Πέμπτον, η απροθυμία αναγνώρισης της αστοχίας και αποφυγή χρέωσης μιας ήττας είναι κι εδώ καθοριστική στην αμηχανία και τον πειρασμό μιας κλιμάκωσης που το όφελός της προδιαγράφεται χειρότερο από αβέβαιο. Προς την κλιμάκωση συντείνει και η ισραηλινή επιρροή και υπονόμευση κάθε λογικής για τις ΗΠΑ επίλυσης. Όποιο από τα δυο και αν παίζει το μεγαλύτερο ρόλο, η απροθυμία Τραμπ ή η πίεση του Ισραήλ, η Ουάσινγκτον απέχει ακόμη πολύ από την αναζήτηση της βέλτιστης, δηλαδή της λιγότερο αρνητικής επίλυσης ενός πολέμου που έχει ήδη χαθεί. Αυτό κάνει περίπλοκα τα πράγματα. Το Ισραήλ είναι η μόνη χώρα που ο Τραμπ δεν εφαρμόζει το “συναλλακτικό” στυλ εξωτερικής του πολιτικής. Ίσως το Τελ Αβίβ συναλλάσσει άλλα πράγματα…

Η σημασία του ναυτικού αποκλεισμού

Πριν ακόμη το Ιράν θέσει τις βάσεις ανάπτυξης των σημερινών τεχνολογικών του δυνατοτήτων, προετοιμαζόταν για το ενδεχόμενο χερσαίας αμερικανικής επέμβασης από το Νότο. Σε μια τέτοια περίπτωση θα έπρεπε να αντέξει έναν παρατεταμένο πόλεμο που μπορούσε να σταματήσει τις θαλάσσιες εισαγωγές και εξαγωγές. Άλλωστε, τόσο μετά την επαναφορά των κυρώσεων το 2018, όσο και στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, πουλούσε πολύ λίγο πετρέλαιο και δεν κατέρρευσε. Αν ήταν προετοιμασμένο έναντι μιας παρατεταμένης επέμβασης, η ιδέα ότι ένας ναυτικός αποκλεισμός θα αναγκάσει το Ιράν να αλλάξει στάση δεν είναι καθόλου λογική. Η ζημιά στην οικονομία από τους βομβαρδισμούς είναι πολύ μεγαλύτερη.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, τα κέρδη του Ιράν από το πετρέλαιο, από τότε που ξεκίνησε το ράλι τιμών, υπερβαίνουν τα κέρδη των τελευταίων ενός-δύο ετών. Σήμερα συνεχίζει να επικοινωνεί εμπορικά από το έδαφος προς Ανατολή και Βορρά, ο δε ναυτικός αποκλεισμός δεν μπορεί να επεκταθεί στα χωρικά ύδατα Ιράν, Πακιστάν και Ινδίας για ένα πλοίο που κινείται κατά μήκος της ακτογραμμής μέχρι να βγει στα διεθνή ύδατα, ή να εισέλθει από εκεί στον Περσικό Κόλπο. Από κει κυρίως περνούν τα δεκάδες πλοία που διασπούν τον αποκλεισμό και αυτός ήταν ένας από τους λόγους που η Ουάσινγκτον επέκτεινε τις νηοψίες ιρανικών πλοίων ανά την υδρόγειο. Και αν το πλοίο με το ιρανικό πετρέλαιο είναι κινεζικής ή άλλης σημαίας, τι ακριβώς θα κάνει η Ουάσινγκτον;

Με τόση βαρβαρότητα που επιτέθηκαν επί σαράντα ημέρες ΗΠΑ-Ισραήλ, αν ο ναυτικός αποκλεισμός ήταν το μέτρο στραγγαλισμού που θα έγερνε την πλάστιγγα, θα το είχαν κάνει προ πολλού. Ούτε βέβαια ο αποκλεισμός αποσκοπούσε να πιέσει το Ιράν για διαπραγματεύσεις, όπως προβάλλεται. Η Τεχεράνη είχε ήδη πάει στο Ισλαμαμπάντ και ήταν ο αποκλεισμός που τους έδιωξε από το τραπέζι της διαπραγμάτευσης. Τούτων όλων δοθέντων, δεν παύει να είναι μια κίνηση που κατά τους Ιρανούς, πρώτον παραβιάζει τη συμφωνία εκεχειρίας και δεύτερον αποτελεί πράξη πολέμου στην οποία μπορούν να απαντήσουν στρατιωτικά, όπως ήδη απειλούν.

Τα ρήγματα της αμερικανικής αρχιτεκτονικής μεγαλώνουν

Το Πεκίνο συνεχίζει να πιέζει την Τεχεράνη για κάποια ομαλοποίηση της κατάστασης, πίεση που δεν υφίσταται από ρωσικής πλευράς. Και οι δύο κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους τόσο όσο να μην υποκύψει το Ιράν και να υποστούν πλήγμα οι ΗΠΑ. Αλλά ενώ η Μόσχα ήδη “κάνει ταμείο”, το Πεκίνο “θα κάνει ταμείο” κυρίως μετά τη λήξη της σύγκρουσης. Αν δεν υπάρξουν μεγάλες αρνητικές επιπλοκές για την ίδια, απ’ όπου και οι πιέσεις για “ψυχραιμία” σε Τεχεράνη, η Κίνα θα ωφεληθεί από τη σύγκρουση αναλογικά με το μέγεθός της, δηλαδή πολύ περισσότερο από τη Ρωσία. Η περιφερειακή σύγκρουση, εκτός των άλλων, ανέδειξε τη μεγάλη διαφορά του ειδικού τους βάρους παρά το γεγονός ότι ήταν η Ρωσία που είχε στενότερες στρατιωτικές σχέσεις με το Ιράν.

Με τη λήξη το 2024 της περιβόητης συμφωνίας του 1974 με τις ΗΠΑ για τα πετροδολάρια, η Σαουδική Αραβία έχει ήδη αρχίσει να πουλά πετρέλαιο και σε άλλα νομίσματα, τάση που θα ενισχυθεί, ιδιαίτερα σε γουάν. Το Ριάντ ωθείται από τη σύγκρουση να αναπτύξει περισσότερο τις σχέσεις του με το Πεκίνο όπως και με το Ισλαμαμπάντ. Έσπευσε αμέσως να καλύψει το τελευταίο, όταν τα ΗΑΕ απέσυραν την πιστωτική γραμμή τριών δισ. δολαρίων προς το Πακιστάν εν μέσω πολέμου.

Αλλά και τα ΗΑΕ εν μέσω πολέμου δεν ματαίωσαν σημαντική επίσκεψη του Διαδόχου στο Πεκίνο, όπου υπογράφτηκαν συμφωνίες. Σε αντίθεση με τη Σαουδική Αραβία, δεν προβλέπεται άτυπη αναγνώριση της θέσης του Ιράν στη νέα μεταπολεμική πραγματικότητα της περιοχής από τα ΗΑΕ, που θα ακολουθήσουν περισσότερο το Ισραήλ, το οποίο εννοείται δεν πρόκειται να αποδεχθεί αναβάθμιση του Ιράν.

Αν όχι από το αμφίβολης διαμόρφωσης “Ισλαμικό ΝΑΤΟ”, τουλάχιστον από τον πυρήνα του (Σαουδική Αραβία, Πακιστάν) που έχει από πολύ καλές μέχρι στενότατες σχέσεις με την Κίνα, θα μεγαλώσει η απόσταση που τον χωρίζει με χώρες του IMEC ή του “εξαγώνου” που φαντασιώνεται ο Νετανιάχου (Ελλάδα-Κύπρος είναι η μια γωνία), προκαλώντας νέα προβλήματα συνοχής του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), ενισχύοντας τα περιθώρια κινήσεων της Τουρκίας έναντι του Ισραήλ, και φέρνοντας ορισμένες από τις χώρες του “εξαγώνου” σε άβολη θέση επανεξέτασης, εφόσον δεν επιθυμούν να διαταράξουν σχέσεις με κάποιους απ’ όσους το Ισραήλ θεωρεί “ριζοσπαστικό σουνιτικό άξονα”, ή ίσως και του σιιτικού άξονα (περίπτωση Ινδίας-Ιράν).

Έτσι, ενώ από αμερικανικής πλευράς σκοπός του πολέμου ήταν να κλείσει σχισμές της ασταθούς αμερικανικής αρχιτεκτονικής σε Μέση Ανατολή κι ευρύτερα, αυτές διευρύνονται με τον πόλεμο επ’ ωφελεία Κίνας και Ρωσίας. Ακολουθούν προσεγγίσεις λιγότερο “κομματικής” αρχιτεκτονικής από τις ΗΠΑ, και ειδικά η Ρωσία έχει πολύ ή σχετικά καλές σχέσεις από Ινδία, ΗΑΕ και Ισραήλ μέχρι Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν.

Το κόστος των ΗΠΑ

Η παραπάνω διεθνής παρένθεση είναι χρήσιμη για το μέγεθος του κόστους που έχει για τις ΗΠΑ η παιδαριώδης διαχείριση του αδιεξόδου. Το στυλ Τραμπ μπορεί προσωρινά να ηρεμεί τις αγορές, να παραπλανά κάποιους Αμερικανούς, να αναβάλει την αναπόφευκτη διατάραξη σχέσεων με Νετανιάχου αν υποχωρήσει σε ιρανικές απαιτήσεις, να κερδίζει χρόνο αποφεύγοντας το πολιτικό του τσαλάκωμα, αλλά έχει μεγάλο κόστος για την υπερδύναμη.

Όπως αποδείχθηκε ο Τραμπ επειγόταν για εκεχειρία και άνοιγμα των Στενών, δεν επειγόταν για διαπραγματεύσεις. Υποσχέθηκε ότι οι ιρανικές προτάσεις θα ήταν η βάση διαπραγμάτευσης για να πάρει την εκεχειρία και μετά ο Βανς κατέληξε στο Ισλαμαμπάντ με τελεσίγραφο συνθηκολόγησης παρά σε διαπραγμάτευση. Υποσχέθηκε εκεχειρία παντού για να πάρει την εκεχειρία και άφησε αρχικά το Ισραήλ να συνεχίζει ανεξέλεγκτο στο Λίβανο. Παγώνει τον πόλεμο στο Λίβανο για να γίνει η πρώτη συνάντηση στο Ισλαμαμπάντ και αμέσως κηρύσσει αποκλεισμό ενώ τα Στενά είχαν ξανανοίξει. Και ξανάκλεισαν.

Και αν ακόμη υπολόγιζε ότι κάπως θα απομπλεκόταν χωρίς διαπραγματεύσεις και συμφωνία, σίγουρα δεν θα το καταφέρει με τα Στενά κλειστά. Πήρε την εκεχειρία που ποθούσε και νόμισε ότι έτσι απεμπλέκεται από τον πόλεμο, εξού και η “ντουφεκιά” του ναυτικού αποκλεισμού, για να συνειδητοποιήσει σε λίγα 24ωρα ότι δεν είναι έτσι. Πέντε φορές απείλησε με ολική καταστροφή και πέντε φορές η απειλή αποδείχτηκε κούφια. Ποτέ άλλοτε δεν υπήρξε τέτοιο έλλειμμα σχεδιασμού στην Ουάσινγκτον. Πασχίζει να ξαναγίνουν επαφές με τους Ιρανούς, την ίδια στιγμή που ψεύδεται ασύστολα ότι τον εκλιπαρούν για συμφωνία, για να πετύχει τί ακριβώς; Να καταφέρει άνοιγμα των Στενών, να αναγγείλει αδυναμία συμφωνίας, να κηρύξει “νίκη” και να φύγει; Ή να καταγγείλει τους Ιρανούς και να εξαπολύσει νέα επίθεση;

Το πιθανότερο συσκέπτεται τώρα ακριβώς ανάμεσα σε δυο επιλογές που καμιά τους δεν είναι ουσιαστική διαπραγμάτευση. Είτε να κλείσει αυτήν την περιπέτεια, αφήνοντας πίσω του συντρίμμια της αμερικανικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή και των Συμφωνιών του Αβραάμ και με τα Στενά ελεγχόμενα από Ιράν, αλλά σχετικά ανοιχτά, (ίσως προσδοκά μια αρνητική ψηφοφορία στο Κογκρέσο τέλος του μήνα για να του φορτώσει την απεμπλοκή). Το Ισραήλ βέβαια το απεύχεται. Είτε να κλιμακώσει ξανά, με την απεγνωσμένη ελπίδα ότι κάτι μπορεί να αλλάξει υπέρ του.

Στο ενδεχόμενο διαπραγμάτευσης, το γεγονός ότι έχουν ολοφάνερα φύγει από το τραπέζι το βαλλιστικό πρόγραμμα και οι “proxies”, δείχνει το πού βρισκόμαστε από την άποψη των συσχετισμών μιας συμφωνίας. Για αυτό δεν θέλει ούτε να τη σκέπτεται. Θα σημαίνει αποδοχή ήττας. Αλλά θα ήταν το βέλτιστο για το μέλλον της υπερδύναμης, όχι του Τραμπ. Αν δεν ήταν το βέλτιστο, ακόμη θα βομβάρδιζαν τα βουνά του Αφγανιστάν. Έπειτα είναι και ο πονοκέφαλος του Λιβάνου. Οι Ιρανοί δεν πρόκειται να κάνουν πίσω και οι Ισραηλινοί είναι ικανοί να καταστρέψουν τον μισό για να σαμποτάρουν κάθε ρύθμιση με Ιράν.

 

---

 

Το άρθρο γράφτηκε πριν την αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ.