Η Τουρκία αίρει τον άτυπο αποκλεισμό τάνκερ στα Δαρδανέλλια και ζητά μορατόριουμ

Μόνο λίγες μέρες κράτησε στα Δαρδανέλλια ο άτυπος τουρκικός αποκλεισμός τάνκερ που ειχαν προορισμό ρωσικά λιμάνια στη Μαύρη Θάλασσα. Εν τω μεταξύ φημολογείται οτι μέλη του ΝΑΤΟ ζητούν πιο ελαστική διέλευση από τα Δαρδανέλλια «για να προστατεύουν τα εμπορικά πλοία» και η Τουρκια φέρεται να αρνήθηκε (πάλι) κάθετα. Η πρόταση είχε ξαναγίνει τον Απρίλιο και η Τουρκία είχε πει ότι «η Μαύρη Θάλασσα δεν θα γίνει θάλασσα του ΝΑΤΟ» ούτε «θα μεταβληθεί σε Μέση Ανατολή».

Σύμφωνα με πληροφορίες κυρίως δυτικών μέσων η τουρκική κυβέρνηση πιέσθηκε να αφήσει ανεμπόδιστη την διέλευση των εμπορικών πλοίων (δεξαμενόπλοιων και φορτηγών) ανεξαρτήτως του προορισμού τους.  Η κυβέρνηση υποχώρησε αλλά επιμένει σε μορατόριουμ μεταξύ των αντιμαχομένων και οι σχετικές συζητήσεις γίνονται κεκλεισμένων των θυρών, με αμφίβολα πάντως αποτελέσματα, όχι λόγω της ρωσικής θέσης που προηγείται επί του πεδίου, αλλά της ουκρανικής που θέλει να βάλλει συνεχώς κατά εμπορικών πλοίων με ρωσικά καύσιμα ή σιτηρά. Η Ρωσία δεν έχει ως προτεραιότητα τα πλήγματα σε ουκρανικά εμπορικά πλοία και άρχισε να τα πλήττει μόνον επειδή τους τελευταίους μήνες αύξησαν κάθετα οι Ουκρανοί τις επιθέσεις σε πλοία με ρωσικό φορτίο.

Ο προσωρινός αποκλεισμός άρχισε τυπικά (αλλά ανεπίσημα) όταν η Γενική Διεύθυνση Ασφάλειας Ακτών της Τουρκίας σταμάτησε να εκδίδει άδειες διέλευσης (ή καθυστερούσε σημαντικά την έγκρισή τους) μέσω των Στενών των Δαρδανελλίων. Το μέτρο έθιγε κυρίως φορτηγά πλοία και δεξαμενόπλοια με προορισμό το Νοβοροσίσκ της Ρωσίας (σημαντικό τερματικό σταθμό πετρελαίου και σιτηρών), ενώ αντίστοιχες προειδοποιήσεις φέρονται να δόθηκαν και για πλοία με προορισμό την Ουκρανία, χωρίς το δεύτερο να επαληθεύεται. Η παύση χορήγησης αδειών αναφέρθηκε προφορικά ότι αφορούσε στην έξαρση επιθέσεων με drones στην περιοχή, οι οποίες έπληξαν εμπορικά πλοία και προκάλεσαν τον τραυματισμό Τούρκων ναυτικών.

Εν συνεχεία οι άδειες δόθηκαν και η Τουρκία απαίτησε να γίνουν διαπραγματεύσεις με στόχο την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Εν τω μεταξύ σήμερα βρέθηκε να επιπλέει κοντά στις τουρκικές αρχές ένα drone που ξεστράτισε -πιθανόν ρωσικό σύμφωνα με τουρκική εφημερίδα, η οποία πάντως αναφέρει ότι έχουν βρεθεί και ουκρανικά.

Τι προβλέπει η Σύμβαση για τα Δαρδανέλλια

Η Σύμβαση εγγυάται την πλήρη ελευθερία διέλευσης και ναυσιπλοΐας για τα εμπορικά πλοία (συμπεριλαμβανομένων των τάνκερ), ανεξάρτητα από τη σημαία τους ή το φορτίο τους, τόσο σε καιρό ειρήνης όσο και σε καιρό πολέμου (εφόσον η Τουρκία είναι ουδέτερη). Αν δηλαδή η Τουρκία βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση τα πράγματα αλλάζουν σύμφωνα με τη Σύμβαση του Μοντραί. Ομως εν καιρώ ειρήνης, η Τουρκία δεν έχει νομικά το δικαίωμα να απαγορεύσει τη διέλευση πλοίων με προορισμό ρωσικά ή οποιαδήποτε λιμάνια.

Ο προσωρινός περιορισμός του Αυγούστου δεν στηρίχθηκε σε παραγράφους της Σύμβασης, γιατί τυπικά και επίσημα εξάλλου δεν υπήρξε, η δε δικαιολογία ήταν ότι «υπήρχαν τεχνικοί λόγοι ασφαλείας» (Maritime Traffic Regulations / Safety of Navigation). Οι προσωρινοί αυτοί περιορισμοί προκάλεσαν έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας για τις παγκόσμιες εμπορικές και εφοδιαστικές αλυσίδες, καθώς το Νοβοροσίσκ αποτελεί κομβικό λιμάνι για τις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου και σιτηρών και οποιαδήποτε παρατεταμένη δυσκολία στην πρόσβαση εμπορικών πλοίων θα μπορούσε να επηρεάσει τις ροές φορτίων από τη Μαύρη Θάλασσα και τις τιμές των προϊόντων.

Το Bloomberg επισημαίνει ότι ο νέος περιορισμός ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς ροές πετρελαίου αντιμετωπίζουν ήδη σημαντικές διαταραχές εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν και της μείωσης των ποσοτήτων που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, η εντατικοποίηση των ρωσικών και ουκρανικών επιθέσεων στη Μαύρη Θάλασσα έχει ενισχύσει τους φόβους για τις προμήθειες σιτηρών από την περιοχή, συμβάλλοντας στην άνοδο των τιμών του σιταριού σε υψηλό δύο ετών τον Ιούλιο.

Σύμφωνα με τη σύμβαση η Τουρκία έχει δικαίωμα να κλείσει προσωρινά τα Στενά με το άρθρο 5 μόνον αν τα εμπορικά πλοία παρέχουν στρατιωτική βοήθεια σε οιονδήποτε εμπόλεμο αντιμαχόμενο (κάτι που δεν ισχύει για τάνκερ ή άλλα φορτηγά αφού δεν μεταφέρουν όπλα και πυρομαχικά) ή αν η ίδια απειληθεί άμεσα με πόλεμο (Άρθρο 21).