Πήγε ο Κανάρης στην Πάργα το 1863;

Πήγε ο Κανάρης στην Πάργα το 1863; Ηρακλής Καλογεράκης
Φωτό: ΑΠΕ:ΜΠΕ

Η επίσκεψη που αποδίδεται στον Κωνσταντίνο Κανάρη στην Πάργα δεν αποτελεί απλώς μια ταξιδιωτική λεπτομέρεια. Συνδέεται με έναν ευρύτερο ισχυρισμό για την καταγωγή του μεγάλου ναυμάχου, ο οποίος μέχρι σήμερα δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς.

Η ιστορία του Κωνσταντίνου Κανάρη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τα Ψαρά και τον αγώνα για την ελευθερία της Ελλάδας. Η καταγωγή του, ωστόσο, αποτέλεσε αντικείμενο διαφορετικών αφηγήσεων, με κυριότερη μια εκδοχή που τον θέλει να έχει γεννηθεί όχι στα Ψαρά, αλλά στην Πάργα της Ηπείρου.

Η εκδοχή αυτή παρουσιάστηκε με εκτενή δημοσιεύματα του Δημητρίου Γατόπουλου στην εφημερίδα “Εστία”, στις 14 και 28 Ιουλίου 1937, με τίτλους “Μια αποκάλυψις” και “Πάργα και Κανάρης”. Ο Γατόπουλος υποστήριζε ότι ο Κανάρης γεννήθηκε στην Πάργα τον Σεπτέμβριο του 1790, ότι ο πατέρας του ήταν ο Νικόλαος Σπηλιωτέας και ότι η οικογένειά του καταγόταν από παλαιό αρχοντικό γένος της περιοχής.

Η αφήγηση δεν περιοριζόταν, όμως, σε μια διαφορετική εκδοχή για τον τόπο γέννησης. Επιχειρούσε να συνδέσει τον Κανάρη με συγκεκριμένη οικογενειακή γενεαλογία, αναφερόμενη σε πρόσωπα, συγγενικές σχέσεις και μια παλαιά οικογένεια με ρίζες που, κατά τον συντάκτη, ανάγονταν στους προηγούμενους αιώνες. Το ενδιαφέρον είναι ότι ένα από τα βασικά επιχειρήματα που χρησιμοποιήθηκαν για την υποστήριξη αυτής της εκδοχής ήταν ένα υποτιθέμενο ταξίδι του Κανάρη στην Πάργα το 1863.

Η αποστολή του 1863 και η συνάντηση με τον Βαλαωρίτη

Τον Μάρτιο του 1863, ο Κωνσταντίνος Κανάρης ορίστηκε επικεφαλής της τριμελούς ελληνικής αποστολής που θα μετέβαινε στη Δανία για να προσφέρει επισήμως το ελληνικό στέμμα στον πρίγκιπα Γουλιέλμο, τον μετέπειτα βασιλιά Γεώργιο Α΄. Στην αποστολή συμμετείχαν ως μέλη ο Θρασύβουλος Ζαΐμης και ο Δημήτριος Γρίβας. Ενώ η συνοδεία τους αποτελείτο από πέντε άτομα.

Η ελληνική αποστολή στη Δανία το 1863. Καθιστοί, από αριστερά: Θρασύβουλος Ζαΐμης, Κωνσταντίνος Κανάρης και Δημήτριος Γρίβας. Όρθιοι, τα μέλη της συνοδείας: Ι. Μόλλας, Δ. Βρατσάνος, Π. Σταύρος, Τ. Φιλήμων και Σπ. Σκουζές. Πηγή: Φωτογραφικό Αρχείο ΕΛΙΑ–ΜΙΕΤ, 1863, μέσω SearchCulture.gr. Άδεια χρήσης CC BY 4.0.

Η φωτογραφία της αποστολής, που φυλάσσεται στο αρχείο του ΜΙΕΤ, αποτυπώνει την επίσημη σύνθεσή της και τα μέλη της συνοδείας, υπενθυμίζοντας ότι ο Κανάρης συμμετείχε σε μια οργανωμένη εθνική αποστολή και όχι σε ένα ιδιωτικό ταξίδι. Η επίσημη φύση της αποστολής επιβεβαιώνεται και από την αναφορά του ίδιου του Κανάρη στην Εθνική Συνέλευση, μετά την επιστροφή του.

Περιγράφοντας τη δράση της επιτροπής, τόνισε ότι τα μέλη της εκτέλεσαν τις εντολές τους “κατά γράμμα” και ότι στις σημαντικές συνομιλίες συμμετείχαν και οι τρεις απεσταλμένοι. Η μαρτυρία αυτή δεν αποκλείει αυτομάτως μια ιδιωτική μετακίνηση, αλλά αποτυπώνει το αίσθημα ευθύνης με το οποίο ο ίδιος παρουσίασε την αποστολή του.

Κατά τη διαδρομή της προς τη Δανία, η αποστολή πέρασε από την Κέρκυρα. Σύμφωνα με την αφήγηση του Γατόπουλου, έφθασε εκεί το απόγευμα της 2ας Απριλίου 1863 και παρέμεινε για τρεις ημέρες, λόγω αναμονής και επισκευής του ατμόπλοιου. Στην Κέρκυρα βρισκόταν τότε και ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης.

Η συνάντηση των δύο ανδρών στην Κέρκυρα υποστηρίζεται από μεταγενέστερες ιστορικές μαρτυρίες και είναι απολύτως εύλογη, ενώ η παρουσία του Βαλαωρίτη στην Κέρκυρα επιβεβαιώνεται από αρχειακό υλικό της οικογένειάς του. Δεν υπάρχει, επομένως, λόγος να αμφισβητηθεί ότι οι δύο σημαντικές προσωπικότητες συναντήθηκαν στην Κέρκυρα. Το ζήτημα αρχίζει από εκεί και πέρα.

Το υποτιθέμενο ταξίδι στην Πάργα

Στο δημοσίευμα της 28ης Ιουλίου 1937, ο Γατόπουλος υποστηρίζει ότι ο Κανάρης και ο Βαλαωρίτης πραγματοποίησαν στις 5 Απριλίου 1863 εκδρομή στην Πάργα. Μάλιστα, παραθέτει απόσπασμα το οποίο αποδίδει σε προσωπικές σημειώσεις του Κανάρη, σύμφωνα με το οποίο εκείνος επισκέφθηκε με ιδιαίτερη συγκίνηση την πατρίδα των προγόνων του.

Ο Γατόπουλος αναφέρει ότι οι πληροφορίες του προέρχονταν από οικογενειακό αρχείο, το οποίο του είχε παραχωρήσει ο συνταγματάρχης Κ. Θεμ. Κανάρης, τον οποίο παρουσιάζει ως δισέγγονο του ναυάρχου. Μεταξύ των εγγράφων που επικαλείται περιλαμβάνονται προσωπικά ημερολόγια του Κανάρη και του γιου του Αριστείδη.

Αξίζει να επισημανθεί ότι ο ίδιος ο Γατόπουλος δεν παρουσιάζει κάποιο ανεξάρτητο δημόσιο ή διοικητικό τεκμήριο της επίσκεψης. Η αφήγησή του στηρίζεται αποκλειστικά στο οικογενειακό αρχείο που επικαλείται και στις σημειώσεις που αποδίδει στον Κανάρη. Επομένως, η ύπαρξη του αρχείου, η ταυτότητα του προσώπου που του το παραχώρησε και, κυρίως, η αυθεντικότητα του συγκεκριμένου χειρογράφου αποτελούν κρίσιμα ζητήματα που χρειάζονται αυτοτελή έλεγχο.

Εδώ, όμως, υπάρχει ένα ουσιώδες πρόβλημα: το πρωτότυπο χειρόγραφο της υποτιθέμενης σημείωσης δεν έχει μέχρι σήμερα εντοπιστεί και εξεταστεί. Δεν γνωρίζουμε, συνεπώς, την ακριβή προέλευσή του, ούτε μπορούμε να ελέγξουμε τη γνησιότητα και τη χρονολόγησή του. Επιπλέον, δεν έχει παρουσιαστεί ανεξάρτητη σύγχρονη μαρτυρία από την Κέρκυρα ή την Πάργα που να επιβεβαιώνει την πραγματοποίηση της επίσκεψης.

Μια επίσκεψη με σοβαρά ερωτήματα

Υπάρχει και μια παράμετρος που η αφήγηση του 1937 δεν φαίνεται να λαμβάνει επαρκώς υπόψη. Το 1863 η Πάργα δεν ανήκε στην Ελλάδα. Μετά την παραχώρησή της από τους Βρετανούς στους Οθωμανούς το 1817 και την παράδοσή της το 1819, αποτελούσε μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αντίθετα, τα Επτάνησα εξακολουθούσαν να βρίσκονται υπό βρετανικό προτεκτοράτο. Η ένωση με την Ελλάδα θα πραγματοποιούνταν το 1864.

Το καθεστώς της Πάργας επιβεβαιώθηκε και επίσημα στη Βρετανική Βουλή των Κοινοτήτων. Στις 21 Ιουλίου 1863, ο Βρετανός πρωθυπουργός λόρδος Palmerston δήλωσε ότι η Πάργα αποτελούσε μέρος της τουρκικής επικράτειας. Επομένως, η μετάβαση από την Κέρκυρα στην Πάργα δεν θα ήταν μια απλή μετακίνηση σε μια γειτονική ελληνική περιοχή, αλλά ταξίδι σε έδαφος άλλου κράτους.

Το δημοσίευμα του Δημητρίου Γατόπουλου «Πάργα και Κανάρης», στην εφημερίδα «Εστία» της 28ης Ιουλίου 1937. Στο κείμενο διατυπώνεται ο ισχυρισμός περί επίσκεψης του Κωνσταντίνου Κανάρη και του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη στην Πάργα στις 5 Απριλίου 1863.

Και εδώ πρέπει να θυμηθούμε ποιος ήταν ο Κωνσταντίνος Κανάρης. Το 1863 δεν ήταν ένας απλός ιδιώτης που ταξίδευε για αναψυχή. Ήταν πρώην υπουργός και πρωθυπουργός, εθνικός ήρωας και επικεφαλής επίσημης ελληνικής αποστολής, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη πολιτική περίοδο για τη χώρα. Η προσωπικότητά του, όπως προκύπτει από τη δημόσια δράση του, χαρακτηριζόταν από ολιγάρκεια, αξιοπρέπεια και αίσθημα καθήκοντος. Είχε αρνηθεί το 1861 τόσο τη μηνιαία σύνταξη των 1.000 δραχμών όσο και την προαγωγή του σε αντιναύαρχο, προκειμένου να μη δημιουργηθεί η παραμικρή υπόνοια ότι η πολιτική του στάση συνδεόταν με προσωπικό συμφέρον.

Δύσκολα, λοιπόν, μπορεί να γίνει δεκτή χωρίς σοβαρή τεκμηρίωση η εικόνα ενός ανθρώπου με αυτή τη δημόσια διαδρομή να εγκαταλείπει τις υποχρεώσεις μιας τόσο σημαντικής αποστολής για μια ιδιωτική εκδρομή σε οθωμανικό έδαφος. Δεν υποστηρίζουμε ότι μια ειδικά οργανωμένη επίσκεψη ήταν απολύτως αδύνατη. Θα απαιτούσε, όμως, συγκεκριμένα στοιχεία για τον σκοπό, την οργάνωση και τις συνθήκες πραγματοποίησής της. Τέτοια στοιχεία δεν έχουν μέχρι σήμερα παρουσιαστεί.

Τεκμηρίωση της ιστορικής αλήθειας

Το ουσιαστικό ζήτημα, τελικά, είναι ευρύτερο από το αν ο Κανάρης επισκέφθηκε την Πάργα στις 5 Απριλίου 1863. Η επίσκεψη αυτή χρησιμοποιείται ως μέρος μιας γενεαλογικής αφήγησης που επιχειρεί να μεταφέρει την καταγωγή του μεγάλου ναυμάχου από τα Ψαρά στην Πάργα. Ωστόσο, η αναπαραγωγή μιας πληροφορίας σε μεταγενέστερες εκδόσεις και δημοσιεύματα δεν αποτελεί ανεξάρτητη επιβεβαίωσή της, όταν όλες οι αναφορές ανάγονται στην ίδια αρχική πηγή.

Η σημασία της διάκρισης είναι ουσιαστική γιατί εάν αφαιρεθεί από την αφήγηση η υποτιθέμενη επίσκεψη του 1863, απομένει ένας γενεαλογικός ισχυρισμός χωρίς το συγκεκριμένο περιστατικό που ο Γατόπουλος χρησιμοποιεί για να τον συνδέσει με τον ίδιο τον Κανάρη. Η επίσκεψη, συνεπώς, δεν αποτελεί απλώς μια ενδιαφέρουσα ανάμνηση, αλλά έναν κρίκο στην αλυσίδα των επιχειρημάτων με τα οποία επιχειρείται να θεμελιωθεί η Παργινή καταγωγή του ναυάρχου.

Η καθιερωμένη ιστορική και βιογραφική παράδοση, όπως αποτυπώνεται και στις εκδόσεις του Πολεμικού Ναυτικού, τοποθετεί τη γέννηση του Κανάρη στα Ψαρά, τον Μάρτιο του 1793, και αναφέρει ως γονείς του τον Μιχαήλ (Μίκη) Κανάρη και τη Μαρώ Μπουρέκα. Η έρευνα για την καταγωγή του δεν μπορεί να βασίζεται σε μια υποτιθέμενη επίσκεψη, της οποίας το πρωτότυπο τεκμήριο δεν έχει εντοπιστεί.

Ούτε μπορεί μια ενδιαφέρουσα τοπική ιστορική αφήγηση να υποκαταστήσει την ανάγκη για αυθεντικά έγγραφα και ανεξάρτητες μαρτυρίες. Η συνάντηση του Κανάρη με τον Βαλαωρίτη στην Κέρκυρα είναι ένα εύλογο και ιστορικά αποδεκτό γεγονός. Η μετάβασή τους, όμως, στην Πάργα παραμένει ένας ισχυρισμός που χρειάζεται απόδειξη.

Όταν αναφερόμαστε στον Κωνσταντίνο Κανάρη, οφείλουμε να διακρίνουμε τον ιστορικό άνθρωπο από τις μεταγενέστερες αφηγήσεις που οικοδομήθηκαν γύρω από το όνομά του. Η τιμή προς την ιστορική του προσωπικότητα απαιτεί τεκμηρίωση, όχι απλή επανάληψη μιας ιστορίας, όσο ελκυστική κι αν είναι αυτή.

Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του SLpress.gr

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου από άλλες ιστοσελίδες χωρίς άδεια του SLpress.gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των 2-3 πρώτων παραγράφων με την προσθήκη ενεργού link για την ανάγνωση της συνέχειας στο SLpress.gr. Οι παραβάτες θα αντιμετωπίσουν νομικά μέτρα.

Ακολουθήστε το SLpress.gr στο Google News και μείνετε ενημερωμένοι

Kαταθέστε το σχολιό σας. Eνημερώνουμε ότι τα υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται.

0 ΣΧΟΛΙΑ
Παλιότερα
Νεότερα Με τις περισσότερες ψήφους
0
Kαταθέστε το σχολιό σαςx