Κύμα εκκαθαρίσεων στρατηγών στην Κίνα – Ανησυχία στην Ουάσινγκτον

Ο Ζανγκ Γιουξία, ο υψηλότερα ιστάμενος εν ενεργεία αξιωματικός, θεωρούνταν όχι μόνο στενός προσωπικός φίλος του Σι Τζινπίνγκ, αλλά και ένας από τους ελάχιστους στρατηγούς με πραγματική εμπειρία πολέμου, έχοντας πολεμήσει στο συνοριακό μέτωπο με το Βιετνάμ το 1979.

Η πολεμική του διαδρομή του προσέδιδε ιδιαίτερο κύρος στη θέση του ανώτερου αντιπροέδρου της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής (CMC), του οργάνου που ασκεί τον απόλυτο έλεγχο στον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό και στο οποίο προεδρεύει ο ίδιος ο Σι. Δεν ήταν λίγοι οι αναλυτές που τον θεωρούσαν βασικό αρχιτέκτονα των πρόσφατων εκκαθαρίσεων. Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική, καθώς ακόμη και ο ίδιος βρέθηκε τελικά στο στόχαστρο, σε μια κίνηση που χαρακτηρίζεται ως η πιο θεαματική εκκαθάριση μέχρι σήμερα.

Έρευνες στην κορυφή και αποδόμηση της ηγεσίας

Στις 24 Ιανουαρίου, το κινεζικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι ο 75χρονος Ζανγκ και ο στρατηγός Λιου Τζενλί, επίσης μέλος της CMC, ερευνώνται για «σοβαρές παραβιάσεις πειθαρχίας και νόμου», χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις. Ο 61χρονος Λιου ηγείται του Επιτελείου, που έχει υπό την ευθύνη του τις επιχειρήσεις, τις πληροφορίες και την εκπαίδευση, ενώ θεωρείται στενός σύμμαχος του Ζανγκ, καθώς και οι δύο συμμετείχαν στον πόλεμο του 1979.

Οι εξελίξεις αυτές ισοδυναμούν, στην πράξη, με πλήρη αποψίλωση της στρατιωτικής ηγεσίας από τον Σι Τζινπίνγκ, σε μια επιχείρηση χωρίς προηγούμενο από την εποχή του θανάτου του Μάο το 1976. Παρότι οι δύο στρατηγοί δεν έχουν ακόμη καθαιρεθεί επισήμως, τέτοιου τύπου έρευνες συνήθως οδηγούν σε κράτηση και τελική απομάκρυνση. Ήδη τέσσερα ακόμη μέλη της CMC έχουν αποπεμφθεί, αφήνοντας το όργανο που εποπτεύει τον στρατό των δύο εκατομμυρίων ανδρών με μόλις δύο ενεργά μέλη: τον Σι και τον Ζανγκ Σενγκμίν, υπεύθυνο πειθαρχίας του PLA.

Ένδειξη βαθύτερων προβλημάτων

Η πτώση του Ζανγκ αποκαλύπτει το μέγεθος των δυσκολιών που αντιμετωπίζει ο Σι στην προσπάθειά του να μετατρέψει τον PLA σε έναν σύγχρονο, αποτελεσματικό στρατό. Από την πρώτη στιγμή της ανόδου του, επιχείρησε να πατάξει τη διαφθορά και να αναδιαμορφώσει τη δομή των ενόπλων δυνάμεων, απομακρύνοντας δεκάδες ανώτατους αξιωματικούς. Οι νέες εκκαθαρίσεις που ξεκίνησαν το 2023, αρχικά στη Δύναμη Ροκέτας και στη συνέχεια σε άλλους κρίσιμους τομείς, δείχνουν ότι τα προβλήματα επιμένουν και οι μεταρρυθμίσεις δεν έχουν ολοκληρωθεί.

Ορισμένοι εκτιμούν ότι ο Σι απογοητεύτηκε από την αδυναμία του Ζανγκ να επιτύχει απτά αποτελέσματα, ιδίως ενόψει της προθεσμίας του 2026 που σχετίζεται με την επιχειρησιακή ετοιμότητα για ένα ενδεχόμενο σενάριο Ταϊβάν. Άλλοι θεωρούν πιθανό ότι παλαιότερες υποθέσεις διαφθοράς, από την περίοδο που ο Ζανγκ είχε την ευθύνη των εξοπλισμών, επανήλθαν στο προσκήνιο ή ότι νέες πληροφορίες ήρθαν στο φως.

Δεν αποκλείεται, τέλος, η εκκαθάριση να συνδέεται με την αυξανόμενη επιρροή του ίδιου του Ζανγκ. Όπως σημειώνουν αναλυτές, η ισχύς που συγκέντρωσε, έχοντας επικρατήσει σε εσωκομματικούς ανταγωνισμούς, τον μετέτρεψε από πολύτιμο σύμμαχο σε δυνητικό κίνδυνο για τον Σι. Οι παλιές οικογενειακές σχέσεις και η κοινή επαναστατική καταγωγή δεν στάθηκαν αρκετές για να τον προστατεύσουν.

Αν η απομάκρυνσή του ολοκληρωθεί, ο Ζανγκ θα είναι ο υψηλότερα ιστάμενος αξιωματικός που καθαιρείται επί Σι, στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι καμία προσωπική σχέση δεν αποτελεί ασπίδα. Ταυτόχρονα, όμως, γεννά ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιοι θα αναλάβουν να καλύψουν τα κενά στην ηγεσία ενός στρατού που ήδη δοκιμάζεται από αναταράξεις;

Ανήσυχη Ουάσινγκτον

Οι ανησυχίες αυτές αποτυπώνονται και στις αμερικανικές εκτιμήσεις. Στην τελευταία ετήσια έκθεσή του, το Πεντάγωνο κάνει λόγο για αβεβαιότητα στις προτεραιότητες του PLA και για λειτουργικές ελλείψεις που συνδέονται με τη διαφθορά στις αμυντικές προμήθειες. Αν και οι έρευνες ενδέχεται να πλήξουν βραχυπρόθεσμα την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα, αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο, μακροπρόθεσμα, ο κινεζικός στρατός να εξέλθει πιο συγκροτημένος, εφόσον οι συστημικές παθογένειες αντιμετωπιστούν. Σε αυτό το στοίχημα, ο Σι Τζινπίνγκ φαίνεται να επενδύει τα πάντα.