Κόντρα ΕΕ-Ισπανίας για την Θέουτα – Πώς οργανώθηκε η μεταναστευτική απόβαση

Η Ισπανία και στη συνέχεια μια ομάδα 22 χωρών, μεταξύ των οποίων η Δανία και η Ιταλία, ζήτησαν διαδοχικά τη σύγκληση αυτής της συνάντησης, προκειμένου να ανταλλάξουν απόψεις σχετικά με τη μεταναστευτική κρίση στον ισπανικό θύλακα (τον οποίο διεκδικεί το Μαρόκο) και τις διπλωματικές εντάσεις που ακολούθησαν.

Η ισπανική κυβέρνηση διαβεβαίωσε ότι σχεδόν το σύνολο των δεκάδων χιλιάδων μεταναστών που εισήλθαν παράνομα στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, στη Βόρεια Αφρική, επέστρεψαν στο Μαρόκο το Σάββατο.

Πώς έφτασαν οι μετανάστες

Η πρωτοφανής μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα δεν ήταν μια αυθόρμητη μαζική μετακίνηση. Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, η προσπάθεια δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων να περάσουν από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα είχε οργανωθεί επί εβδομάδες μέσα από ομάδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου οι συμμετέχοντες αντάλλασσαν πληροφορίες, οδηγίες και εξοπλισμό για το επικίνδυνο εγχείρημα.

Στο επίκεντρο βρέθηκαν ομάδες στο Facebook, με πιο γνωστή την Hraga Ceuta, στην οποία δημοσιεύονταν καθημερινά αναρτήσεις με στιγμιότυπα από το Google Maps που έδειχναν την ακριβή απόσταση γύρω από τον κυματοθραύστη του Ταραχάλ, φωτογραφίες από στολές κατάδυσης, βατραχοπέδιλα και σωσίβια, αλλά και συμβουλές για το ποιο σημείο της ακτής ήταν καταλληλότερο για την είσοδο στη Θέουτα. Μέλη της ομάδας αναζητούσαν συνταξιδιώτες, οργάνωναν κοινές μετακινήσεις και αντάλλασσαν πληροφορίες για τη διαδρομή μέχρι τα σύνορα.

Η προετοιμασία δεν περιοριζόταν μόνο στο διαδίκτυο. Πολλοί από όσους σχεδίαζαν να περάσουν στην ισπανική πλευρά παρακολούθησαν μαθήματα κολύμβησης, ενώ αρκετοί αγόρασαν βατραχοπέδιλα και άλλο εξοπλισμό για να αντέξουν το πολύωρο κολύμπι στα νερά που χωρίζουν το Μαρόκο από τη Θέουτα. Άλλοι συγκέντρωσαν χρήματα ακόμη και για την αγορά καγιάκ, με στόχο να διευκολύνουν τη διέλευση.

Και παρότι η μικρότερη απόσταση μέχρι τη Θέουτα είναι μόλις μερικές εκατοντάδες μέτρα, ο συνωστισμός και τα ισχυρά θαλάσσια ρεύματα ανάγκασαν πολλούς να κολυμπήσουν πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις, παραμένοντας επί ώρες μέσα στο νερό. Στην ισπανική ακτή, οι αφιχθέντες έβγαιναν από τη θάλασσα με τραυματισμούς στα πόδια από τα βράχια. Οι άνδρες της ισπανικής Πολιτοφυλακής, που είχαν αναλάβει τη φύλαξη των συνόρων, παρακολουθούσαν την κατάσταση χωρίς να παρεμποδίζουν την αποβίβαση των μεταναστών.

Χαρακτηριστική ήταν η εικόνα ενός άνδρα που κατάφερε να φτάσει στη στεριά έχοντας μαζί του ακόμη και το ποδήλατό του, ενώ άλλοι κατέγραφαν την προσπάθειά τους με κινητά τηλέφωνα. Καθοριστικό ρόλο φέρεται να έπαιξαν και οι φήμες που διακινήθηκαν μέσω των ίδιων δικτύων. Αναρτήσεις υποστήριζαν ότι τα σύνορα είχαν ουσιαστικά ανοίξει ή ότι μια πρόσφατη απόφαση του ισπανικού Ανώτατου Δικαστηρίου απέκλειε τις άμεσες επαναπροωθήσεις όσων έφταναν διά θαλάσσης. Οι ισπανικές αρχές υποστηρίζουν ότι τα κυκλώματα διακινητών εκμεταλλεύτηκαν αυτές τις πληροφορίες για να πείσουν χιλιάδες ανθρώπους να επιχειρήσουν το επικίνδυνο ταξίδι.

Τις ημέρες πριν από τη μαζική διέλευση, χιλιάδες άνθρωποι είχαν συγκεντρωθεί στη μαροκινή πόλη Φνιντέκ, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή. Όταν ξεκίνησε η επιχείρηση, πλήθη κινήθηκαν προς την ακτή και βούτηξαν στη θάλασσα, με αποτέλεσμα μέσα σε λίγες ώρες να καταγραφεί η μεγαλύτερη μεταναστευτική εισροή στην ιστορία της Θέουτα. Η προσπάθεια, ωστόσο, είχε βαρύ ανθρώπινο τίμημα, καθώς τουλάχιστον 57 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ οι περισσότεροι από όσους κατάφεραν να φτάσουν στην ισπανική πόλη επέστρεψαν στη συνέχεια στο Μαρόκο.

Επικρίσεις από Ισπανία

Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, εξαπέλυσε επίθεση κατά κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Eνωσης, μετά την κριτική που άσκησαν στον τρόπο με τον οποίο η χώρα του διαχειρίστηκε την κρίση στη Θέουτα, καθώς εντείνονται οι διαφωνίες στους κόλπους της Ενωσης για τη μεταναστευτική πολιτική.

Σε επιστολή του προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο Σάντσεθ καταδίκασε αντιδράσεις που, όπως ανέφερε, καθοδηγούνται από «προκαταλήψεις, fake news, άγνοια ή πολιτικές σκοπιμότητες» και ζήτησε την άμεση σύγκληση ευρωπαϊκής σύσκεψης για την αντιμετώπιση της κρίσης. Την ίδια ώρα, σε επιστολή τους 22 ηγέτες κρατών-μελών της ΕΕ άσκησαν έμμεση κριτική στη Μαδρίτη, εκφράζοντας «σοβαρή ανησυχία» για την κατάσταση στη Θέουτα και ζήτησαν τη σύγκληση των υπουργών Εσωτερικών της Ενωσης.

Σύμφωνα με το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών, τουλάχιστον 67 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ, Μάγκνους Μπρούνερ, δήλωσε την Παρασκευή ότι «σχεδόν όλοι όσοι εισήλθαν στη Θέουτα έχουν ήδη επιστρέψει», ενώ υπογράμμισε πως «ούτε ένα άτομο δεν πέρασε στην ηπειρωτική Ευρώπη».

Θέουτα: Κατηγορίες από δεξιές κυβερνήσεις

Αρκετές δεξιές κυβερνήσεις και πολιτικοί της Νέας δεξιάς απέδωσαν το μεταναστευτικό κύμα στην πολιτική της ισπανικής κυβέρνησης, κατηγορώντας τη Μαδρίτη ότι ενθαρρύνει τη μετανάστευση. Παράλληλα, ζήτησαν αυστηρότερους ελέγχους στην ελεύθερη κυκλοφορία εντός της ΕΕ. Η κυβέρνηση της Ιταλίας ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι θα εφαρμόσει πρόσθετους ελέγχους ασφαλείας στους επιβάτες από χώρες εκτός ΕΕ που φθάνουν από την Ισπανία.

Ο Σάντσεθ θεωρείται ο σημαντικότερος υπέρμαχος πιο ανοικτής μεταναστευτικής πολιτικής μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών. Νωρίτερα φέτος προώθησε πρόγραμμα νομιμοποίησης παράτυπων μεταναστών, το οποίο έχει ήδη συγκεντρώσει περίπου 1,2 εκατ. αιτήσεις. Ωστόσο, ο υπουργός Εσωτερικών της Ισπανίας, Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα, ξεκαθάρισε από τη Θέουτα ότι όσοι εισήλθαν μαζικά στον ισπανικό θύλακο δεν μπορούν να επωφεληθούν από το πρόγραμμα. «Δεν έχουν καμία δυνατότητα να νομιμοποιήσουν το καθεστώς παραμονής τους», δήλωσε.

Παράλληλα, επανέλαβε την κριτική του Σάντσεθ προς Ευρωπαίους ηγέτες, λέγοντας ότι «ορισμένες χώρες επέδειξαν μια απολύτως εγωιστική, αστήρικτη και ανεύθυνη στάση». Στην επιστολή του, ο Σάντσεθ εξέφρασε «σοβαρή ανησυχία για την αντίδραση ορισμένων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων μετά το περιστατικό που σημειώθηκε στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ενωσης στη Θέουτα». «Στο σημερινό διεθνές περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν μπορεί να αντέξει αυτού του είδους τις εγωιστικές, διχαστικές και παράνομες αντιδράσεις», έγραψε.

«Μια τέτοια στάση, που τροφοδοτείται από προκαταλήψεις, fake news, άγνοια ή πολιτικά συμφέροντα, αντίκειται στο ευρωπαϊκό δίκαιο, στο ανθρωπιστικό δίκαιο και στις αρχές αλληλεγγύης που μας ενώνουν». Η επιστολή απευθυνόταν επίσης στον Ιρλανδό πρωθυπουργό Μίχελ Μάρτιν, η χώρα του οποίου ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, με αίτημα τη διεξαγωγή τηλεδιάσκεψης των υπουργών Εσωτερικών, όπως προαναφέραμε ότι αποφασίστηκε.

Πάντως, να σημειωθεί ότι επικρίθηκε ο Ισπανός πρωθυπουργός για την χαλαρή του ανάρτηση στα social media περί της “playlist του καλοκαιριού”, η οποία φάνηκε παντελώς εκτός τόπου. Ο δε άσπονδος εχθρός του Ισπανού πρωθυπουργού, ο Ντόναλντ Τραμπ, σύνδεσε τις εικόνες αυτές με τις επικείμενες προκρικαμματικές εκλογές, λέγοντας “ιδού τι θα συμβεί αν κερδίσουν οι Δημοκρατικοί!”.

Επιστολή 22 ηγετών για την Θέουτα

Στη δική τους επιστολή προς τη φον ντερ Λάιεν, τον Κόστα και τον Μάρτιν, η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι, ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς, ο καγκελάριος της Αυστρίας Κρίστιαν Στόκερ και άλλοι ηγέτες τόνισαν: «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε ανεξέλεγκτες μαζικές διελεύσεις, την εργαλειοποίηση της μετανάστευσης ή άλλες υβριδικές απειλές να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι η παράνομη είσοδος στην Ευρωπαϊκή Ενωση είναι εφικτή.»

Η μαζική εισροή στη Θέουτα σημειώθηκε μετά από απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ισπανίας, σύμφωνα με την οποία ισχύουν διαφορετικοί κανόνες απέλασης για όσους φτάνουν διά θαλάσσης σε σχέση με όσους περνούν από χερσαία σύνορα. Δεξιά και ακροδεξιά κόμματα απέδωσαν επίσης την κρίση στο πρόγραμμα νομιμοποίησης παράτυπων μεταναστών.

Οι 22 ηγέτες υποστήριξαν ότι η δικαστική απόφαση «χρησιμοποιήθηκε για να πυροδοτήσει αυτή την επίθεση και να γίνει κατάχρηση του ευρωπαϊκού συστήματος μετανάστευσης και ασύλου», προσθέτοντας ότι η Ε.Ε. οφείλει να αποτρέπει αποτελεσματικά την παράτυπη μετανάστευση, να ενισχύει τα εξωτερικά της σύνορα και να επανεξετάσει πολιτικές που λειτουργούν ως «παράγοντες έλξης», όπως η μαζική νομιμοποίηση παράτυπων μεταναστών.

Η απάντηση της φον ντερ Λάιεν

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τάχθηκε υπέρ της σύγκλησης της συνάντησης. «Η συντριπτική πλειονότητα όσων εισήλθαν παράνομα έχει επιστρέψει στο Μαρόκο, χάρη στην αποτελεσματική συνεργασία των ισπανικών και μαροκινών αρχών. Ούτε ένα άτομο δεν έφτασε στην ηπειρωτική Ισπανία ή σε άλλη χώρα της Ε.Ε.», έγραψε σε ανάρτησή της στο Χ. «Αυτό αποδεικνύει γιατί ο έλεγχος των ευρωπαϊκών συνόρων είναι τόσο σημαντικός. Διαθέτουμε ένα ισχυρό σύστημα, αλλά χρειάζεται περαιτέρω ενίσχυση».

Το πρωί του Σαββάτου οι ισπανικές αρχές άρχισαν να τοποθετούν θαλάσσια εμπόδια στα ανοικτά της Θέουτα, με στόχο να αποτρέψουν νέες αφίξεις. Στην επιστολή του προς τον Αντόνιο Κόστα, ο Σάντσεθ υποστήριξε ότι «σχεδόν όλοι οι παράτυποι μετανάστες έχουν επιστρέψει».

Παρά ταύτα, στους δρόμους της Θέουτα εξακολουθούσαν να περιφέρονται δεκάδες νεαροί Μαροκινοί, υπό την επιτήρηση Ισπανών στρατιωτών που είχαν αναπτυχθεί στην περιοχή. «Έχουν απομείνει λίγοι, αλλά είναι παιδιά. Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι γι’ αυτά», δήλωσε ένας στρατιώτης. Λίγο πιο κάτω, άλλοι στρατιώτες σταματούσαν νεαρούς άνδρες και τους ρωτούσαν: «Είστε Ισπανοί;».